De geheime sok, wie gebruikt die nou

Afgeladen vol is het lokaal. Voor zitten de meisjes: gegiechel. Achterin de jongens: gespannen gezichten. De hogere klassen van de middelbare school in Moutse krijgen voor het eerst aidsles....

Het theatergroepje komt swingend neuriënd binnen. 'Aids is coming around the corner', zingen ze op traditionele Zulu-wijze. Buiten voor de ramen drommen kinderen uit andere klassen samen. Dit wil niemand missen.

Eerst de mythes.

Je kunt geen aids krijgen als je besneden bent.

Traditionele genezers kunnen je eraf helpen.

Als je met een jong meisje slaapt, heb je nergens last van.

Dan de sketch.

Praat eens met je jonge zus, zegt moeder tegen haar oudste dochter. Ze rommelt met allerlei jongens, straks wordt ze zwanger. Grote zus is verstandig: ze kan ook aids krijgen, moeder.

Luister eens zusje. Ik heb een ABC-tje voor je: Afhouden. Bij één man blijven. Condooms, als je het niet laten kunt.

Zusje is niet onder de indruk. Aids, bestaat dat wel? Iedereen in het dorp is toch gezond? Je vergist je, zusje. Het is een ziekte die sluipt. Je ziet het niet meteen. Maar een op de drie in ons dorp is besmet.

Zusje gooit het hoofd in de nek. Zonder seks word je gek. Eén vriendje is veel te weinig. En een condoom... wil je nou echt dat ik dit ding gebruik? De geheime sok?

De klas brult van het lachen. Zo gaat dat in een afgelegen, stoffig plattelandsdorp als Moutse. Seks is een van de weinige vormen van vermaak. Iedereen doet het, maar erover praten, dat is taboe. Thuis en op school.

Honderden ogen rollen bijna uit hun kassen. Ik verlang zo naar je, zegt Oupa. Hij is het snelle nieuwe vriendje van zusje. Ze onderhandelt. Je mag als je dit condoom gebruikt. Oupa tovert een banaan uit zijn zak en houdt hem voor zijn gulp. Zusje rolt het rubber over het fruit af. Lachen, gieren, brullen.

Slotscène. Oupa zit bij de dokter voor een HIV-test. Positief. Zusje heeft geluk, ze is nog negatief. Dankjewel, condoom. Dankjewel, zus.

Dan is het tijd voor vragen, maar eerst moeten de leraren het lokaal verlaten. Het zijn vooral de stoere jongens die durven. Als je steeds zweet, heb je dan aids? Als ik voor het zingen de kerk uitga, kan ik 't dan ook krijgen? Als je twee vriendinnetjes hebt, en een is positief, loop je dan risico? En, nu we toch alles mogen vragen, hoe zit het eigenlijk als je seks hebt met iemand die zwanger is. Kan de baby dan je pik eraf bijten?

Buiten tikt een leraar me op de schouder. Wilt u even meekomen? U bent toch dokter? Nee? Nou dat geeft niet, we willen toch wat weten.

Hij gaat voor naar een leeg klaslokaal, waar een andere leraar staat te wachten. Aarzelend neemt hij het woord: stel nou dat je met iemand hebt geslapen die misschien, heel misschien, aids heeft. Hoe groot is dan de kans dat je het zelf oploopt. En hoe weet je het zeker?

Het antwoord wordt bezorgd aangehoord. Er komt nog een derde leerkracht binnen. Hoor eens dokter, die aids, dat bestaat toch eigenlijk helemaal niet. Allemaal bangmakerij! De twee anderen verontschuldigen zich voor hem. 'Hij wil maar één ding horen, dat er niks aan de hand is. Wij leraren weten er veel te weinig van. Nooit goeie voorlichting gehad.'

Later hoor ik nog wat meer. Sommige leraren rommelen nou eenmaal graag met de meiden op school. Maar nu ligt een meisje van vijftien in het ziekenhuis, en ze is er slecht aan toe. Aids, wordt er gezegd. Vandaar de onrust in de lerarenkamer. En de halve klas is al aan haar bed langs geweest. Om zelf te kijken of het waar is. En hoe dat er nu uitziet, aids.

Zuidelijk Afrika is de afgelopen paar jaar het nieuwe rampgebied voor aids geworden. Vier miljoen nieuwe gevallen per jaar, en nog lijken veel mensen niet te beseffen wat hen boven het hoofd hangt. Vorige week werd in de Zambiaanse hoofdstad Lusaka een grote internationale conferentie gehouden, waar minister van Volksgezondheid van de betrokken landen nog eens beloofden dat ze echt alles doen om de epidemie onder controle te krijgen.

Dorpen als Moutse tonen de barre werkelijkheid. Niks geen consequente aids-preventie voor de nieuwe generaties, op een theatergroepje na dat nota bene het initiatief is van vrijwilligers. Dankzij een lokale dokter, want de provinciale gezondheidsdienst heeft er geen geld voor over.

'Viva condom, viva condom - viva, viva, viva, condom', klinkt het slotlied. Buiten worden gratis condooms gretig in ontvangst genomen. Van een afstandje kijken de leraren besmuikt toe.

Meer over