Dit zijn de opvallendste foto's van Mars' landschappen

Ruim duizend verpletterende, nieuwe satellietopnamen van Mars maakte ruimtevaartorganisatie NASA vorige maand openbaar. De Volkskrant vroeg een panel van deskundigen - onder wie behalve planeetexperts ook een beeldend kunstenaar, een ecoloog en een landschapshistoricus - welke foto er wat hen betreft uitspringt. Opgeteld vormen hun indrukken niet alleen een schets van Mars; ze bieden vooral een inkijkje in de menselijke verwondering over de rode planeet.

null Beeld
Beeld

Daphne Stam, planeetwetenschapper, TU Delft

Vaal duinenveld

'Dit bizarre landschap van gespikkelde duinen (de grootste vlekken hebben de omvang van een voetbalveld) heeft, voor zover ik weet, geen aardse tegenhanger. Het zou geweldig zijn om erdoorheen te hiken. De spikkels ontstaan in de lente, als de laag CO2- en waterijs die de donkere duinen bedekt begint te verdampen - door de lage luchtdruk gaat het ijs vrijwel direct over in gas. Het is nog niet bekend of de spikkels geleidelijk tevoorschijn komen, of dat ze beginnen als geisers die gas en donker zand door de bovenste ijslaag heen spuiten. Dat zou een spannende hike worden!'

Gerco de Ruijter, beeldend kunstenaar en auteur van luchtfotoboek Almost Nature

Ovaal duinenveld

'Dit beeld is nauwelijks te herleiden tot een bepaalde schaal: zijn het bodemmonsters onder een microscoop, of is dit gemaakt in de zandbak in de achtertuin? NASA kiest niet op grond van esthetische overwegingen, en juist dat maakt het interessant om op zoek te gaan naar dat ene beeld waarbij het toeval tot een interessante compositie heeft geleid. Deze foto heeft dat in zich, al zou ik er zelf een vierkante uitsnede van maken. Het lage licht zorgt voor een prachtige textuur, terwijl die zwarte vlekken de indruk geven van struikachtige begroeiing en mij - daar twijfel ik geen moment aan - met een totaal verkeerd beeld van de werkelijke schaal achterlaat.'

null Beeld
Beeld

Sebastiaan de Vet, planeetonderzoeker

Duinen bijgenaamd Kolhar

'Patronen van duinvelden zijn verslavend om naar te kijken. Toch is dat niet het enige dat ze voor mij bijzonder maakt. Lang werd van marsduinen gedacht dat het een soort landschappelijke fossielen waren, aangezien de wind niet in staat zou zijn het zand in de hedendaagse ijle lucht door het landschap te blazen. Een paar jaar geleden werd dankzij het bestuderen van foto's van duinen het tegendeel bewezen. Sommige marsduinen verstuiven wel degelijk, en verplaatsen zich met een redelijk tempo. Hoe dat precies in de ijle lucht gebeurt, is nog in onderzoek. Noem het een marsmysterie.'

null Beeld
Beeld

Wieger Wamelink, ecoloog en onderzoeker van gewasteelt op Mars, Wageningen Universiteit

Lavastromen en kanalen bij Olympica Fossae

'Als we langere tijd op Mars willen wonen en werken, moeten we er eten gaan verbouwen. Het handigste is dan om zo veel mogelijk gebruik te maken van wat er al aanwezig is. Vruchtbare grond lijkt er volop te zijn, de beste grond is waarschijnlijk vulkanische grond. Water is er ook, in de vorm van ijs dieper in de bodem, in kanalen en in kraters. Op deze foto is dat allemaal aanwezig. Daarom is dit een van de ideale plekken voor een menselijke nederzetting.'

null Beeld
Beeld

Erik Cammeraat, geomorfoloog, Universiteit van Amsterdam

Zandduinen op het zuidelijk halfrond

'Een duidelijk herkenbare landschapsvorm: barchaanduinen. Deze duinen zijn gevormd met een windrichting van links op de foto (de lijzijde, met een steile rand die sterk reflecteert, zit rechts). Over de duinen loopt een prachtig, fijnschaliger, interfererend ribbelpatroon, dat we ook in onze eigen (land)duinen tegenkomen. Een van de intrigerende vragen is of deze duinen onder invloed van de martiaanse wind 'wandelen' over het rotsoppervlak, of dat dit fossiele landschapsvormen zijn, gevormd onder een vroeger klimaatregime. De foto laat in elk geval goed zien dat er op Mars vergelijkbare processen en landschapsvormen bestaan als op aarde.'

null Beeld
Beeld

Jorien Vonk, permafrostonderzoekster, VU Amsterdam

Duinenveld met heldere waaiers

'Mooi vind ik het ritme en het contrast op deze foto. En dat je geen idee hebt van de schaal: dit kunnen speldenprikken zijn, of grote gaten in een landschap ver weg. Omdat ik vanuit mijn onderzoek toch een wat arctische afwijking heb, doet me dit denken aan thermokarst-meren in een permafrostlandschap, of zelfs aan smeltpoeltjes op meerjarig zeeijs of in een ijskap. Prachtig!'

null Beeld
Beeld

Inge Loes ten Kate, astrobiologe, Universiteit Utrecht

Kandidaat-landingsplaats voor de ESA-missie ExoMars

'Dit is Mawrth Vallis, een gebied dat altijd op de shortlist staat als landingsplek voor een rover. We weten dat er water is geweest, want we kunnen duidelijk kanalen en rivierbeddingen onderscheiden. In en rond die beddingen zijn verschillende kleimineralen gedetecteerd. Daar begint het voor mij interessant te worden. Op aarde zijn kleimineralen zeer goede opslagplaatsen voor organisch materiaal. Een interessante plek dus om te zoeken naar de mogelijkheden van vroeger leven op Mars. De kleimineralen kunnen aan die zoektocht een belangrijke bijdrage leveren.'

null Beeld
Beeld

Arno Wielders, natuurkundige, mede-oprichter Mars One

Bodem van de canyon Kasei Vallis

'Kasei Vallis is een van mijn favoriete plekken op Mars vanwege de boeken van Thomas W. Cronin. Daarin moet een bemanning na een half mislukte landing op deze plek overleven, met alle problemen van dien. Het fascinerende van dit verhaal is dat de wetenschappelijke kant van het boek vrij sterk is; daarnaast speelt Zenboeddhisme een belangrijke rol. Aangezien mensen op Mars niet zo lang meer op zich laten wachten, zijn dit soort valleien van belang als mogelijke landings- en vestigingsplekken.'

null Beeld
Beeld

Tjalling de Haas, aardwetenschapper, Universiteit Utrecht

Geulen in de Elath-kraterrand

'De landvormen die je hier ziet geven belangrijke hints over het vroegere klimaat op Mars. Op de kraterwand - de hoge kant zit links - zijn geulen zichtbaar gevormd door modderstromen. Ze zijn geologisch gezien kort geleden gevormd, waarschijnlijk minder dan een miljoen jaar geleden. Waarschijnlijk is hier sneeuw gevallen en gesmolten. Dat er in het verleden grote hoeveelheden sneeuw viel, is verder goed te zien aan de opstaande ribbels onderaan, op deze foto rechts. Dat zijn eindmorenen van gletsjers: de opstaande randen aan de voorkant van de ijsmassa. Ze zijn op een vergelijkbare manier gevormd als stuwwallen van de ijstijd in Nederland, zoals de Utrechtse Heuvelrug.'

null Beeld
Beeld

Theo Spek, hoogleraar landschapsgeschiedenis, Rijksuniversiteit Groningen

Afzettingen en mogelijke kanalen langs het Coprates-plateau

'Als onderzoeker van meer aardse landschappen zoek ik onwillekeurig parallellen met onze eigen wereld. Je ziet op de foto's talloos veel landschappen van sneeuw, ijs, water en wind, die mij doen denken aan de landschappen die in Nederland tijdens de laatste ijstijden voorkwamen. Neanderthalers die enkele tienduizenden jaren geleden in ons land rondliepen, moeten veel van deze vrijwel maagdelijke landschappen hebben gezien. Fascinerend.

'Juist die voortdurende associaties met verschijnselen die we wél kennen, maken het niet verwonderlijk dat mensen al vanaf de klassieke oudheid sporen van mensen op Mars meenden te kunnen traceren. Zo zag de 19de-eeuwse Italiaanse sterrenkundige Giovanni Schiaparelli geulpatronen op Mars die hij associeerde met de irrigatiekanalen (canali) in de Povlakte. Omdat de Amerikaanse pers deze term vertaalde als 'canals' (kanalen) in plaats van 'channels' (natuurlijke geulen), ontspon zich na zijn ontdekking een heftig debat over mogelijk leven op Mars.'

null Beeld
Beeld
Meer over