NIEUWSKLIMAAT

Bodemdaling voor veel kuststeden nog groter probleem dan zeespiegelstijging

Voor kuststeden overal ter wereld is bodemdaling een nog grotere bedreiging dan de stijging van de zeespiegel. Dat melden Britse wetenschappers maandag in Nature Climate Change.

Overstroming aan de noordkust van Jakarta. Vooral kustbewoners in Zuidoost-Azië worden ernstig bedreigd door het gecombineerde effect van zeespiegelstijging en bodemdaling. Beeld Getty Images
Overstroming aan de noordkust van Jakarta. Vooral kustbewoners in Zuidoost-Azië worden ernstig bedreigd door het gecombineerde effect van zeespiegelstijging en bodemdaling.Beeld Getty Images

Tokio zakte gedurende de 20ste eeuw meer dan 4 meter. Shanghai, Bangkok, Jakarta en New Orleans daalden tussen de 2 en 3 meter. Het laat zien hoe groot de impact kan zijn van bodemdaling.

Nu blijkt uit berekeningen van de Britse hoogleraar kustwaterbouwkunde Robert Nicholls en zijn collega’s dat dit niet zomaar een paar extreme voorbeelden zijn. Volgens hen hebben kustbewoners wereldwijd te maken met een bodemdaling van 4,3 tot 6,4 mm/jaar – ruimschoots meer dan de zeespiegelstijging van 3,8 mm/jaar.

Tel je die twee bewegingen bij elkaar op, dan zie je hoe een gemiddelde kustbewoner per jaar bijna een centimeter lager komt te liggen ten opzichte van het zeeniveau. Het gevolg laat zich raden: de kans op overstromingen wordt steeds groter.

Bodemdaling wordt meestal veroorzaakt door de mens. De bodem daalt doordat het grondwater wordt opgepompt, of doordat er gas en olie wordt gewonnen. Ook is er vaak sprake van een tekort aan nieuwe afzettingen van zand of klei, doordat zeeën en rivieren in de verstedelijkte delta’s geen vrij spel meer hebben.

null Beeld

Meer mensen, groter probleem

De problemen zijn het grootst op plekken waar veel mensen dicht op elkaar wonen, schrijven Nicholls en zijn collega’s. Immers: ‘Een hoge bevolkingsdichtheid leidt tot menselijk ingrijpen dat bodemdaling en het verlies van hoogte bevordert.’

Vooral kustbewoners in Zuidoost-Azië worden ernstig bedreigd door het gecombineerde effect van zeespiegelstijging en bodemdaling. Een bekend voorbeeld is Jakarta. In 2019 besloot de Indonesische regering een nieuwe hoofdstad te gaan bouwen, op het eiland Borneo. Het leven in Jakarta was te onveilig geworden, vanwege het opkomende water.

‘Eén van de belangrijkste redenen om de hoofdstad te verplaatsen naar Borneo, is dat de stad bezig was weg te zinken, voornamelijk als gevolg van het oppompen van grondwater’, meent kustwaterbouwkundige Nicholls. En, zegt hij: ‘Jakarta is misschien nog maar het begin.’

Volgens Gilles Erkens, een Nederlandse bodemdalingsexpert die verbonden is aan de Universiteit Utrecht en aan het onderzoeksinstituut Deltares, is de studie van Nicholls op een goede manier gedaan. ‘Op een theoretisch niveau wisten we al hoe ingrijpend bodemdaling is’, zegt hij, ‘maar nu zijn er ook harde cijfers beschikbaar. Je ziet hoezeer dit mensen overal ter wereld treft.’

Niet in val trappen

Erkens hoopt dat het onderzoek bijdraagt aan de alertheid in gebieden, bijvoorbeeld in Afrika, waar het verschijnsel nog niet zo op de radar staat. ‘Ook daar vind je in kuststeden alle omstandigheden die bodemdaling in de hand werken: het onttrekken van grondwater, een slappe ondergrond, een hoge bevolkingsdichtheid’, weet hij. ‘Nu zijn ze nog op tijd om niet in dezelfde val te trappen als Tokio of Jakarta.’

Geldt dat ook voor Nederland? Niet op dezelfde manier, zegt Erkens. ‘De publicatie in Nature Climate Change gaat over de directe kustlijn. Bij ons daalt de strook langs de zee niet, want dat is een duingebied. Bodemdaling is hier vooral een probleem in het binnenland. Daar ontstaat de schade aan de huizen en infrastructuur door verzakkingen. De zeespiegelstijging is daar op relatief grote afstand. Al gebeurt het hier op de schaal van de delta als geheel ook allebei: bodemdaling en zeespiegelstijging.’

Ook Nicholls verwijst in zijn artikel kort naar Nederland. Hij schrijft dat Nederland, samen met Aziatische steden als Tokio, Osaka en Shanghai, laat zien dat het ‘haalbaar’ is om bodemdaling af te remmen. Eén van de opties is het hoog houden van de grondwaterstand. Maar, om misverstanden te voorkomen: ‘Dit vermindert bodemdaling, maar stopt haar niet.’

Meer over