Atmosfeer Mars weggeblazen door zonnewind

Hoe komt het dat Mars zijn atmosfeer verloren is? Naast de vraag of er misschien leven is op de Rode Planeet, houdt deze kwestie planeetwetenschappers het meest bezig. Gisteravond gaf NASA het antwoord op de eerste vraag: de dampkring rond Mars is weggeblazen door de zonnewind.

Artist's impression van een zonnewind die de atmosfeer van Mars wegblaast. Beeld NASA
Artist's impression van een zonnewind die de atmosfeer van Mars wegblaast.Beeld NASA

Deze kennis is te danken aan Maven, een sonde die sinds september vorig jaar in een eivormige baan rond Mars cirkelt. Maven heeft metingen gedaan naar de bovenste lagen van de dampkring van de planeet, om te zien hoe veel van de aanwezige kooldioxide en stikstof wordt weggeblazen door de zonnewind. Het is, zei wetenschappelijk missieleider van NASA Bruce Jakosky tijdens de presentatie, alsof je met je natte haar onder de douche vandaan stapt en in de tuin gaat staan, waar een stevige bries waait. Binnen no-time is je haar droog. Iets vergelijkbaars is op Mars gebeurd.

Per seconde verdwijnt 100 gram van Mars' atmosfeer. Dat mag niet veel lijken, maar doordat de dampkring van Mars veel dunner is dan die op aarde, is er in de loop van vele miljoenen jaren genoeg van verdwenen om het klimaat op de planeet sterk te beïnvloeden. Net als op aarde helpt kooldioxide de planeet zijn warmte vast te houden. Dus hoe meer er van verdwijnt, hoe kouder het wordt - een soort omgekeerd broeikaseffect.

Onherbergzaam

Miljarden jaren geleden was het warmer op Mars en waren er meren en stroompjes, wat betekent dat er toen ook een veel dikkere atmosfeer moet zijn geweest, en misschien leven. Wat is er sindsdien gebeurd, waardoor de atmosfeer is verdwenen en het nu zo onherbergzaam is?

Dat komt door het verdwijnen van het magnetisch veld op Mars. Dit magneetveld leidt de geladen zonnedeeltjes die met 1,5 miljoen kilometer per uur op de dampkring inbeuken, om de atmosfeer heen. Ook de aarde heeft zo'n beschermend magnetisch veld. Ergens in de lange geschiedenis heeft Mars zijn magnetisch veld verloren en kreeg de zonnewind vrij spel. Doordat de zon in het verleden veel actiever was, verdween Mars' atmosfeer ook nog eens veel sneller dan nu, denken de onderzoekers.

Interessant, maar echt nieuws is het niet. 'Dit was allemaal wel zo'n beetje bekend', zegt planeetonderzoekster Daphne Stam van de TU Delft. 'Al is het wel voor het eerst dat de snelheid waarmee de atmosfeer verdwijnt, nu precies berekend is.' De Delftse onderzoekster vindt het jammer dat op basis van de nieuwe kennis nog niet is teruggerekend hoe dik de atmosfeer van Mars ooit geweest kan zijn. 'Dat gaan ze vast nog doen, maar het nieuws was spannender geweest als dat nu al bekend was gemaakt.'

Meer over