ColumnJasper van Kuijk

Als de overheid niet zo bang was geweest, hadden we betere coronacijfers kunnen hebben

null Beeld

Denkfouten in het hedendaags ontwerp gefileerd door innovatie-expert (en cabaretier) Jasper van Kuijk. Deze week: medische gegevens.

Op 2 april zat er in het aantal nieuw opgenomen coronapatiënten plotseling een piek. Ineens 200 meer dan de dag ervoor, terwijl er juist een daling leek ingezet. De piek bleek voor een groot deel te komen doordat vanuit Limburg veel achterstallige meldingen binnenkwamen. De helft van de 625 nieuwe meldingen was van 29 maart of ouder, de oudste opnamen waren zelfs van 11 maart.

Dat is niet bepaald een wenselijke situatie in een tijd waarin nieuwe ziekenhuisopnamen een van de belangrijkste indicatoren zijn voor de verspreiding van het coronavirus. Hier wreekt het zich dat in Nederland de uitwisseling van medische gegevens bijzonder slecht is geregeld.

In 2011 schoot de Eerste Kamer de invoering van het landelijke elektronisch patiëntendossier (EPD) af. Met goede redenen overigens, het plan kende serieuze bezwaren als het ging om privacy en veiligheid. Daarop voerden alle zorgaanbieders zelf een elektronisch patiëntendossier in voor gebruik in hun instelling. Helaas verzuimde de overheid de uitwisseling van gegevens tussen die systemen te waarborgen. Het kabinet mocht van de Tweede Kamer alleen het voortouw nemen als het ‘zorgveld’ daarom zou vragen. Dus gingen zorgaanbieders, EPD-aanbieders en godbetert op de achtergrond ook nog zorgverzekeraars – privacy, iemand? – er ‘met elkaar uit proberen te komen’.

Hoe dat uitpakte? Toen een naast familielid van mij een stevige medische complicatie had en daarom heen en weer moest tussen klinieken, specialisten en ziekenhuizen, is haar dossier twee keer kwijtgeraakt. In de post. Het ging met de post. Want – komt-ie – ‘de andere kant heeft geen fax’. ‘Sorry,’ vroeg ik, ‘een FAX?’ Ja, want mailen mocht niet vanwege de AVG.

Hoe Moeilijk Kan Het Zijn Beeld Volkskrant Infographics
Hoe Moeilijk Kan Het ZijnBeeld Volkskrant Infographics

Dit is de nieuwe Nederlandse ziekte. Steeds weer legt onze landelijke overheid verantwoordelijkheden neer bij ofwel decentrale overheden en organisaties, ofwel ‘de markt’. En ja, decentrale organisaties kunnen goed inspelen op lokale omstandigheden en marktpartijen kunnen goed zijn in innoveren en (financieel) optimaliseren van diensten. Maar wat beide type clubs niet doen is integratie. Ze zorgen dat hún stukje van het systeem werkt. En dat doen ze soms zelfs heel goed. Maar voor een goede landelijke uitwisseling van gegevens moeten zorgaanbieders en EPD-leveranciers kosten maken waar ze geen, of slechts indirect voordeel bij hebben, dus die vermijden ze liever.

Zorgen dat het hele systeem werkt, dat is bij uitstek een taak van de rijksoverheid. Maar wij hadden de laatste decennia een bange overheid, met als motto ‘als je niks doet, kun je ook niets fout doen’. Ontwikkeling van digitale dienstverlening voor burgers, ov-chipkaart, woningbouw, jeugdzorg, crisisbeheersing, landelijk EPD. Ging allemaal mis op landelijke regie, uitwisseling en afstemming.

Pas eind 2019 nam de minister van Volksgezondheid eindelijk de regie over de landelijke gegevensuitwisseling. Als dat eerder was gebeurd, waren van heel wat minder patiënten de gegevens kwijtgeraakt en hadden we, in deze crisis, zeer waarschijnlijk betere en actuelere cijfers gehad.

Jasper van Kuijk op Twitter: @jaspervankuijk

Meer over