NieuwsNeppillen

Amazon verkoopt placebo-pillen: geen werkzame stof, toch kunnen ze helpen

Dokters mogen geen neppillen voorschrijven, maar op internet kunnen patiënten ze nu zelf kopen. Een potje met 45 placebo-pillen, die gegarandeerd géén werkzame stof bevatten, kost bij Amazon 19,95 dollar.

Wetenschap placebo pillen Beeld Getty Images
Wetenschap placebo pillenBeeld Getty Images

De blauw-witte pillen die Amazon verkoopt van het merk Zeebo worden ook regelmatig gebruikt in studies naar de effecten van ‘open placebo’s’. Met de term ‘open’ wordt bedoeld dat de proefpersonen weten dat ze neppillen krijgen. Bij bepaalde, niet-levensbedreigende aandoeningen zoals eczeem, chronische rugpijn en het prikkelbare darmsyndroom is wetenschappelijk aangetoond dat ‘open placebo’s’ de pijn en het ongemak kunnen verminderen. Voorwaarde is wel dat de patiënt uitleg krijgt over wat placebo-effecten zijn.

Verwachting

Dat het placebo-effect overeind blijft als patiënten weten dat het om neppillen gaat, is een ontdekking van de Amerikaanse medisch onderzoeker Ted Kaptchuk van de universiteit van Harvard. Door het ritueel van dagelijks pillen slikken en de uitleg van onderzoekers dat neppillen wel degelijk effect kunnen hebben, groeit de verwachting van de patiënt. En daarmee de kans dat het brein stofjes gaat produceren die de pijn dempen en de stemming verbeteren.

Vorig jaar werd voor het eerst op grote schaal gekeken (127 proefpersonen) of een open placebo ook werkzaam is bij psychische problemen. Het ging om depressieve klachten als gevolg van chronische rugpijn. Duitse onderzoekers vonden een ‘middelgroot tot groot effect’ van de neppillen op het psychisch welbevinden van de patiënten.

‘Superinteressant en heel innovatief’, vindt psychiater in opleiding Roel Mocking. Hij schreef erover in het vakblad ‘De Jonge Psychiater’. ‘Het zou geweldig zijn als we het placebo-effect kunnen gebruiken om mensen zich beter te laten voelen.’ Dat er nu commerciële partijen mee aan de haal gaan, geeft hem echter een ‘wrange bijsmaak’. Een potje met pillen op Amazon kost bijna 20 dollar. Antidepressiva heb je al voor tien eurocent per stuk.

Volkomen legaal

Een neppil verkopen is overigens volkomen legaal. Het CBG, College ter Beoordeling van Geneesmiddelen, buigt zich alleen over medicijnen: middelen met werkzame ingrediënten. ‘Een suikerpilletje is geen medicijn. Dus daar gaan wij niet over’, aldus een woordvoerder van het CBG.

Bij psychische aandoeningen is het placebo-effect heel groot. De werking van anti-depressiva wordt voor pakweg tweederde toegeschreven aan placebo-effecten zoals het vertrouwen in de arts en de verwáchting dat de pil gaat werken. Dat effect lijkt - als patiënten goed begeleid worden - deels overeind te blijven als patiënten weten dat het een neppil is.

Psychiater Christiaan Vinkers van het Amsterdam UMC raadt patiënten met een zware depressie af de neppillen te gebruiken. ‘Het bewijs dat open placebo’s ook bij psychische klachten effect hebben is nog erg dun, zeker voor ernstige depressies. Wij zijn met een onderzoeksvoorstel bezig om patiënten met een milde depressie te behandelen met een open placebo. We hebben dit thema misschien te lang laten liggen. Maar om het in de praktijk te gebruiken is het echt nog te vroeg.’

Geconditioneerd

De laatste jaren is met hersenscans aangetoond dat een placebo veranderingen in het brein teweegbrengt, zodat het stoffen aanmaakt die pijn of jeuk dempen. Soms wordt het lichaam eerst geconditioneerd door éérst werkzame medicatie toe te dienen en daarna over te gaan op niet-werkzame pillen of injecties. Het lichaam reageert dan op de niet-werkzame medicatie hetzelfde als op de echte pillen.

Het brein achter de Zeebo-pillen is de zelfverklaarde ‘placebo-activist’ Uwe Heiss. In zijn boeken benadrukt hij dat de gezondheidszorg te weinig gebruik maakt van het placebo-effect. De pillen zijn vanwege de grote vraag momenteel niet leverbaar in Nederland, aldus Amazon.

Placebo-effect werkt, zelfs als mensen weten dat ze neppillen slikken
Het placebo-effect werkt zelfs als mensen wéten dat ze neppillen slikken, blijkt uit onderzoek van Ted Kaptchuk. Twintig jaar geleden was hij traditioneel genezer, tegenwoordig leidt hij een onderzoeksinstituut aan Harvard. Lees hier een interview met hem uit 2016.

Meer over