Westerse schaakbonden steunen dictator

De KNSB en andere westerse schaakbonden hebben de Kalmukse dictator Iljoemzjinov vaak gesteund als president van de FIDE, de internationale schaakbond....

Martin van den Heuvel

HOE komt het dat de internationale schaakwereld zich al jaren door potentaten laat regeren?

Je eerste reactie is dat juist goede schakers - de elite van een denksport - ver van potentaten verwijderd willen zijn. De werkelijkheid is echter dat de FIDE, het hoogste orgaan van de internationale schaakwereld, de laatste vijftien jaar geregeerd werd door de corrupte Filipijn Campomanes - 'de slang van Manila' - en daarna tot op heden door de Kalmukse dictator Kirsan Iljoemzjinov.

Van Iljoemzjinov weten we inmiddels met zekerheid dat hij veel meer is dan alleen maar corrupt. Als Kalmuks president neemt hij het met de mensenrechten niet zo nauw. Hij liet zich in 1995 voor zeven jaar tot president herkiezen zonder tegenkandidaat. Uiteraard erkende de Centrale Verkiezingscommissie in Moskou deze verkiezingen niet. Maar daar trok Iljoemzjinov zich weinig van aan, zoals hij sindsdien nog meer wetten aan zijn laars lapte. Hij heeft daarna heel Kalmukkië naar zijn hand gezet. Politieke tegenstanders zijn door vriendjes vervangen, de oppositie werd de mond gesnoerd, van vrije media is allang geen sprake meer.

De enige overgebleven onafhankelijke krant was Sovetskaja Kalmukia en die werd steeds feller achtervolgd. Haar journalisten werden regelmatig bedreigd, ze werden hun gebouw uitgezet, waarbij drukpersen, computers en auto's gestolen werden. De krant mocht niet meer in Kalmukkië gedrukt en verspreid worden. Deze strijd eindigde in juni 1998 met de moord op de hoofdredactrice van het blad, Larisa Joedina, waarbij vele sporen richting Iljoemzjinov wijzen. Er zijn wel meer tegenstanders van Iljoemzjinov op duistere wijze om het leven gekomen.

Iljoemzjinov knoeit ook sinds jaar en dag met overheidsgeld. Daardoor is de veeteelt, een essentieel onderdeel van de economie, bijna totaal in elkaar gestort en was er te weinig geld voor dijkversteviging, met een overstroming als gevolg. Ondertussen gebruikte 'het financiële genie' (Iljoemzjinov) tientallen miljoenen overheidsgeld voor de aanleg van een Schaakpaleis en om zijn profvoetbalclub Oeralan internationaal aanzien te geven. Het ging daarbij ook om geld dat voor kinderbijslag en pensioenen was bestemd.

In Rusland is voldoende bekend dat Iljoemzjinov een dictator is die er smerige methoden op nahoudt. Maar met omkoopgeld als zijn voornaamste wapen weet hij tot dusverre voldoende vrienden in het Kremlin te houden. Bovendien zorgt hij voor rust in een gebied tegen de Kaukasus aan en dat is de Russische overheid ook veel waard.

Waarom Westerse schaakbonden hem niet allang hebben laten vallen is minder duidelijk. Een Russische mensenrechtenorganisatie deed in augustus 1998 een oproep aan de internationale schaakwereld om de Schaakolympiade in Kalmukkië te boycotten. Duizenden beroepsschakers hebben de oproep in de bladen Chess en New in Chess kunnen lezen. Een aantal grootmeesters, onder wie de Australiër Ion Rogers en onze Genna Sosonko weigerden vervolgens om mee te doen.

In de oproep tot boycot stond vermeld dat de moord op Joedina moest worden onderzocht en dat het Schaakpaleis in Elista gebouwd was met geld dat op onwettige wijze van het volk gestolen was.

De voorzitter van de Koninklijke Nederlandse Schaakbond, H. Hamers, verklaarde toen dat Nederland wèl zou deelnemen, omdat er geen officiële aanklacht tegen Iljoemzjinov was ingediend. Dat was een zeer formele reactie van onze bond, want er waren toen al genoeg concrete klachten tegen Iljoemzjinov bekend van Russische ministers, kamerleden en de Russische Rekenkamer. Hoe lang moet je als Nederlandse sportorganisatie lid blijven van een bond die door een dictator en schender van mensenrechten wordt geleid?

Jan Joost Lindner heeft (Forum, 25 april) Iljoemzjinov gekritiseerd omdat hij meer greep wil krijgen op de financiering van schaaktoernooien over de hele wereld. Iljoemzjinov wil dat goeddeels via de FIDE laten lopen, waardoor de autonomie van de nationale bonden kleiner wordt. Ook Hamers wil daarom niet meewerken aan diens plannen en wil dan, samen met andere bonden, een eigen weg inslaan.

Ieder weldenkend mens kan zich voorstellen dat Westerse schaakbonden zo snel mogelijk van Iljoemzjinov af willen. Een feit blijft echter dat ze hem - nolens volens - vaak hebben gesteund, vooral omdat hij kans zag reusachtige sommen prijzengeld binnen te slepen. De internationale steun gaf hem erkenning en veel prestige in Rusland en maakte de binnenlandse kritiek op hem veel moeilijker. Mede daardoor kon hij aan de macht blijven waardoor zijn eigen republiek met een van de armste volken van de Russische Federatie nog dieper in de ellende werd geduwd. Dat gebeurt allemaal in een tijd, na de val van het communisme, dat het Westen in Rusland ook democratische krachten kan steunen.

Ik druk me voorzichtig uit als ik zeg dat de FIDE en de KNSB wel iets hebben goed te maken.

Meer over