AnalysePremier League

Zet Brexit een streep door de uittocht van jeugdvoetballers naar de Premier League?

Vanaf 1 januari mogen Britse profvoetbalclubs geen minderjarige spelers uit EU-landen meer aantrekken, iets wat het afgelopen decennium massaal gebeurde. Op het eerste gezicht is de Brexit een zegen voor het Nederlandse voetbal. Maar zo eenduidig ligt dat niet, blijkt uit een rondgang langs betrokkenen.

Voetballer Patrick van Aanholt tijdens de Premier Leage-wedstrijd Aston Villa - Crystal Palace. Beeld Visionhaus
Voetballer Patrick van Aanholt tijdens de Premier Leage-wedstrijd Aston Villa - Crystal Palace.Beeld Visionhaus

De spelers, geen spijt

Bijna alle minderjarige voetballers die de ­overstap maakten naar Britse profclubs zagen hun droom om snel in de Premier League, de rijkste clubcompetitie ter wereld, te spelen uiteenspatten. De vrolijke jongensboeken werden in verreweg de meeste gevallen rauwe biografieën met soms wat zwarte bladzijden.

Nathan Aké is het enige echte succesverhaal van de bijna dertig 16- en 17-jarigen die de Nederlandse jeugdopleidingen in het afgelopen decennium verruilden voor Engeland. Hij ging in 2011 op zijn 16de van Feyenoord naar Chelsea en werd, via een tussenstop bij Bournemouth, afgelopen zomer voor 45 miljoen euro gekocht door topclub Manchester City waar basisspelers zeker een ton per week verdienen. Aké speelde tot nu toe 17 interlands.

Ook de vroege vertrekkers Donyell ­Malen, Karim Rekik, Javaîro Dilrosun, Tim Krul, Patrick van Aanholt en Timothy Fosu-Mensah werden international. Behalve Fosu-Mensah spelen zij allang bij andere clubs dan die hen naar Engeland haalden. Dat geldt ook voor tientallen andere spelers die een of meerdere etages lager hun geluk moesten zoeken. Sommigen zakten af naar het amateurvoetbal of stopten helemaal.

Er zijn er desondanks maar weinig die openlijk spijt betuigen van de vroege overstap, of blij zijn dat jeugdspelers uit de Europese Unie vanwege de Brexit vanaf 1 januari niet langer welkom zijn in Engeland.

Voetballer Timothy Fosu-Mensah tijdens de Premier League-wedstrijd Manchester United - Crystal Palace. Beeld Getty Images
Voetballer Timothy Fosu-Mensah tijdens de Premier League-wedstrijd Manchester United - Crystal Palace.Beeld Getty Images

Vincent van den Berg, in 2006 een van de eerste piepjonge Engelandvaarders, stelde op de site van de KNVB dat hij ­direct opnieuw op zijn 16de zou overstappen van Heerenveen naar Arsenal, ­al duurde zijn profloopbaan slechts vier jaar.

Van de Berg oogstte aanvankelijk complimenten van manager Arsène Wenger, deed mee in de afscheidswedstrijd van Dennis Bergkamp, maar gleed snel weg in de pikorde. Via huurperiodes bij ­Nederlandse clubs probeerde hij wedstrijdritme op te doen, maar mede door zware blessures was het profvoetbal op zijn 20ste ineens klaar. Dat voelde als ‘een opluchting, omdat de druk er eindelijk af was’.

Javaîro Dilrosun (22) werd in diverse filmpjes en artikelen die Manchester City verspreidde, neergezet als een van de allergrootste talenten op de club, maar speelde nooit in de Premier League. ‘Natuurlijk is dat je droom als je Ajax op je 16de verruilt voor City. Al wist ik vantevoren dat het moeilijk zou worden’, zegt Dilrosun nu. Financieel ging hij erop vooruit, want bij Ajax kreeg hij niets. ‘Maar het is echt niet dat zo’n jeugdcontract je financieel onafhankelijk maakt.’

Leeftijdsgenoten als Frenkie de Jong en Matthijs de Ligt klommen via Ajax op naar de Europese top. Dilrosun, tegenwoordig actief bij Hertha BSC in Duitsland: ‘Nederlandse clubs laten meer ­talenten doorstromen naar het eerste, dat klopt. Maar ik ken ook zat jongens die bij Ajax bleven en nu in de eerste ­divisie spelen of alleen nog maar met vrienden in de zaal voetballen.’

De stap naar Engeland was goed voor zijn ontwikkeling. Hij roemt de faciliteiten en jeugdtrainers bij City. ‘Die zijn geweldig. Natuurlijk dacht ik als het niet lekker ging soms: was ik maar bij Ajax gebleven. Maar in Amsterdam lag meer verleiding op de loer, chillen met vrienden, meisjes. In Manchester was ik puur op voetbal aangewezen.’

De snelle buitenspeler stapte in 2018 transfervrij over naar Hertha BSC. Hij hoopt met het Nederlands elftal mee te doen aan het EK. ‘Wie weet keer ik ooit terug naar Engeland, ik geld nu als een ‘zelfopgeleide speler’ door mijn jaren bij City, daarvan moeten de Engelse clubs er een aantal in de selectie hebben zitten. Dat is echt een voordeel. Jammer dat de talenten van nu niet meer vroeg die overstap kunnen maken.’

Voetballer Kees de Boer tijdens de Premier League-wedstrijd Swansea City - Northampton Town. Beeld Getty Images
Voetballer Kees de Boer tijdens de Premier League-wedstrijd Swansea City - Northampton Town.Beeld Getty Images

Bij Kees de Boer (20) is de hoop op ­spelen in ‘al die waanzinnig mooie ­stadions’ eveneens intact, ook al verruilde hij Swansea City afgelopen zomer transfervrij voor ADO Den Haag. Dat ziet hij niet als degradatie, integendeel. ‘Dit is een mooie vervolgstap in mijn nog jonge carrière.’

Als kleine jongen keek De Boer graag naar de Premier League waar Robin van Persie en Dirk Kuijt furore maakten. Toen op zijn 17de Swansea City, destijds uitkomend in de Premier League, zich ‘heel enthousiast’ toonde, besloot hij de stap te wagen. ‘Ik dacht: zo vaak krijg je die kans niet.’

Over het salaris had hij ‘niet te klagen’. ‘Maar de hoofdreden was fysiek sterker worden, rijper worden als mens. Dat is gelukt. Ik ben wat dat betreft nu verder dan de meeste leeftijdgenoten.’ Dat De Boer uiteindelijk slechts een bekerwedstrijd meedeed met de hoofdmacht noemt hij ‘jammer’. ‘Natuurlijk wist ik vooraf dat er maar weinig jongens slagen. Toch denk je: mij gaat dat lukken.’

De zaakwaarnemers ,verdeeldheid

Zaakwaarnemer Jan de Visser van managementkantoor Juzzt Football voorziet voor zijn beroepsgroep een derving aan inkomsten door de nieuwe regels. Zeker omdat ook voor volwassen EU-spelers de reglementen zijn veranderd. De gemiddelde eredivisieprof kan niet meer zo makkelijk de oversteek maken. ‘De Engelse markt bepaalt alles: de transfersommen, de salarissen, de commissies’, zegt De Visser.

Zelf begeleidde hij nooit een Nederlandse minderjarige speler naar een Engelse topclub. ‘Ons bedrijf gelooft meer in de route die via het eerste elftal van een Nederlandse club loopt. Veel jongens, zelfs de toptalenten, keren snel ­gedesillusioneerd terug uit het buitenland. Natuurlijk zullen ze niet toegeven dat ze beter een andere keuze hadden kunnen maken. Maar je zit daar vaak ­alleen en die topclubs zijn zo rijk dat ze liever erkende kwaliteit kopen dan een jeugdspeler inpassen. Die jonge jongens zijn vaak handelswaar voor ze.’

Die opvatting kostte Juzzt Football wel eens een klant. ‘Een talent kon bij een ­Nederlandse topclub 40 duizend euro per jaar verdienen en had daar binnen twee jaar kans op een basisplaats gehad. Dan zou zijn salaris stijgen. Een Engelse topclub bood hem, via een Brits kantoor, een driejarig contract voor anderhalve ton per seizoen. Dan gaat de omgeving een rol spelen, komen er tussenpersonen en verlies je het contact.’

Het talent speelt nu in League One, twee niveaus onder de Premier League. ‘Ik veroordeel zo’n overstap niet, je kunt niet keihard maken dat het via de ­‘Nederlandse route’ wel was gelukt. Maar je ziet dat toch meestal fout gaan.’

Engelse clubs passen vaak dezelfde verleidingstrucs toe. De pubers en hun ouders krijgen een rondleiding op het fraaie trainingscomplex en het indrukwekkende stadion. De Visser: ‘Vaak kwam de hoofdtrainer nog langs om een hand te geven en te zeggen dat hij die jongen kent. De vader of moeder kunnen een baantje krijgen. Het is ook stoer richting hun leeftijdgenoten om te zeggen dat je voor Chelsea of ­Liverpool speelt. Aan de opleiding van 16 tot 18 jaar mankeert niets. Maar de ­beloftencom-­ petitie stelt weinig voor dus als je op je 19de niet bij het eerste zit, moet je zorgen dat je wegkomt.’

Mohammed Sinouh, directeur bij zaakwaarnemerskantoor ICM/Stellar Sports, ziet vooral voordelen voor de ­Nederlandse clubs van de nieuwe regeling. ‘Het scheelt een hoop concurrentie, ook op de Scandinavische spelersmarkt waar veel Nederlandse clubs zelf jonge spelers vandaan halen.’

Zijn kantoor begeleidde wel minderjarige spelers naar Premier League-clubs. Hij wijst op Fosu-Mensah en ­Tahith Chong, die daadwerkelijk debuteerden en een opgewaardeerd contract tekenden bij Manchester United. Chong is nu uitgeleend aan Werder Bremen. ‘Natuurlijk ligt de lat hoger, maar het is niet zo dat er bij Chelsea, Manchester United en Liverpool nooit spelers uit de eigen jeugd doorkomen. De weerstand is ­bovendien echt hoger in de Engelse jeugdcompetities, de beste talenten ter wereld spelen er tegen elkaar. Je kan een enorme lijst maken van spelers die dankzij de jeugdopleiding van Chelsea in de Premier League of de Bundesliga terechtgekomen zijn.’

Vergeet ook niet de omstandigheden waarin sommige talenten opgroeien, stelt Sinouh. ‘Het water staat sommige families financieel aan de lippen. Als jij kan werken bij een gedroomde werkgever en ook nog vier keer meer betaald krijgt waardoor je je familie kan helpen, ga je dan weigeren? Dit soort afwegingen zijn nooit zo simpel!’

De keuze ligt altijd bij de speler, meent Sinouh. ‘Jurgen Ekkelenkamp en Anass Salah-Eddine spelen bijvoorbeeld nog bij Ajax. Maar dan zie je dat het bij Ajax ook moeilijker is geworden om basis­speler te worden. Er worden dure spelers gehaald om Europees succes na te jagen. Een zelfopgeleide speler als Sven Botman had niet misstaan in de defensie, maar werd toch verkocht.’

De clubs, exodus naar elders

Er wordt geen polonaise gelopen door Nederlandse clubs vanwege de Brexit, proeft Henk van Stee, de ervaren technisch directeur van Sparta. ‘De vrees is er dat de Engelse clubs de mazen in de wet zullen vinden. Die willen dit businessmodel behouden. Dus ik juich niet te hard.’

Mogelijk dat Engelse clubs een constructie optuigen met satellietclubs op het vasteland om spelers daar te stallen. Van Stee: ‘In België worden clubs opgekocht. Maar ik denk niet dat talenten een Nederlandse club zullen verruilen voor een Belgische. Tegelijkertijd is geld vaak de allesbepalende factor voor ­spelers en zaakwaarnemers bij hun keuze helaas.’

Sparta verliest vooral veel jeugd­spelers aan Nederlandse topclubs die op die manier weer het verlies van talenten aan buitenlandse clubs aanvullen. Van Stee verwacht niet dat dit zal veranderen als Engeland is ‘gesloten’.

De dreiging lijkt te verschuiven van west naar oost. Duitse clubs ontpoppen zich tot fanatieke jagers op goedkoop Nederlands talent. Sparta-aanvaller ­Emanuel Emegha wordt gevolgd door Bayern München, dat eerder Joshua ­Zirkzee van Feyenoord overnam.

Van Stee: ‘Je bent financieel kansloos. Maar je ziet dat Zirkzee bij Bayern toch niet doorkomt. Terwijl hij bij Feyenoord al zestig wedstrijden in het eerste had kunnen spelen. Ach, ik neem het die kinderen niet kwalijk. Buitenlandse clubs en zaakwaarnemers brengen ze het hoofd op hol, zo’n speler wordt onbereikbaar voor ons. Ik heb overal gewerkt, maar in Nederland zit je als talent gewoon echt het best. Hier heb je de perfecte trap naar ­boven. Alle basisspelers van Oranje hebben die genomen.’

Het is een verhaal dat Van Stee en zijn Nederlandse collega-directeuren ook in 2021 nog vaak moeten verkondigen, verwacht hij. ‘Heel anders wordt het allemaal niet.’

Alleen Fosu-Mensah houdt stand

Minderjarige spelers die kozen voor een buitenlands avontuur waren aan het begin van de eeuw nog een uitzondering. Maar sinds 2010 is sprake van een serieuze exodus, vooral door de regel dat Britse clubs acht spelers in hun A-selectie moeten hebben die minimaal drie jaar in de jeugdopleiding van een Britse club moeten hebben gespeeld. VI zocht uit dat er van 2010 tot het voorjaar van 2020 51 jeugdspelers jonger dan 18 jaar vertrokken, waarvan meer dan de helft (27) naar Engeland. 36 spelers voetballen (al dan niet op huurbasis) alweer elders. De rest ging pas recentelijk naar een buitenlandse club en speelt nog in een jeugdteam. Alleen Timothy Fosu-Mensah (bijna 23 jaar) is onderdeel van de A-selectie van de club die hem oppikte, Manchester United. Hij kwam dit seizoen pas tot 108 minuten, maar kan wel zijn contract verlengen.

Meer over