ColumnJasper van Kuijk

Bij het fatale incident in Minneapolis: lijken tasers niet te veel op vuurwapens?

null Beeld

Volgens de politie van Minneapolis gebruikte de agent die van dichtbij de zwarte automobilist Daunte Wright (20) doodschoot per ongeluk haar pistool in plaats van haar taser (stroomstootwapen). Dat leek me in eerste instantie een nogal opmerkelijke verdediging, want stroomstootwapens verschillen flink van vuurwapens. Zo zijn tasers veel minder zwaar en vaak uitgevoerd in knalgeel. Bovendien moeten agenten de wapens aan verschillende zijden van hun lichaam dragen.

Aan de andere kant waren daar de beelden van de bodycam van de betrokken agent. Je ziet hoe ze met een pistool in haar handen het taserprotocol volgt door ‘Taser! Taser! Taser!’ te roepen en nadat ze heeft geschoten roept: ‘Shit, ik heb hem neergeschoten.’ En een verwisseling van taser en vuurwapen is vaker gerapporteerd. Een artikel uit 2012 in een Amerikaans wetgevingstijdschrift telde tussen 2001 en 2009 minstens negen gevallen.

Dit is de situatie op donderdag wanneer deze column naar de drukker gaat: de agent heeft ontslag genomen en is aangeklaagd voor doodslag. Experts en ervaren politieagenten weten het dodelijke incident in Minneapolis aan een gebrek aan ervaring of training. Maar hoogleraar criminologie Geoffrey Alpert, gespecialiseerd in politiegeweld, vroeg zich af of deze fouten niet ook in de hand worden gewerkt doordat stroomstootwapens zo ontzettend lijken op vuurwapens.

Dat doet denken aan ervaringen van de Amerikaanse luchtmacht tijdens de Tweede Wereldoorlog, gedocumenteerd door Cliff Kuang en Robert Fabricant in hun boek User Friendly. Keer op keer lieten ervaren en goed getrainde piloten vlak voor de landing hun B17-bommenwerper crashen. In eerste instantie werd dat geweten aan gebrekkige geschiktheid of training van de piloten.

Nadere inspectie wees uit dat de hendel waarmee je het landingsgestel uitklapt exact hetzelfde was vormgegeven als de hendel waarmee je de ‘flaps’ uitklapt en het vliegtuig dus afremt en laat dalen. Piloten dachten het landingsgestel uit te klappen, maar vielen in plaats daarvan uit de lucht. De oplossing was om de twee hendels op de tast te laten verschillen. De een kreeg een greep met bollingen en de andere een greep met uitsparingen waar je vingers in vallen.

null Beeld

Zou zoiets ook kunnen helpen om verwisselingen tussen pistool en taser te voorkomen? De gele kleur van de taser voel je niet bij blindelings trekken. En de kolf van een taser is anders dan van een pistool, maar nog steeds een kolf. Bij enorme stresssituaties als aanhoudingen kan er soms kortsluiting optreden in het hoofd en dan kunnen verschillen als kleur, gewicht en zelfs draagplek niet afdoende zijn. Daarom zou het gebruik van stroomstootwapens en vuurwapens moeten verschillen waar het maar kan. Bijvoorbeeld door tasers niet vorm te geven als een pistool, maar als een grote staafzaklamp.

Dat ontslaat agenten niet van verantwoordelijkheid en ze moeten nog steeds goed getraind worden, maar dan neemt de kans wel af op een fatale verwisseling, zoals mogelijk in Minneapolis het geval was.

Jasper van Kuijk op Twitter: @jaspervankuijk

Meer over