Werken

Zo gebruik je het toeval om een nieuwe baan te vinden

De Amerikaanse academicus en arts Neil Farber speurt al zijn hele leven naar toevaltreffers en is gespecialiseerd in serendipiteit. ‘De waarheid is dat we allemaal onverwachte gebeurtenissen meemaken. Je kunt ze herkennen en gebruiken om je professionele en persoonlijke leven te verbeteren.’

‘Openstaan voor toeval is een vaardigheid die je kunt trainen’ Beeld Matteo Bal
‘Openstaan voor toeval is een vaardigheid die je kunt trainen’Beeld Matteo Bal

Lees je dit artikel zomaar? Heeft een kennis je gelinkt via Instagram of Facebook? Of zoek je al langer naar verhalen over toeval? In een jaar dat we massaal online shoppen, muziek luisteren via Spotify en YouTube en alleen films bekijken aan de hand van de Netflix-top 10, wordt onze wereld steeds kleiner. Want algoritmen van de grote Tech-jongens slaan vooral aan op onze eerdere keuzen en zoekvragen.

Arjen Lubach noemt dit de fabeltjesfuik: ‘Iedereen heeft het idee dat hij helemaal zelf kiest welk filmpje hij gaat kijken. Mensen denken dus dat ze onderzoek aan het doen zijn als ze op YouTube zitten rond te klikken op video’s die een algoritme hen voorschotelt. Ze zitten in een nauwer tunneltje, maar hebben het gevoel dat ze zich juist heel breed oriënteren.’ Het gaat Lubach om de radicalisering van bijvoorbeeld antivaxers, maar hetzelfde geldt voor LinkedIn-gebruikers, die als accountant nooit een boswachtersvacature of een zijstroomregeling voor leraren wiskunde tegenkomen.

Dit artikel verscheen eerder op Intermediair.nl

Toeval inzetten in je professionele leven

Toeval bestaat niet meer, want daar zijn wij als controlfreaks bang voor. Toch ontstaat er een tegenbeweging van mensen die de onvoorspelbare spelingen van het lot omarmen in hun leven. Je hoeft je niet te beperken tot een vacaturebank, je kunt ook de kroeg in duiken (nou ja, als corona het toelaat) of met je onderbuurman een praatje maken. En je kunt het toeval helpen door jezelf te trainen en toevaltreffers te spotten. Dat zegt de Amerikaanse academicus en arts Neil Farber in zijn nieuwe boek Serendipity: Utilizing Everyday Unexpected Events to Improve Your Life and Career.

Hij vindt dat we toeval een veel positievere rol in ons leven kunnen en moeten laten spelen en geeft daar veel voorbeelden van, variërend van de ontdekking van penicilline tot de eerste brandweerman die met een paal in de kazerne naar beneden gleed om een brand te gaan blussen. Eureka!

‘De meeste mensen geloven dat onverwachte gebeurtenissen die roem en rijkdom opleveren alleen voorkomen in het leven van een handvol gelukzaligen’, vertelt Farber via Zoom vanuit San Diego, Californië. ‘De waarheid is dat we allemaal onverwachte gebeurtenissen meemaken. Misschien leveren ze geen megaroem of miljoenen dollars op, maar je kunt ze herkennen en gebruiken om je professionele en persoonlijke leven te verbeteren.’

Het herkennen van gunstig toeval kun je trainen, denkt Farber, het is een vaardigheid. ‘Je moet aanvaarden en geloven dat zulke uitzonderlijke gebeurtenissen in jouw leven kunnen gebeuren.’ Hij noemt dat serendipiteit.

Wat is het verschil tussen een meevaller en serendipiteit?

Farber: ‘Ik geef je een fictief voorbeeld. Rachel is werkloos, heeft geen geld meer om de huur te betalen of boodschappen te doen. Ze weet dat ze over twee maanden een nieuwe baan krijgt, maar ze moet de tussentijd zonder salaris overbruggen. Stel dat ze een rijke tante heeft die haar helpt en een cheque van 5.000 dollar stuurt, dan is dat mazzel, geluk. Maar stel dat ze op het trottoir een penny ziet liggen, 1 cent. Ze kijkt ernaar en ziet dat hij nogal oud is, uit 1922, en herinnert zich van een vriend dat die penny’s veel waard zijn. Ze gaat bij een muntenhandelaar langs, die haar 5.000 dollar biedt. Het eerste voorbeeld is een meevaller, in het tweede geval speelt Rachel een actieve rol, ze observeert, is nieuwsgierig, legt een connectie met informatie die ze eerder van een vriend had gehoord en stapt dan naar een muntenhandelaar. Ze staat open voor nieuwe mogelijkheden. Ze had de penny ook kunnen laten liggen, maar ze gaat er zelf mee aan de haal: serendipiteit.’

U stelt in uw boek dat u een vaardigheid heeft ontwikkeld om serendipiteit, om uitzonderlijke gebeurtenissen, te ontdekken in uw eigen leven. Hoe doe je dat?

‘Aanvankelijk had ik het zelf niet door. Als arts ben ik getraind om patiënten te diagnosticeren. Je luistert naar hun verhaal, je hebt mindfulness, alertheid nodig om open te staan voor wat ze vertellen. Geen vooroordelen, maar met een open geest het gesprek beginnen. Dan ga je observeren, wat zijn hun symptomen? Dat leer je tijdens je medische opleiding. Vervolgens moet je nieuwsgierig zijn naar de oorzaak van die symptomen. Dan leg je connecties met eerdere patiënten, met je training. Soms snap je niet wat er gebeurt, dan heb je fantasie, verbeeldingskracht nodig om ook aan niet voor de hand liggende ziekten te denken. Tenslotte kom je tot een conclusie.’

‘Die jarenlange training heb ik ook in mijn loopbaan toegepast. Ik heb als arts veel research gedaan. Als een collega iets vreemds vertelde, dacht ik direct dat daar een studie in zou kunnen zitten. En dan bleek er vaak weer een potje te zijn om dat onderzoek te financieren. Het ging vanzelf in die tijd, ik dacht er niet over na. Pas veel later herkende ik het patroon en ben ik actief gaan spotten of er serendipiteit in mijn leven voorkwam. Dat betekent niet dat altijd alles lukt, integendeel. Maar actief dat soort voorvallen gebruiken voor je loopbaan en je leven heeft mij veel opgeleverd.’

Hoe moet dat met de lezers die al een jaar door corona in lockdown zitten en alleen via Zoom verhalen van vrienden horen of bijzondere dingen meemaken?

‘Eerst moet je een alerte mindset ontwikkelen en geloven dat die uitzonderlijke dingen ook in jouw leven kunnen gebeuren, achter de computer of in de tram. Er zijn veel oefeningen om mindfulness te trainen, apps om je beter te concentreren, details van je omgeving te zien. Dan leer je om te observeren, door bijvoorbeeld apps waarbij je de verschillen tussen twee bijna identieke foto’s moet herkennen.’

‘Ik ben sowieso een voorstander van games spelen op je telefoon, je brein trainen. Ook achter je laptop kun je nieuwsgierig zijn en nieuwe dingen ontdekken. Niet het algoritme volgen, maar zelf doorklikken naar onverwachte zaken. Dan komen de ideeën en nieuwe projecten vanzelf.’

Hoe gebruik ik toeval in mijn voordeel om een nieuwe baan te vinden? Met LinkedIn blijf ik in dezelfde bubbel hangen.

‘Internet kan zowel een vloek als een zegen zijn, dat hangt ervan af hoe je het gebruikt. Mensen zoeken meestal één specifiek stuk informatie, in plaats van dat ze erkennen dat ze het niet meer weten en willekeurig gaan grasduinen. Je hebt moed nodig om je nieuwsgierig op te stellen, zelf een stap verder te zetten dan hetgeen het algoritme je voorkauwt.’

‘LinkedIn is fantastisch als je weet wat je wil, maar laat dat je niet weerhouden om andere wegen te bewandelen. Klopt het wel dat je zo precies weet wat je volgende baan moet worden? Sta open voor ontmoetingen met mensen in totaal andere banen, praat met de loodgieter of een ex. Denk na over waar je echt enthousiast over bent, help een dag in een school. Misschien wil je wel lesgeven, net zoals ik!’

De methode van Neil Farber

Om serendipiteit in het dagelijkse leven te spotten, maak je gebruik van:

1. Mindfulness, ofwel erop alert zijn ‘dat er gebeurtenissen voorkomen in het dagelijkse leven’. ‘En sta ervoor open dat ze belangrijk zijn’.

2. Observeren en nieuwsgierigheid: analytische vaardigheden. ‘Daardoor onderzoeken mensen dat ene rare voorval dat ze meemaken’.

3. Connecties leggen tussen uitzonderlijke ervaringen en eigen kennis.

4. Verbeeldingskracht, fantasie. Out of the box-denken, mentaal een paardensprong kunnen maken en zo nieuwe wegen inslaan.

FACEBOOKGROEP DE WERKGIDS

Hoe kun je efficiënter werken? Hoe pak je het aan als je een nieuwe baan wil? Verdien je wel genoeg? En hoe sla je je door een functioneringsgesprek heen? In de Facebookgroep de Volkskrant Werkgids delen we artikelen over werk en carrière. Meld je aan en deel zelf ook vragen en tips.