Armen zijn dupe klimaatverandering

Rijke landen stoten de meeste broeikasgassen uit, maar de armste landen hebben er vooral last van. Meer hulp is op zijn plaats, zegt Cees Breederveld....

Al Gore is vandaag in Nederland voor de première van zijn film An Inconvenient Truth. In deze documentaire schetst Gore de oorzaken en gevolgen van klimaatverandering en stelt hij dat klimaatverandering niet langer mag worden genegeerd. Het Rode Kruis sluit zich daarbij aan en maakt zich vooral zorgen over de gevolgen van klimaatverandering voor de kwetsbaarste mensen in de armste landen. Het wordt tijd dat rijke landen hun verantwoordelijkheid nemen en arme landen bijstaan bij de voorbereiding op klimaatverandering.

Klimaatverandering is de meest mondiale kwestie die denkbaar is. Iedere samenleving, ieder individu krijgt ermee te maken. De gevolgen van klimaatverandering worden echter niet gelijkwaardig verdeeld. Vooral de armste mensen in de landen met de zwakste economieën – zij die het minst bijdragen aan de uitstoot van broeikasgassen – zijn het kwetsbaarst. Wetenschappers en overheden zijn het hier al jaren over eens. In het VN klimaatverdrag uit 1992 is vastgelegd dat ontwikkelingslanden steun moeten krijgen om zich te beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering.

Op dit vlak is de afgelopen veertien jaar weinig gebeurd. In plaats van grote inspanningen om mensen in ontwikkelingslanden te beschermen, gaat de aandacht veel meer uit naar het beschermen van onszelf. Westerse landen hebben de middelen om dijken te verhogen tegen overstromingen en airco’s aan te schaffen tegen de hitte. De komenden jaren investeert Nederland honderden miljoenen euro’s extra in water- en kustbeheer en ruimtelijke ordening. In andere geïndustrialiseerde landen zien we dezelfde tendens.

Voor alle ontwikkelingslanden gezamenlijk is tot nu toe slechts enkele tientallen miljoenen per jaar beschikbaar om zich te wapenen tegen de gevolgen van klimaatverandering. Volgens de Wereldbank zijn tientallen miljarden dollars per jaar nodig; waarvan alleen al miljarden per jaar om aanpassing aan klimaatverandering behoorlijk mee te nemen in bestaande ontwikkelingshulp.

Klimaatverandering is een groot en complex probleem. Zeker in ontwikkelingslanden bestaat onduidelijkheid over de gevolgen van klimaatverandering. Operationele sectoren van een land, zoals de rampenbestrijding en de gezondheidszorg zijn niet goed voorbereid op klimaatverandering. Een regelmatig contact tussen klimaatdeskundigen, meteorologische diensten en de organisaties betrokken bij rampenbestrijding zoals het Rode Kruis, is van groot belang. Op lokaal niveau manifesteren zich problemen als overheden niet goed zijn doordrongen van de gevolgen van klimaatverandering en zich laten verrassen door weersextremen.

Voorbereiding op rampen op dorps -en buurtniveau is vaak het verschil tussen leven en dood. Denk aan het versterken van huizen, pakhuizen met noodgoederen op strategische plekken inrichten, waarschuwingssystemen en vluchtplannen ontwikkelen, rampenoefeningen en EHBO-trainingen.

Weerrecords sneuvelen voortdurend. De weersextremen zijn al begonnen. Europa is nu al twee keer in drie jaar geconfronteerd met intense en langdurige hittegolven die volgens de klimaatmodellen pas over een jaar of veertig te verwachten zijn. Voor honderdduizenden ouderen in Nederland, vooral de eenzamen onder hen, waren het een paar heel zware weken. In Guatemala heeft de orkaan Stan vorig jaar meer slachtoffers geëist dan Katrina in de VS.

Ook indirecte gevolgen van klimaatverandering, zoals insectenplagen en de verspreiding van ziekten worden steeds manifester. In Nederland is vanwege de zachte winters de verspreiding van de ziekte van Lyme door teken toegenomen. In Papoea Nieuw-Guinea meldt het Rode Kruis malaria op plaatsen waar deze ziekte niet eerder voorkwam.

Klimaatverandering zal zeker nog verrassingen brengen, zowel in positieve als negatieve zin. We kunnen concluderen dat het wetenschappelijke debat dat de afgelopen jaren is gevoerd over oorzaak en gevolg van klimaatverandering, heeft geleid tot verwarring en uitstel van acties om de negatieve consequenties van klimaatverandering in ontwikkelingslanden het hoofd te bieden. Dat is gezien de omvang van het probleem precies de verkeerde reactie en getuigt in westerse landen van weinig solidariteit met ontwikkelingslanden.

Het beperken van de uitstoot van broeikasgassen is de belangrijkste actie om catastrofale klimaatverandering te voorkomen. Sommige rampzalige gevolgen zijn al niet meer te vermijden.

Meer over