ColumnRinske van de Goor

Bij euthanasie moet ik als arts verder in de wetenschap dat iemand eerder stierf door mij

null Beeld

Het is vaak een bepaald slag mensen. Hoogopgeleid, vriendelijk, rond de 60 – en zeer gedecideerd. Goed voorbereid komen ze kennismaken, soms hun papieren al mee. Want voor ze mij definitief als hun nieuwe dokter kiezen, willen ze eerst met me praten over euthanasie.

Ik snap de euthanasie-ballotage wel. Ze willen voorkomen dat ze onverhoopt in de situatie komen dat ze ernstig lijden en er dan achter komen dat hun dokter hen niet wil helpen. En dan, ziek en wel, moeten gaan shoppen voor hun euthanasie. Tegelijkertijd vind ik het ongemakkelijk om met gezonde 60’ers een medisch-ethische discussie aan te gaan over hun toekomstig en vaak nog erg hypothetisch sterfbed. Daarbij bekruipt me geregeld het gevoel dat mensen vinden dat ze ‘recht’ hebben op euthanasie – en ik euthanasie-plicht. Dat euthanasie een opeisbaar recht is, als je ooit een euthanasieverklaring hebt overhandigd.

Het ingewikkeldst vind ik vragen naar mijn standpunt over euthanasie bij dementie. Mensen met dementie kunnen erg onder hun ziekte lijden. Maar vaak geven gezonde mensen aan dat ze euthanasie willen zodra ze bij dementie de regie over zichzelf kwijt zijn. Ze willen blijven leven, zolang ze nog zelf kunnen aangeven dat ze euthanasie willen, maar zodra ze dat niet meer kunnen zeggen, willen ze euthanasie. Maar juist dan wil ik dat als arts niet meer doen.

Want we weten dat perspectieven verschuiven. Mensen met kanker zeggen weleens: als ik bedlegerig word/veel pijn krijg/afhankelijk word, dan wil ik niet meer. Ze voorspellen dat ze hun leven dan niet meer als zinvol en draaglijk zullen ervaren. Vaak klopt dat niet. Andere dingen blijken waardevol: muziek, een omhelzing, genieten van een vogeltje op het balkon. De mens is een veerkrachtig en flexibel wezen. Kan een niet-demente voor zijn latere demente zelf beslissen wanneer het leven niet meer de moeite waard is?

Daarbij bestaat een deel van het lijden van dementerenden uit het bewust meemaken van het verlies van grip op het leven. In hoeverre maakt iemand die door dementie niet kan aangeven dat hij euthanasie wil, zijn situatie nog bewust mee? In hoeverre lijdt iemand dan nog?

In Nederland mag ieder mens met ondraaglijk uitzichtloos lijden vragen om euthanasie, maar het grootste deel van de stervenden kiest daar niet voor. Het is, terecht, een hoogst individuele keuze.

Voor dokters is het ook een individuele keuze of zij euthanasie verrichten, en wanneer. Euthanasie is onbeschrijfelijk ingrijpend, ook voor de arts. Het is een van de intiemste, meest zinvolle en dankbare onderdelen van mijn werk als huisarts, maar tegelijkertijd loeizwaar. Euthanasie is geen gewone medische handeling. Ik moet als arts oordelen en als mens voelen dat het goed is zo, dat de ander ondraaglijk en uitzichtloos lijdt en klaar is om te sterven. Want ik moet verder in de wetenschap dat iemand eerder stierf door mij.

Euthanasie is geen recht van de patiënt. Euthanasie is geen verplichting voor de arts. Euthanasie is het ergste en mooiste geschenk dat een dokter je kan geven.

Rinske van de Goor is huisarts

Meer over