VoetbalWK-kwalificatie

Winnen in Letland is een must, alleen heeft Oranje het vaak lastig tegen oud-Sovjetlanden

Voetballen in oude Sovjetstaten is bepaald geen garantie voor succes. Vrijdag in Riga: Letland-uit, cruciaal voor de WK-kwalificatie van Oranje. Alleen de zege telt.

September 2005, Armenië - Nederland 0-1. Karen Aleksanyan (rechts) in duel met de Nederlandse international Jan Kromkamp. Beeld Hollandse Hoogte / AFP
September 2005, Armenië - Nederland 0-1. Karen Aleksanyan (rechts) in duel met de Nederlandse international Jan Kromkamp.Beeld Hollandse Hoogte / AFP

‘Zo, die hebben we ook afgeslacht’, zegt bondscoach Marco van Basten cynischer dan cynisch, na een zege in Armenië (0-1) in 2005, als hij met Oranje op weg is naar het WK van Duitsland. Vreselijke wedstrijd. ‘De details weet ik niet meer, maar het was superslecht’, herinnert toenmalig middenvelder Hedwiges Maduro zich zestien jaar later. ‘Drie punten meenemen, meer was het niet. Van Nistelrooij scoorde, het was zo’n wedstrijd om heel snel te vergeten.’

Dat zijn het: wedstrijden voor de vergetelheid, en dat terwijl voetballen in de oude Sovjetstaten bijna altijd lastig is. Hele reeksen lage uitslagen zijn genoteerd door de jaren heen. Soms een nederlaag zelfs, tegen Belarus twee keer. Geen eer te behalen. Een zege is normaal, een nederlaag een afgang. En dat terwijl de tegenstander redelijk kan voetballen, in een goede organisatie, al is het aanbod van topspelers gering.

En misschien is het nu nog wel lastiger dan in het verleden, denkt Maduro. ‘Vroeger werkte de trainer voor zijn tactisch plan nog met magneetjes op een bord. Al die landen kunnen tegenwoordig georganiseerd voetballen, mede dankzij beschikbare data. Ik denk dat die kleine landen meer voordeel hebben van datagebruik dan de toplanden. En als je zelf matig presteert, is zo’n wedstrijd per definitie lastig. Verdedigen is ook makkelijker dan aanvallen. Je moet een hoog tempo spelen. Dat lukt niet altijd, bijvoorbeeld omdat je te weinig energie in de wedstrijd stopt, door het slechte veld of door de compacte verdediging. Dan ga je je ergeren, en daarvan wordt het voetbal meestal niet beter.’

Holland kaputt

Sinds pakweg 1990, na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie, heeft Oranje een rijke schakering aan voormalige Sovjetstaten getroffen in de kwalificatiereeksen. ‘Holland kaputt’, schreeuwden dolblije mannen na de sensationele zege van Belarus op Oranje in juni 1995 in Minsk, twee weken na de zege van Ajax in de Champions League nota bene. Nederland dacht zelfs even aan uitschakeling voor het EK, maar later op de avond won Luxemburg van rivaal Tsjechië, al geloofde bondscoach Guus Hiddink die mededeling van een verslaggever aanvankelijk niet, in tijden vóór wifi. Oranje plaatste zich later alsnog, via een play-off.

Dergelijke duels in Oost-Europa zijn weinig inspirerend voor profs die het hoogste zijn gewend. Kleine stadions, soms slechte velden, andere omstandigheden, onbekende tegenstanders die vooral verdedigen. Een armoedige omgeving ook soms, al krijgen de topspelers daarvan weinig mee tussen bus, hotel en voetbalveld.

In Jerevan, Armenië, is het uitzicht vanuit het stadionnetje schitterend in 2005, met de berg Ararat als decor. Volgens de Bijbel strandde de Ark van Noach daar na de zondvloed. De spelers schenken destijds 10 duizend euro aan sportprojecten op een basisschool, vanwege een aardbeving uit 1988 die nog steeds gevolgen heeft.

Moldavië - Nederland 1-2

Twee jaar eerder is Moldavië - Nederland (1-2) beslist door een schot van Mark van Bommel, kort voor tijd. Het zorgt voor zichtbare opluchting in Tiraspol, in het smokkelstaatje Transnistrië, waar drie stadions naast elkaar liggen. Het zijn de accommodaties van Sheriff Tiraspol, dat vorige week in Madrid van Real won in de Champions League.

Destijds brengt Oranje een door mysterie omgeven bezoek aan de etalage van de oude Sovjet-Unie. Eigenaar Goesan van Sheriff is van bijna alles de baas en schudt beslist het hoofd als de verslaggever hem vraagt even de beveiligde box te mogen betreden voor een kort gesprek. Met een geweldig schot dat inslaat boven doelman Ronald Waterreus maakt Boret 1-0, waarna Oranje zowaar haast krijgt en net wint.

Guus Hiddink wordt zelfs ontslagen na een overwinning in Letland (0-2), in 2015, net als hij denkt dat hij de ploeg weer aardig op de rails heeft, na de verrassende derde plaats onder Louis van Gaal tijdens het WK van 2014 in Brazilië. Van Gaal zelf heeft trouwens ook niet louter goede ervaringen in de oude Sovjetstaten. Zo speelt hij in zijn twee vorige perioden als bondscoach in Estland.

Estland - Nederland 2-2

Eerst, in 2001, wint hij met 4-2 in Tallinn, nadat het kort voor tijd nog 2-2 staat en Patrick Kluivert en Ruud van Nistelrooij de zaak alsnog beslissen. Op 6 september 2013 eindigt Estland - Nederland in 2-2; het enige puntverlies in tien duels voor de WK-kwalificatie. Middenvelder Vassiljev, die week vader geworden, scoort twee keer. Diep in de blessuretijd redt Robin van Persie een punt door een strafschop te benutten.

Stijn Schaars is destijds middenvelder van Oranje: ‘Dat je uitgerekend mij vraagt naar deze wedstrijd. Vassiljev, de man van twee doelpunten, was mijn directe tegenstander. Van Gaal had me nog zo gewaarschuwd. Ik weet nog dat we na afloop een discussie hadden. Als Vassiljev bijvoorbeeld naar de zijkant liep om zich aan te bieden voor een ingooi, vond hij dat ik mee moest, terwijl ik dacht dat ik hem in het centrum wel weer kon oppakken. Dat waren goede gesprekken. Kritiek hoort daarbij. Het is verleidelijk om gemakzuchtig te zijn in zo’n wedstrijd met weinig publiek. Je wilt het niet, maar onderschatting kan dan toch voorkomen. Het is best begrijpelijk dat absolute toppers bij zulke duels vijf procent minder zijn, maar dan kan een duel als Letland-uit gewoon een lastige wedstrijd worden.’

Meer over