NieuwsGasplaneet

Astronomen vinden ‘naakte kern’ van verre reuzenplaneet

Voor het eerst hebben astronomen een glimp opgevangen van hoe het er in het binnenste van grote gasplaneten als Jupiter en Saturnus uit moet zien. Met de vondst kan de vorming van ons eigen zonnestelsel worden verklaard.

Computertekening van een exoplaneet grofweg zo groot als Neptunus, die net als TOI 849 b relatief dicht op zijn ster staat.Beeld University of Warwick/Mark Garlick

Veertig keer zo zwaar als de aarde en drieënhalf keer zo breed, of: grofweg zo groot als Neptunus, de verste planeet in het zonnestelsel, maar dan wel twee- tot driemaal zo zwaar. Dat zijn de opmerkelijke eigenschappen van planeet TOI 849 b, die op zo’n 730 lichtjaar afstand van de aarde baantjes rond zijn zonachtige moederster trekt.

Hoewel op de planeet geen leven mogelijk is – het wordt er al snel zo’n 1.500 graden Celsius – zijn astronomen geboeid door de verre wereld. Volgens hen toont TOI 849 b hoe de naakte kern van grote planeten als Jupiter en Saturnus eruit moet zien, de stenen pit die resteert nadat je de buitenste gaslagen afpelt, zo schrijven ze in het huidige nummer van vakblad Nature.

Pit in een perzik

Al langer denken astronomen dat gasreuzen in hun binnenste zware stenen kernen hebben, als een pit in een perzik. Die kernen worden tijdens hun geboorte zo groot en zwaar dat ze met hun zwaartekracht het stof en gas uit de omgeving aanzuigen en vasthouden. Kleinere planeten, zoals de aarde, zijn daarvoor te licht.

‘Het kan best dat de aarde tijdens zijn vorming ook gas en stof heeft aangetrokken, maar de zwaartekracht aan het oppervlak van de planeet was vervolgens niet sterk genoeg om die lagen ook vast te houden. Bij Jupiter en Saturnus gebeurde dat wel. Daarom zijn ze nu zo groot’, zegt astronoom Ignas Snellen van de universiteit Leiden.

Snellen, die zelf in het dagelijks leven ook onderzoek doet naar verre planeten, vindt de nieuwe ontdekking van zijn collega's interessant. ‘Het is natuurlijk een beetje een rare planeet, zo zwaar voor zijn formaat.’

De astronomen ontdekten TOI 849 b met behulp van ruimtesatelliet Tess, speciaal gebouwd om verre planeten te vinden. De planeet verraadde zijn aanwezigheid toen hij voor zijn ster langstrok, en daardoor even een dipje in het licht van zijn moederster veroorzaakte.

Net als de onderzoekers in het artikel, benadrukt Snellen dat het nog niet vaststaat dat de planeet ooit een gasreus is geweest. ‘Misschien heeft hij überhaupt nooit gas verzameld’, zegt hij. Dat is dan wel opmerkelijk: in de schijven van gruis, stof en gas waarin planeten worden geboren, zogeheten protoplanetaire schijven, zit al het materiaal door elkaar. ‘Het is raar dat je dan wel steen verzamelt, maar geen waterstofgas aantrekt’, zegt Snellen.

Kosmische achtertuin

Volgens de onderzoekers is zoiets misschien mogelijk als de kern pas heel laat ontstaat. Mogelijk hebben andere planeten het gas in de protoplanetaire schijf dan al opgepeuzeld, zodat voor TOI 849 b niets meer overblijft.

Het is daarom nu zaak erachter te komen waarom deze kern naakt door de kosmos zweeft. ‘Je wilt toch weten: hoe heeft dit kunnen gebeuren?’, zegt Snellen. ‘Wanneer je dat ontdekt, weet je straks misschien ook beter volgens welke fysieke mechanismen gasreuzen als Jupiter en Saturnus zijn ontstaan.’ Zo kan een planeet ver in de diepte van het heelal ons meer leren over wat er ooit gebeurde in onze eigen kosmische achtertuin.

Lees hier meer over het heelal

Dit trieste lot staat het heelal de komende miljarden jaren te wachten
Astronomen kunnen nauwkeuriger dan ooit voorspellen hoe de toekomst van het heelal eruitziet. Dit is volgens de laatste inzichten de tijdlijn van onze kosmos voor de komende miljoen googol jaar.

Astronomen ontdekken ‘onmogelijk’ sterrenstelsel van 12,5 miljard jaar oud
Dankzij radiogolven uit de diepe kosmos zijn astronomen op een Melkweg-achtig sterrenstelsel gestuit dat zo’n anderhalf miljard jaar na de oerknal ontstond. Dat is veel eerder dan mogelijk zou moeten zijn.

Wat we nog hopen te ontdekken over de zon (en wat we al weten)
Twee onbemande ruimteschepen zijn op weg naar de zon en een fonkelnieuwe telescoop brengt haar vanaf de aarde in kaart. Wat hopen die megaprojecten te ontdekken?

Astronomen zien hoe een zwart gat botst met iets ‘onmogelijks’
Wetenschappers hebben de botsing gezien tussen een zwart gat en een voorwerp dat eigenlijk niet kan bestaan. De vondst werd gedaan met zwaartekrachtgolven, het trillen en deinen van ruimte en tijd.

Missie tot voorbij de grenzen van het zonnestelsel
Vanaf 2030 hoopt de Nasa te beginnen aan een jarenlange missie naar de grens van het zonnestelsel en daar voorbij. Om die onstuimige regio te leren kennen, en vandaar ons thuis te kunnen bekijken.

Meer over