Wie gaat de schaakbond aanvoeren?

Waarom iemand president van de Wereldschaakfederatie zou willen zijn, is moeilijk te begrijpen. De FIDE is een door schandalen en corruptie geplaagde organisatie, die zich zonder commerciële sponsors moet zien te redden. Bovendien ligt de bond voortdurend overhoop met de topspelers, die zich zelden neerleggen bij bestuursbesluiten.

Van onze schaakmedewerker Gert Ligterink

Toch woedt op dit moment een felle strijd om het leiderschap van de FIDE. Tijdens de vandaag begonnen Olympiade in het Siberische Chanty Mansisk kunnen de afgevaardigden naar het congres kiezen uit twee kandidaten: de zittende president Kirsan Iljoemzjinov en een verrassende uitdager, oud-wereldkampioen Anatoli Karpov.

Het gaat bij deze verkiezing om de kandidaten, niet om hun programma’s. Omdat Karpov geen bestuurlijke ervaring heeft, weet niemand of hij een goede president zal zijn. Zijn programma heeft een hoog sinterklaasgehalte. Hij belooft de afdracht van de nationale bonden aan de FIDE af te schaffen en vele miljoenen sponsorgeld binnen te brengen.

Onvermoeibaar reizen

Zijn voornaamste ambassadeur is zijn kracht én zijn zwakte. Gari Kasparov reist onvermoeibaar de wereld rond om zielen te winnen voor zijn oude rivaal. Om die reden steunen de meeste schaakliefhebbers Karpovs campagne. Maar bestuurders van arme schaakbonden in kleine landen hebben weinig op met topspelers. Liever steunen zij Iljoemzjinov, die in ruil voor hun stem twintig schaakklokken of een gratis hotelkamer tijdens de Olympiade regelt.

Karpovs aanhangers laten zich vooral leiden door hun afkeer van de merkwaardige persoon Iljoemzjinov en het chaotische beleid dat hij de afgelopen vijftien jaar heeft gevoerd. Nederland en de meeste andere West-Europese landen zullen om die reden voor Karpov stemmen. In het verleden is de stem van West-Europa altijd een stem voor de verliezer van de verkiezingen geweest.

Verrast

Regelmatig heeft Iljoemzjinov de wereld verrast met daden en uitspraken die op zijn zachtst gezegd merkwaardig waren. Zo wekte hij grote verbazing met zijn bewering dat hij in 1997 in een gesloten appartement in Moskou bezoek ontving van buitenaardse wezens in gele pakken, die hem rondleidden in hun ruimteschip. Niet alle reacties waren lacherig. In de Russische Doema werd gevraagd om een onderzoek naar de informatie die Iljoemzjinov aan zijn bezoekers had verstrekt.

Zelden liet Iljoemzjinov zich leiden door politieke correctheid als hij geld voor schaakevenementen moest vinden. In 2004 waren de deelnemers aan het knock-out WK te gast bij Khadaffi in Tripoli en in 1995 scheelde het weinig of een belangrijke FIDE-tweekamp was in een paleis van Saddam Hussein gehouden. Als het niet lukte toernooien onderdak te krijgen, betaalde Iljoemzjinov de rekening zelf en kwamen de schakers op bezoek in zijn achtertuin in Elista.

President Kalmukkië

Iljoemzjinov is een rijk man, die zijn fortuin vergaarde in de periode na de val van de Sovjet-Unie. In 1993 werd hij gekozen tot president van Kalmukkië, de armste van de 81 Russische deelrepublieken. Dat ambt heeft hij als vanzelfsprekend tot nu toe behouden, maar het eind is in zicht. Onder druk van de centrale Russische regering heeft hij zijn aftreden aangekondigd. ‘Iljoemzjinov heeft zijn handen nu helemaal vrij voor het schaken’, kopten de Russische kranten.

In die kranten werd ook gesuggereerd dat Iljoemzjinov in ruil voor zijn gedwongen troonsafstand de steun van het Kremlin had verworven in zijn campagne voor een nieuwe termijn als FIDE-president. Dat klinkt aannemelijk en enkele gebeurtenissen in het afgelopen jaar leken die analyse te rechtvaardigen. Zo vond een hardhandige machtswisseling ten gunste van Iljoemzjinov plaats binnen de Russische schaakbond, nadat die zich aanvankelijk had uitgesproken voor Karpov.

Maar inmiddels is twijfel ontstaan. Volgens het Karpov-kamp oefenen overal ter wereld Russische diplomaten druk uit op de nationale schaakbonden om Iljoemzjinov niet langer te steunen. Het Kremlin zou van hem af willen. Niet vanwege het malle marsmannetjesverhaal, wel vanwege de vele miljoenen, die uit de Kalmukse staatskas zijn verdwenen.

Onaantastbaar

Niet zo lang geleden leek Iljoemzjinov onaantastbaar. Aan serieus campagne voeren deed hij niet, omdat het volgens hem niet nodig was. Met vlaggetjes op een wereldkaart liet hij zien dat een ruime meerderheid van de FIDE-gedelegeerden op voorhand zijn steun aan hem had betuigd.

Die zelfverzekerdheid is verdwenen. Karpov heeft zo hard gewerkt dat vlaggen van Iljoemzjinovs kaart zijn verdwenen. Tegen zijn gewoonte in besloot Iljoemzjinov daarom tot een nerveuze tegenaanval. Die richtte hij niet zozeer op Karpov, maar vooral op Kasparov, die er op uit zou zijn om ‘opnieuw de schaakwereld te splitsen’.

Ground Zero

Iljoemzjinov deed nog iets om zijn kandidatuur kracht bij te zetten. In een brief aan burgemeester Bloomberg van New York bood hij aan voor tien miljoen dollar de locatie bij Ground Zero te kopen, waar een omstreden islamitische gebedsruimte is gepland. Op die plaats zou dan een schaakcentrum verrijzen ‘dat alle geloven in de wereld verbindt’. Het Karpov-kamp noemde de actie schouderophalend een afleidingsmanoeuvre.

Twee weken voor de verkiezingsdag lijkt Karpov een wonder nodig te hebben om Iljoemzjinov te verslaan. Toch zou dat wonder kunnen gebeuren. Deze week doet in Lausanne het CAS, het Hof van Arbitrage voor Sport, uitspraak in een door Karpov aangespannen proces, waarin hij de rechtsgeldigheid van Iljoemzjinovs verkiezingsteam betwist. Op zijn beurt is Iljoemzjinov, een tikje laat, ook naar de rechter gestapt om Karpov aan te klagen wegens smaad. Medelijden met twijfelende gedelegeerden naar het FIDE-congres is zeker op zijn plaats.

Schaken (ANP) Beeld Koen Suyk
Schaken (ANP)Beeld Koen Suyk
Meer over