ProfielBjörn Kuipers

‘Zo’n goede scheidsrechter gaan we niet meer krijgen’

Het Johan Cruijff Schaal-duel tussen Ajax en PSV van zaterdag vormt het afscheid van Björn Kuipers, die stopt op zijn hoogtepunt.

null Beeld EPA
Beeld EPA

‘Neymar! Come to me. Stop it. STOP IT. Wanna play or not?’ Ferm corrigeert de Nederlandse scheidsrechter Björn Kuipers de onophoudelijk buitelende en klagende Braziliaanse aanvaller Neymar tijdens een wedstrijd op het WK van 2018. Neymar, geblondeerd permanentje, tatoeages tot in zijn nek, is de duurste voetballer aller tijden (220 miljoen), de hoop van voetbalnatie Brazilië, idool van de jeugd. Kuipers met zijn grijzende kuifje toont zich allesbehalve onder de indruk. De reprimande gaat de wereld over. Wie de niet al te opvallende leidsman uit Oldenzaal nog niet kende, kende hem nu.

De beste Nederlandse scheidsrechter ooit, volgens vakbroeder Danny Makkelie althans, fluit komende zaterdag zijn laatste wedstrijd. Het is het duel Ajax-PSV, om de Johan Cruijff Schaal. Dat zal voelen als een kopje koffie na het grand dessert. Kuipers mocht de finale van het EK 2020 tussen Italië en Engeland leiden, voor scheidsrechters het hoogst haalbare. Hij deed dat vlot en foutloos.

Alleen op de hotelkamer

‘Onberispelijk’ is het woord dat aan de 48-jarige Twent kleeft. Alles moet kloppen, zijn voorbereiding op wedstrijden is minutieus. Hij neemt bijvoorbeeld zelf de vlaggen mee van zijn vaste grensrechters Erwin Zeinstra en Sander van Roekel, arriveert in colbert en overhemd en draagt een bijpassend horloge.

Voor de EK-finale knipte collega Makkelie nog even zijn kapsel bij. Zijn vetpercentage komt nooit boven de 12,5 procent. Makkelie: ‘Er zijn ijdelere arbiters. Bas Nijhuis of ik bijvoorbeeld, bij ons moet echt alles goed zitten, we hebben wat meer gel in het haar. Maar Björn wil fit en verzorgd overkomen. Er zit echt wel wat ijdelheid bij.’

Tijdens trips naar buitenlandse wedstrijden blijft Kuipers op zijn hotelkamer. Hij is te bekend na het fluiten van meerdere belangrijke finales, na de confrontatie met Neymar. Een wazige foto van hem nippend op een terras aan een Spa Blauw kan al helemaal verkeerd geïnterpreteerd worden, weet hij. Via zijn laptop kan hij wellicht vrouw Marlies bijstaan. Zij let op hun zaken; twee grote supermarkten en een kapperszaak. Of nog wat schaven aan een lezing waarin het voorval met Neymar een vast onderdeel is. Zijn huiswerk voor de wedstrijd heeft hij dan allang gedaan.

Zelfstandig

Björn Kuipers voedde zichzelf op, want pa en ma werkten dag en nacht in de supermarkt. Ze gaven hem de sleutel zodat hij na school naar binnen kon, zijn eigen brood kon maken. ‘Ik denk niet dat ze ooit gevraagd hebben: hoe was je examenweek? Als je het niet zou redden, dan moest je het maar zeggen. En toch heb ik een fantastische jeugd gehad,’ vertelde hij aan TC/Tubantia.

Hij beschaamde het vertrouwen nimmer, nam de zaak over, bouwde die uit. Hij ging fluiten nadat hij als speler commentaar had geleverd op de scheidsrechter van dienst en zijn vader, zelf amateurscheidsrechter, hem toebeet: doe het dan maar zelf.

Hij was als beginnend arbiter geen extreem talent, vindt oud-topscheidsrechter Mario van der Ende, die Kuipers in een opleidingsklas had. ‘Er zit nog steeds een groot gat tussen scheidsrechters die uit het amateurvoetbal komen en profscheidsrechters. Björn is als goede wijn, steeds beter geworden. Ik moest stoppen op mijn 45ste, nu mag je langer doorgaan. Terecht. Hij is stabieler geworden, een people’s manager, maar ook licht autoritair. Dat heb je nodig in de top.’

Kuipers grijpt in tijdens de EK-finale. Beeld EPA
Kuipers grijpt in tijdens de EK-finale.Beeld EPA

De beste wil hij Kuipers niet noemen. ‘Dan vergeet je Charles Corver, Leo Horn en een paar andere namen. Toppers uit een andere tijd, met andere perspectieven. Het is niet te vergelijken met elkaar. Iedereen heeft ook een andere stijl. Houd je van The Rolling Stones of van The Beatles?’

Kuipers benadrukt met klem onderdeel te zijn van een team. Team Kuipers bestaat uit twee vaste grensrechters, een videoscheidsrechter en hijzelf. Van der Ende, een beetje schamper: ‘Het gaat daar zo vaak over dat je ging denken dat ‘Team’ zijn voornaam was. Ik houd van wat meer variatie.’

Topscheidsrechters zitten, hoewel slechter betaald, in net zo’n keurslijf als profvoetballers. Kuipers kon geen onbeduidende wedstrijd in een ver land laten schieten. Hij klaagde nooit. ‘Fluiten is superleuk, vooral het gevoel dat je de wedstrijd in de hand hebt. En tijdens zo’n eindtoernooi is het echt gezellig, dan zitten we met alle scheidsrechters bij elkaar,’ zei hij voor het laatste EK.

Mediastorm

Maar als hij een fout maakt, spookt die tijdens de wedstrijd al door zijn hoofd. Wat zijn de consequenties? Wat zijn de reacties?

Na de lof op het WK 2018 stond de hoog gegroeide boom even vol in de wind. Kuipers’ ego zou Nederland ontgroeid zijn, hij zou zelfs in de war zijn, stelden commentatoren. Er waren bedreigingen na Ajax-Feyenoord toen hij Feyenoorder Jeremiah St. Juste rood gaf. ‘Meteen na de wedstrijd werd ik gebeld, gefacetimed en in allerlei appgroepen toegevoegd met beledigingen en bedreigingen,’ zei hij tegen NRC. Zijn zoontje zat naast hem in de auto.

Kuipers gaat tijdens dergelijke mediastormen fietsen of hardlopen en spreekt met vrienden af om zijn hoofd leeg te maken. Hij is niet actief op social media zoals Makkelie, zijn troonopvolger. ‘Ik liet me daar wel eens door gek maken. Björn blijft altijd kalm.’

Afleiding genoeg met zijn bedrijven, het lezingencircuit, maar ook een soort collegetour in het theater. En dan zijn er nog de vele internationale wedstrijden en toernooien waardoor hij de meeste verjaardagen van zijn dochter niet meemaakte. Makkelie: ‘Geld is geen drijfveer om al die dingen te doen. Hij is rijk zat, miljonair. Hij geeft die lezingen om over zijn vak te vertellen, mensen te helpen bij hoe je succes bereikt, hoe je een team motiveert.’

Kuipers wil nu meer tijd voor zijn gezin maken. Makkelie: ‘Maar Björn is ook een man die altijd een uitdaging zal zoeken. Ik zie hem wel terugkomen in een prominente rol bij de Uefa of Fifa om andere arbiters te helpen. Hij heeft mij ook altijd geweldig geholpen. Zo’n goede scheidsrechter gaan we niet meer krijgen.’

3x Björn Kuipers

Kuipers floot op vijf eindtoernooien, een record voor een Nederlandse arbiter. Hij is tevens de eerste Nederlander die een finale (EK 2020) leidde. Hij greep net naast de WK-finale. In 2014 moest hij naar huis omdat het Nederlands elftal tot de halve finale reikte (‘mijn grootste teleurstelling’), op het WK 2018 was hij vierde official.

In 2013 floot Kuipers zijn eerste internationale finales in de Europa League en op de Confederations Cup. In 2014 mocht hij proberen de Champions League-finale tussen Atlético en Real Madrid tot een goed einde te brengen. Hij had daar twaalf gele kaarten voor nodig, een record. In 2018 mocht hij wéér opdraven voor de Europa League-finale, ook dat is een unicum. De Uefa zocht ‘safe hands’ voor deze eindstrijd, zo vertelde Kuipers recentelijk trots.

Berry Simons is de Pete Best (de Beatles-drummer die werd vervangen door Ringo Starr vlak voor de grote doorbraak) van Team Kuipers. De grensrechter werd gepasseerd kort voor het eerste eindtoernooi (EK 2012) waar Kuipers zou gaan fluiten. Erwin Zeinstra was sindsdien naast Sander van Roekel Kuipers’ vaste assistent.

Meer over