Nieuws

Baarmoedergolven onthullen de kans op zwangerschap

Dat er golfpatronen in de baarmoeder zijn, was allang bekend. Gynaecoloog in opleiding Celine Blank leert ze te meten. Dat kan bijdragen tot een hoger succespercentage bij ivf.

null Beeld Van Santen & Bolleurs
Beeld Van Santen & Bolleurs

Vrouwen voelen er meestal niets van, maar diep in hun baarmoeder is het permanent eb en vloed. Er vormen zich golven die in kracht en frequentie veranderen al naar gelang het moment in de maandelijkse cyclus. Dankzij die golven lukt het spermacellen om zich al crowdsurfend een weg naar de eileiders te banen. Mocht daar een bevruchting plaatsvinden, dan keren de golven om en helpen ze bij het inparkeren van het embryo in het baarmoederslijmvlies. Waarna de voedseltoevoer op gang komt en de golven functioneren als een soort bezorgservice. Geen bevruchting? Dan volgt de maandelijkse schoonmaak – ja, dan voelen vrouwen die golven soms wel, in de vorm van menstruatiekrampen. En als ze gaan bevallen worden de golven torenhoog.

Wat een ‘fascinerend onderzoeksgebied’, schrijft gynaecoloog in opleiding Celine Blank in haar proefschrift, waarop ze deze week promoveerde. De ontdekking van baarmoedergolven is al een eeuw oud, maar erg veel onderzoek is er daarna nooit naar gedaan. In de praktijk bleken de kracht en de frequentie van die golven lastig objectief te meten, dus wat konden artsen er dan mee? Blank ontwikkelde, samen met de TU Eindhoven, een praktische meetmethode en gebruikte die bij zestien vrouwen die via ivf zwanger probeerden te worden.

Drempelwaarden

Het is een kleine groep, geeft ze toe, maar ze kon aan de hand van het golfpatroon in hun baarmoeder wel met ruim 90 procent zekerheid hun kans op een zwangerschap voorspellen. Om een embryo een goede kans te geven op innesteling, moeten de golven binnen bepaalde drempelwaarden vallen, denkt ze: niet te sterk maar ook niet te zwak, niet te veel maar ook niet te weinig. Voldoet het golfpatroon daar niet aan, dan is de kans om zwanger te worden veel kleiner.

Als dat idee klopt, zegt haar promotor Dick Schoot, dan zou daarmee een deel van de onvruchtbaarheidsproblemen kunnen worden verklaard. Het succespercentage van een ivf-behandeling is slechts 30 procent. De leeftijd van de vrouw speelt een rol en ook de kwaliteit van het embryo dat wordt teruggeplaatst, maar die verklaringen zijn niet afdoende, zegt Schoot, gynaecoloog in het Catharina Ziekenhuis en hoogleraar aan de Universiteit Gent.

Schoot is met hoogleraar en biomedicus Massimo Mischi van de TU Eindhoven de drijvende kracht achter een onderzoeksgroep (met de praktische naam Waves) die zich al jaren bezighoudt met baarmoedergolven. Die golven werden ruim dertig jaar geleden voor het eerst in beeld gebracht door wetenschappers die video-opnamen van honderden echografieën bij (niet-zwangere) vrouwen versneld doorspoelden. De golven ontstaan doordat de binnenste spierlaag van de baarmoeder samentrekt, legt Schoot uit. In de wand van de baarmoeder zitten pacemakercellen die onder invloed van hormonen meer of minder gevoelig worden voor het afgeven van prikkels.

Eenvoudig en objectief

Maar voor een klinische toepassing hadden artsen niets aan echobeelden die ze met het blote oog moesten beoordelen. Het was van belang om een methode te vinden waarmee de golven konden worden gekwantificeerd, legt Blank uit. Afgelopen decennia werden pogingen gedaan met behulp van een mri-scan of drukmeters in de baarmoeder, maar die methoden bleken duur en omslachtig. Samen met de TU Eindhoven slaagde Blank erin om een eenvoudige en objectieve meetmethode te ontwikkelen, gebaseerd op de techniek die wordt gebruikt om de beweeglijkheid van het hart in beeld te brengen.

De meetmethode is eerst getest op een verwijderde baarmoeder, vertelt ze, waar een ballon was ingebracht die ze opblies en weer leeg liet lopen. Daarna begon het proefdraaien bij een groep niet-zwangere vrouwen. Ze maakte vaginale echo’s, hield de kop van het apparaat een paar minuten heel stil en vroeg de vrouwen niet te bewegen. ‘Dan krijg je een filmpje dat bestaat uit allemaal losse beelden met zwarte spikkels. In het eerste beeld selecteer je een aantal opmerkelijke spikkelpatronen, stukjes van een paar vierkante millimeter, en die stukjes zoek je terug in de beelden die daarna komen. Je ziet die patronen dan langzaam door het beeld schuiven, zo kunnen we de golfbewegingen, de samentrekking en ontspanning van de baarmoeder, opsporen en vastleggen.’

Nu eerst maar eens de golven goed leren kennen, zegt Schoot. Nieuw onderzoek van de Waves-groep moet duidelijk maken welk getij in de baarmoeder normaal is en wanneer een golfpatroon als afwijkend moet worden beschouwd. Afwijkingen in kracht of frequentie van de golven kunnen in de toekomst mogelijk in verband worden gebracht met hevige menstruaties of met miskramen. Of met slagingskansen bij ivf, een onderwerp waar aankomend gynaecoloog Blank zich in heeft vastgebeten.

Even wachten

Ze hoopt dat in de toekomst bij alle vrouwen, voorafgaand aan het terugplaatsen van een embryo, een echo kan worden gemaakt om zo het patroon van hun baarmoedergolven in kaart te brengen. Mocht dat patroon niet goed zijn, dan zijn er twee mogelijkheden, legt ze uit: het embryo invriezen en wachten tot de golven wél goed zijn, of medicijnen geven die de golven de goede kant op sturen. Te denken valt aan middelen die weeën remmen of juist opwekken. ‘De vraag is alleen hoe die inwerken bij een vrouw die niet zwanger is. Daar moet eerst onderzoek naar worden gedaan.’

Misschien blijkt straks dat het bij vruchtbaarheidsbehandelingen een goed idee is om even te wachten met het terugplaatsen van een embryo totdat de hormoonhuishouding van vrouwen weer normaal is, oppert Blank. ‘Vrouwen krijgen hormonen om veel eicellen te laten rijpen en dat heeft ook effect op de baarmoeder, dus op het golfpatroon. Als je wacht totdat de normale cyclus terugkeert, komen de golven misschien tot rust.’

Eind vorig jaar kreeg de Eindhovense onderzoeksgroep een Europese prijs van vakgenoten, en dat voelt als een erkenning voor een onderwerp dat onder gynaecologen nog altijd weinig bekend is, zegt Blank. Nu melden zich de eerste buitenlandse collega’s die willen samenwerken. Ze zegt: ‘Onvruchtbaarheid is zo’n groot probleem, al kunnen we het succespercentage van vruchtbaarheidsbehandelingen met onze inzet maar een paar procent verbeteren.’

Meer over