Smartphones

Dit alternatief voor Android bestaat al jaren, en niemand die het kent

Ooit gehoord van besturingssysteem Sailfish OS? Het is Europees, bestaat al acht jaar en is niet in handen van Big Tech. Toch zijn er weinig gebruikers, en dat zal voorlopig wel zo blijven.

Sailfish Beeld Jolla - bewerking Studio V
SailfishBeeld Jolla - bewerking Studio V

De wereld van besturingssystemen voor mobiele telefoons is anno 2021 behoorlijk overzichtelijk, wat in dit geval een vriendelijk woord is voor een duopolie. Wereldwijd heeft ruim 72 procent van de telefoonbezitters een Android-variant en afgerond 27 procent een iPhone met daarop iOS, het eigen systeem van Apple. Wat rest is een paar tienden van procenten voor iets anders. Systemen voor ‘domme’ mobieltjes vooral, zoals de eenvoudige retro-telefoons naar klassiek ontwerp van Nokia.

En dan is er nog Sailfish OS van het Finse Jolla, een volwaardig smartphonesysteem. Het noemen van de naam Sailfish (of Jolla) zal, zelfs bij techexperts, tot opgetrokken wenkbrauwen leiden. De onbekendheid ervan is tekenend voor het onvermogen in Europa om succes te boeken met een eigen alternatief voor Android en iOS, de systemen die zowel appmakers als consumenten in hun greep houden.

De onbekendheid wekt ook bevreemding, want de laatste jaren is er over de gehele linie (de politiek incluis) juist veel aandacht voor de macht van grote techplatforms. Om die te doorbreken, is een breed aanvalsplan nodig, stellen critici keer op keer. Een belangrijk onderdeel daarvan is de aanwezigheid van alternatieven voor al die producten van Google, Apple, Facebook en consorten. Waarom wordt Sailfish dan toch niet omarmd?

null Beeld Sailfish
Beeld Sailfish

Misschien was het systeem zijn tijd wel te ver vooruit, suggereert Arnoud Wokke, die voor techsite Tweakers met enige regelmaat over Sailfish heeft geschreven. Het besturingssysteem bestaat alweer zo’n acht jaar. ‘De hele discussie over de macht van de techplatforms speelde toen nog niet’, aldus Wokke.

Het op Linux (een opensourcesysteem waarop ook Android is geënt) gebaseerde Sailfish is een erfenis die voortkomt uit Nokia. De telefoontak van de Finnen werd in 2013 overgenomen door Microsoft, waarna het concern zich richtte op het besturingssysteem van dat bedrijf. Uit onvrede begon een aantal Nokia-werknemers Jolla, met als doel een eigen besturingssysteem te ontwikkelen in combinatie met eigen mobieltjes.

Net even anders

Het maken van eigen hardware is geen succes gebleken, maar Sailfish heeft zich sindsdien gestaag doorontwikkeld. Het systeem is alleen te gebruiken op mobieltjes van Sony. De Volkskrant nam de proef op de som en nam zo’n Sony-mobieltje met Sailfish in gebruik. Dat is in het begin flink wennen; het werkt allemaal net anders dan Android of iOS. Zo maakt Sailfish gebruik van veegbewegingen om menu’s te benaderen of te sluiten.

Onoverkomelijk is het niet; wie ooit is overgestapt van iOS naar Android of andersom, maakt ongeveer hetzelfde mee. Het is alsof iemand tijdens je afwezigheid de huiskamer overhoop heeft gehaald en alles op net een andere plek heeft gelegd. Maar het went. Sterker nog: na een tijdje voelt dat geveeg best logisch aan.

Nee, het fundamentele probleem van de Finnen ligt ergens anders. ‘Om succes te hebben, is er meer nodig dan een goede interface en fraaie kleurtjes’, stelt Wokke. Allereerst een keur aan apparaten (smartphones, horloges, tablets). Die is er simpelweg niet. En verder zijn er natuurlijk apps nodig. In Jolla’s appstore zit wel wat (eigen apps van Jolla bijvoorbeeld: mail, weer, aantekeningen, documenten etcetera), maar het is tevergeefs zoeken naar grote, bekende apps als WhatsApp, Spotify, Netflix, Instagram of de eigen bank.

Sailfish Beeld Jolla - bewerking Studio V
SailfishBeeld Jolla - bewerking Studio V

Deze zijn alleen via een omweg te verkrijgen. Daarvoor is het nodig om een Android-emulatie te draaien (help!), waarbij Sailfish doet alsof het Android is, waardoor er Android-apps kunnen worden geïnstalleerd. Deze optie zit alleen weer niet (opnieuw: help!) in de gratis versie van Sailfish OS. Kortom, nogal wat gedoe. Het verklaart precies waarom de belangstelling zo gering is, zegt Wokke. Op een paar landen na overigens; in onder andere Rusland maken ambtenaren er gebruik van. Een van de voordelen van het systeem is dat het door overheden precies naar hun wensen kan worden aangepast.

Hoge drempel

Een van de weinige particuliere gebruikers in Nederland is Erik Winkels, die al jaren hondstrouw is aan Sailfish en al een aantal Sony-toestellen heeft versleten. Hij is dan ook geen doorsneeconsument. Als softwareontwikkelaar is hij gewend om systemen naar zijn hand te zetten: ‘Sailfish is leuk voor nerds. Je kunt veel onvolkomenheden met eigen scriptjes compenseren.’

De hoofdreden om het te gebruiken was vooral recalcitrantie: ‘Vroeger had ik dat al met Windows, dat wilde ik ook niet gebruiken. Ik heb gewoon geen zin in die machtige techbedrijven, zoals Google dat op dit moment is met Android.’ Gebruiksgemak is bij de keuze voor het Finse systeem nooit een overweging geweest, geeft hij toe: ‘Je maakt het jezelf met Sailfish niet per se eenvoudig. Het is een gedoe om apps te installeren. En niet alle apps werken altijd even goed.’ Als voorbeeld noemt hij WhatsApp, waarbij het videobellen hapert.

De hoge drempel van het systeem is voor burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom in elk geval reden om Sailfish níét actief op haar site aan te raden als alternatief voor Big Tech, zegt directeur Evelyn Austin. Volgens haar is het een kip-eiverhaal: geen gebruikers, dus geen apps en hardware. En geen apps en hardware, dus geen gebruikers. Anders dan bijvoorbeeld Signal is Sailfish simpelweg geen goed alternatief voor de doorsneeconsument. Het zal dus vermoedelijk bij een klein clubje fanatieke Sailfish-­gebruikers blijven.

Huawei heeft zijn eigen systeem: Harmony OS

Het Chinese Huawei presenteerde begin deze maand de details van zijn langverwachte besturingssysteem Harmony OS, dat naast Android en iOS het derde grote mobiele besturingssysteem moet worden. Huawei benadrukt dat Harmony niet alleen voor mobieltjes is ontworpen, maar zo’n beetje voor elk denkbaar apparaat: van tablet tot horloge en van waterkoker tot oordopjes en auto’s.

Die moeten vervolgens eenvoudig gecombineerd kunnen worden tot wat Huawei een ‘superapparaat’ noemt. Het heen en weer schakelen tussen bijvoorbeeld audio zal zo erg eenvoudig worden, belooft de fabrikant. Een andere mogelijkheid is het bedienen van diverse camera’s vanaf één apparaat.

Het plan voor een eigen besturingssysteem dateert al uit 2016, maar werd versneld toen Washington Huawei op de zwarte lijst plaatste vanwege vermeende spionagepraktijken. Door de sancties had Huawei geen toegang meer tot bijvoorbeeld belangrijke Google-diensten. Huawei heeft nu de eerste gadgets met Harmony geïntroduceerd: een horloge (Watch 3) en MatePad-tablets. Net als bij Sailfish ontbreken de grote bekende apps van bijvoorbeeld Google of Spotify hier.

Meer over