EK voetbal

Zonder grote sterren is Italië onder bondscoach Mancini een offensief collectief

Italië ontbrak op het WK van 2018. Een nationale schande. Roberto Mancini werd aangesteld als bondscoach. Na een stroeve start, kreeg hij de boel aan de praat. Mancini is geïnspireerd door Italiaanse clubs die presteren dankzij progressief denkende coaches

De oude rot Giorgio Chiellini (36) is nog altijd de onvermoeibare centrale verdediger van de Italiaanse ploeg.   Beeld Getty Images
De oude rot Giorgio Chiellini (36) is nog altijd de onvermoeibare centrale verdediger van de Italiaanse ploeg.Beeld Getty Images

Na elke overwinning van Italië duikt er een foto op van bondscoach Roberto Mancini op sociale media. Hij draagt een olijfgroen zwemshort, een spiegelzonnebril en de grijzende volle bos haar is naar achteren gekamd. Vooral opvallend is het gebronsde, volledig afgetrainde bovenlichaam dat je eerder verwacht bij een Californische lifeguard van 21, dan bij een man van 56 jaar.

Het is meer dan ijdelheid van de coach uit het kustplaatsje Jese die ooit het tenue van Sampdoria ontwierp, het is ook om een voorbeeld te stellen voor zijn ploeg. Sterker: Mancini eist niet alleen van zichzelf maar ook van zijn assistenten dat ze er topfit bijlopen. ‘Wij zijn de trainers, wij zijn de voorbeelden.’

De renaissance van het Italiaans elftal, dat ontbrak op het WK 2018, maar zich dit EK manifesteert als meest attractieve ploeg, is goeddeels het werk van Mancini, kampioenenmaker bij Internazionale (2006, 2007, 2008) en Manchester City (2012), maar daarna wat van de internationale radar geraakt. Hij werd mei 2018 bondscoach met nul verwachtingen, want grote talenten dienden zich niet aan. De start was stroef met een remise tegen Polen en verlies tegen Portugal, maar sindsdien werd niet meer verloren. Door de 3-0 zeges op Turkije en Zwitserland in de poule werd die reeks uitgebreid tot 29 duels.

Het Mancini-systeem

De stijl is naast energiek opvallend aanvallend, zeker voor Italiaanse begrippen. Het Mancini-systeem is op papier 4-3-3 maar in praktijk gaat het nog verder. In Italië spreken ze van 3,5-3-3,5, omdat linksback Spinazzola vrijelijk op avontuur mag. Anderen lossen zijn verdedigende taken op, gecoördineerd door de ervaren aanvoerder Chiellini. Maar meestal is de marathonman van AS Roma zelf op tijd terug.

Bondscoach Roberto Mancini (56) Beeld EPA
Bondscoach Roberto Mancini (56)Beeld EPA

Nooit speelde Italië op die manier. Op het gewonnen WK 2006 switchte bondscoach Lippi wel eens naar 4-3-3, maar was de basis 4-4-2. Op het EK 2012 speelde Italië eveneens vrolijkmakend voetbal, maar het team van Mancini spant in aanvallend opzicht de kroon ook door het opjagen van de tegenstander, waaraan zelfs de ervaren goalgetter Immobile onverdroten meedoet.

Het is deels uit nood geboren. Italië ontbeert een grote ster waar het team omheen gebouwd kan worden. Mancini werd geïnspireerd door kleinere Italiaanse clubs die succesvol presteren onder progressief denkende coaches. Hij sprak veel met Roberto De Zerbi van Sassuolo, stuntploeg uit een Italiaans plaatsje met 41.000 inwoners dat opstoomde in de Serie A met aanvallend voetbal. De Zerbi is weer geïnspireerd door Marcelo Bielsa van Leeds United die algemeen beschouwd wordt als een van de grootste vernieuwers.

Wie wil winnen, moet aanvallen

Mancini contacteerde ook Gian Piero Gasperini, coach van Atalanta, dat niet alleen in Italië, maar ook op internationaal podium imponeert met extreem energiek voetbal. Gasperini haalt graag een oud Chinees gezegde aan: ‘verdedigen maakt je onoverwinnelijk, maar als je wil winnen moet je aanvallen’.

Daarnaast is er de erfenis van een andere revolutionaire denker Maurizio Sarri, veel spelers trainden onder hem bij Empoli, Napoli, Chelsea of Juventus.

Maar vooral Sassuolo, dat met buitenspelers speelt, geldt als blauwdruk. Mancini selecteerde drie Sassuolo-spelers: rechtsbuiten Berardi, de jonge spits Raspadori (vooralsnog bankzitter) en middenvelder Manuel Locatelli, de nieuwe held sinds zijn twee treffers tegen Zwitserland. Centrumverdediger Acerbi, nu van Lazio, bloeide op bij Sassuolo, zoals Spinazzola zijn vastgelopen carrière revitaliseerde bij Atalanta net als enkele andere selectieleden.

Mancini wil moderne, superfitte, veelzijdige, creatieve spelers, zelfs de oudere centrumverdedigers Bonucci en Chiellini wordt gemaand in te dribbelen en snelle, riskante passes door het midden te spelen.

‘Dit Italië komt heel dicht bij de mens Mancini,’ vindt Italiaans voetbalkenner David Endt. Mancini liep twee weken stage bij Ajax aan het begin van de eeuw, Endt begeleidde hem dagelijks en hield daarna contact.

Vrijbuiter en controlfreak

Mancini was als speler juist een aanvallende vrijbuiter, een eigenzinnige stilist, die nooit compromissen sloot. Zo miste hij het WK’86 doordat hij tijdens een trip door Amerika een nacht wegbleef en weigerde zijn excuses aan te bieden. ‘Maar hij is ook een warme, innemende persoonlijkheid, slim en een tikje sluw,’ schetst Endt.

Geen type dat aanvankelijk als coach te boek stond als een controlfreak met extreem veel aandacht voor de defensieve organisatie. Zelfs de warming up moesten zijn spelers al volgens het systeem doen, met backs en middenvelders op de juiste afstand van elkaar. De nul was heilig.

Vooral bij Manchester City worstelde hij met de stress, met de druk. Oogde hij wantrouwend en defensief. Nigel de Jong zei over hem bij beIN Sports: ‘hij was gepassioneerd door voetbal, zichzelf en winnen. We hadden een haat-liefdeverhouding, we waren allebei grote ego’s met een grote mond, er waren clashes, maar hij hield het team samen en ik heb hem altijd gerespecteerd.’

Bijna zen-achtige aanpak

De afgelopen jaren heeft Mancini een bijna zen-achtige aanpak. De katholiek bezoekt vaak het populaire bedevaartsoord Medjugorje in Bosnië en is een toegewijde fan van de Maagd Maria.

Endt: ‘Ik ken hem als een verzamelaar van ervaringen. Aan het slot van zijn spelerscarrière keek hij nog rond bij Leicester City. Hij is niet zo’n oud-voetballer die denkt op basis van zijn reputatie en kennis van de kleedkamer ‘eventjes’ een toptrainer te worden. Hij is heel gedisciplineerd. Tijdens zijn stage was hij stipt op tijd, maar hij is geen saaie gast. Vooral met zijn oude ploegmaat en vaste assistent Fausto Salsano maakt hij veel lol. Zijn spelers hebben er een zwaar seizoen op zitten. Het is zaak het soms luchtig te houden.’

Mancini heeft nieuwlichters in zijn staf, maar ook veel oud-spelers van Sampdoria, de club die als speler hij het langst diende en waarmee hij kampioen werd en de Europa Cup 1-finale bereikte. Lombardo, Evani, Vialli en keeperstrainer Battara staan ook nu om de oud-spits heen. Met inderdaad geen grammetje vet aan hun lijven.

Kijken als een kenner

Waar moet je dit EK op letten? In Kijken als een kenner maakt voetbaljournalist Sam Planting van elke kijker een expert. Ontdek de elf spelers die de tactiek van hun land bepalen – en hoe het moderne voetbal wordt gespeeld.

Meer over