De GidsPartnerverlof

Ouders van hetzelfde geslacht krijgen nog te maken met veel gedoe: ‘Heb jij ook recht op ‘vaderschapsverlof’?’

‘Heb jij ook recht op vaderschapsverlof?’ En andere vragen waar je als roze koppel mee te maken kunt krijgenBeeld Matteo Bal

Als je partner een kind krijgt, heb je sinds 1 juli recht op vijf weken aanvullend geboorteverlof. Voor koppels van hetzelfde geslacht en meeroudergezinnen is het regelen hiervan niet altijd makkelijk. ‘Het voelt alsof ik moet vechten om te bewijzen dat ik óók moeder ben.’

Charlotte, die niet met haar echte naam genoemd wil worden omdat ze bang is voor problemen met haar werkgever, kan ieder moment moeder worden. Eind juli is haar vriendin uitgerekend, wat betekent dat ze recht heeft op vijf weken aanvullend geboorteverlof, ook wel partnerverlof genoemd. Begin dit jaar breidde het kabinet het geboorteverlof uit van twee naar vijf dagen. Sinds 1 juli zijn daar nog eens vijf weken aanvullend verlof bijgekomen, op te nemen tegen 70 procent van het salaris.

Toch had Charlotte moeite om het verlof te regelen met haar werkgever. ‘Ik kreeg vooral vaak de vraag of ik ook recht heb op ‘vaderschapsverlof’. Als familie en vrienden dat vragen vind ik het storend dat ze die term gebruiken, maar ik begrijp dat ze niet precies weten hoe het allemaal geregeld is. Als je op de personeelsafdeling van een grote organisatie werkt en zo reageert, vind ik het frustrerend dat je niet beter op de hoogte bent.’

Het onzekere gevoel over haar positie als moeder begon eigenlijk al toen ze op haar werk vertelde dat ze met haar vriendin een baby krijgt. Als ze zei dat haar vriendin zwanger was, reageerden sommige collega’s met ‘wat leuk voor je vriendin’. Als ze vertelde dat ze moeder werd, dachten collega’s soms dat zij zelf zwanger was.

Sensatie

Charlotte: ‘Als man kun je gewoon zeggen dat je vader wordt en dan is het klaar. Ik kreeg meteen vragen over hoe we dat gedaan hadden en hoe de inseminatie ging. Terwijl je aan een heterostel niet dat soort vragen stelt. Als mensen oprecht geïnteresseerd zijn, beantwoord ik graag vragen, dat is ook belangrijk voor het verbeteren van kennis en begrip op de werkvloer.

‘Maar het gaat erom met welke intentie je het vraagt. Het voelde nu vaak als sensatie, dat ik een sappig verhaal had. Hierdoor voelde het voor mij alsof ik iedere keer weer een beetje uit de kast moest komen.’ Ze weet dat de meeste mensen er onbewust dit soort dingen uitflappen. ‘Toch word ik er onzeker van. Ik merk dat ik me minder een ouder voel, het voelt alsof ik moet vechten om te bewijzen dat ik óók moeder ben.’

Uiteindelijk is het goed opgelost, vertelt ze. Vooral omdat ze zelf bijdehand reageerde, kon ze er samen met de hr-afdeling om lachen. ‘Maar niet iedereen reageert zo. Ik kan me voorstellen dat als je niet stevig in je schoenen staat of wat timide bent, je afgeschrikt kan worden.’

Niet zomaar de ouder

Charlotte is overigens niet direct de juridische ouder van de baby. De moeder die het kind baart is altijd de juridische ouder en heeft altijd ouderlijk gezag. Het stel koos voor een bekende zaaddonor. Als de zaaddonor onbekend was, hoefde Charlotte alleen een ouderschapsverklaring aan te vragen. Nu moet ze het kind na de geboorte erkennen of adopteren. Charlotte is, zoals dat heet, de meemoeder. Omdat Charlotte de wettelijke ouder wordt, kan de zaaddonor het kind niet meer erkennen, hij is wettelijk gezien geen ouder.

In Nederland is het niet mogelijk om meer dan twee wettelijke ouders te hebben. Stichting Meer dan Gewenst, de Nederlandse belangenorganisatie voor lhbti-ouders en wensouders, strijdt er al jaren voor om het mogelijk te maken dat een kind meer dan twee juridische ouders kan hebben en dat er goede wetgeving komt rondom draagmoederschap.

Bestuurslid Sara Coster: ‘Tot die wet er is, hoop ik dat werkgevers coulant zijn als het gaat om geboorte- en partnerverlof. Neem het voorbeeld van twee mannen die een kind krijgen dankzij de hulp van een draagmoeder, de ene vader heeft geen enkel recht op verlof nu. 

‘Dan zijn er ook nog situaties met drie of vier ouders die een intentioneel co-ouderschap aangaan, bijvoorbeeld een koppel van twee vrouwen dat een kind krijgt met een mannenstel. Ook voor die extra ouders is het wennen dat er een kind is en ook voor de baby is het belangrijk om zich te hechten aan alle ouders. Normaal betaalt het UWV het verlof, maar we hopen dat bedrijven hun goodwill laten zien en ook de niet-wettelijke, maar wel feitelijke, ouders ook verlof geven.’

Veel waar je over na moet denken

Als roze koppel dat een baby krijgt zijn er nogal wat punten waar je over moet nadenken. Kies je als lesbisch stel voor een bekende zaaddonor, dan is het bijvoorbeeld belangrijk om vooraf een donorcontract op te stellen bij een gespecialiseerde familierechtadvocaat.

Ook is er de vraag of je het kind gaat erkennen of adopteren. In Nederland mag je als meemoeder het kind erkennen. Dit kan echter in het buitenland problemen opleveren, bijvoorbeeld als er tijdens verblijf in het buitenland iets met het kind gebeurt. Het risico bestaat dat in landen waarin het juridisch ouderschap van de meemoeder niet wettelijk is geregeld, het ouderschap door erkenning niet zonder meer wordt aanvaard. Coster: ‘Je kunt dan niets betekenen voor het kind.’

In het geval van twee vaders en een draagmoeder is de situatie weer anders. De draagmoeder wordt automatisch juridisch en gezaghebbend ouder. Een van de twee vaders kan met toestemming van de draagmoeder het kind erkennen. Hij heeft dan recht op geboorteverlof. De andere vader kan ook juridisch ouder worden, dan moet hij het kind adopteren, maar dat kan pas ná de geboorte. Die procedure kan tot een jaar duren. De draagmoeder is pas na de adoptie niet meer de wettelijke ouder. En dit geldt als de draagmoeder ongehuwd is. Als ze getrouwd is, gelden er weer andere regels. In dat geval moet haar partner actief afstand doen van het kind.

Nieuwe regels voor deelgezag bij meeroudergezinnen

Minister Sander Dekker voor Rechtsbescherming diende in april een concept-wetsvoorstel in voor een regeling voor deelgezag voor de derde en vierde ouder. Zij krijgen straks de bevoegdheid en verantwoordelijkheid om samen met de gezaghebbende ouders beslissingen te nemen. Het gaat dan alleen om dagelijkse beslissingen zoals bedtijd en speelafspraken, de gezaghebbende ouders hebben vetorecht. 

De twee gezaghebbende ouders gaan uiteindelijk over grote beslissingen − denk aan de inschrijving op een school, het instemmen met een medische behandeling of het openen van een bankrekening − al moeten ze de deelgezagsdragers hiervan wel op de hoogte stellen. De nieuwe regeling moet meer bescherming bieden aan zowel het kind als de draagmoeder en de toekomstige ouders. 

Stichting Meer dan Gewenst vindt de wet op deelgezag echter maar een klein stapje voorwaarts. Coster: ‘De kinderen die opgroeien in deze meeroudergezinnen krijgen daardoor niet de bescherming waar ze recht op hebben en die nodig is, omdat niet alle feitelijke ouders wettelijk voor ze mogen zorgen. Bijvoorbeeld: als het kind verblijft bij zijn niet-gezaghebbende ouders en er is een medische behandeling nodig, dan kunnen zij daar geen toestemming voor geven. En deelgezagouders kunnen bijvoorbeeld niet voorkomen dat de gezaghebbende ouders naar het buitenland verhuizen met het kind.’

Facebookgroep de Werkgids

Hoe kun je efficiënter werken? Hoe pak je het aan als je een nieuwe baan wil? En hoe sla je je door een functioneringsgesprek heen? In de Facebookgroep de Volkskrant Werkgids delen we artikelen over werk en carrière. Meld je aan en deel zelf ook vragen en tips.

Meer over