vijf vragen overvoetbal en corona

Wat zeggen de coronabesmettingen in het voetbal, en wat kunnen we ervan leren?

Bij Ajax bleken positief geteste spelers ineens negatief in een curieuze coronasoap in de Champions League, Tonny Vilhena verliet halsoverkop met corona het trainingskamp van Oranje. Vijf vragen over voetbal en het coronavirus.

Ajax-spelers vieren het eerste doelpunt in de Champions Leaguewedstrijd tegen Midtjylland.  Beeld BSR Agency
Ajax-spelers vieren het eerste doelpunt in de Champions Leaguewedstrijd tegen Midtjylland.Beeld BSR Agency

1. Krijgen voetballers vaker corona dan bijvoorbeeld timmermannen of helpdeskmedewerkers?

Dinsdag werd duidelijk dat international Tonny Vilhena het trainingskamp van het Nederlands elftal moest verlaten vanwege een positieve coronatest. De middenvelder van het Russische FK Krasnodar was, net als de andere Oranje-spelers, maandag getest: twee dagen voor de oefenwedstrijd tegen Spanje op woensdag. Op die manier weet bondscoach Frank de Boer tijdig wie hij wel en niet kan opstellen.

In het voetbal sijpelen dagelijks berichten door over besmette spelers. Elk weekend is er wel een trainer die moppert, omdat hij niet met zijn sterkste opstelling kan aantreden. Coronagevallen blijven in het voetbal ook moeilijk verborgen. Niemand komt het te weten als een medewerker van een supermarkt met corona op bed ligt. Maar als Ajax of AZ ineens drie spelers mist zonder dat ze geblesseerd zijn, roept dat vragen op.

Hoeveel voetballers positief op corona hebben getest, is onduidelijk. Bondsarts Edwin Goedhart van de KNVB schat dat er dit seizoen tussen de 100 en de 150 positieve tests zijn geweest bij de 34 clubs in het betaald voetbal. Maar volgens hem gaat het daarbij ook om gevallen waarbij er nog virusdeeltjes van een eerdere besmetting aanwezig kunnen zijn. Er is volgens hem dan ook meer onderzoek nodig om betekenis aan deze cijfers te kunnen geven.

Duidelijk is dat het virus er bij bepaalde clubs in heeft gehakt. Zo werd volgens het Eindhovens Dagblad bij 21 van de 51 contractspelers van PSV en Jong PSV dit seizoen corona vastgesteld. Volgens De Telegraaf waren al bij het begin van het seizoen dertien spelers van Ajax besmet, overigens zonder dat ze klachten hadden. En drie weken geleden testten dertien spelers van AZ positief in aanloop naar een duel in de Europa League tegen Napoli (dat AZ overigens won).

2. Hoe lopen voetballers corona op?

Veel voetballers raken waarschijnlijk besmet zoals ieder ander mens, zegt bondsarts Goedhart. ‘Besmettingen ontstaan voor een deel thuis, door contacten met familie. Al zou het te toevallig zijn als er op een club ineens een groot aantal besmettingen ontstaat. Dan denk je toch eerder aan de kleedkamer, of omdat spelers met elkaar naar wedstrijden reizen.’

Dat ze besmet raken bij trainingen of wedstrijden, acht Goedhart niet waarschijnlijk. Maar hij kan zich voorstellen dat mensen zich rot ergeren aan spelers die elkaar uitgebreid knuffelen na een doelpunt, terwijl we al sinds maart afstand moeten houden en geen handen mogen schudden. ‘Het gaat ook om de beeldvorming’, zegt hij. ‘Voetbal heeft een uitzonderingspositie en daarom mag het doorgaan, maar laten we ons dan vooral verstandig en voorzichtig blijven gedragen.’

3. Wat zegt het dat zo veel voetballers positief zijn?

Een verklaring van het ogenschijnlijk hoge aantal positieve gevallen in het voetbal is volgens Goedhart simpel: ‘Hoe meer je test, hoe meer je vindt.’

Voetballers behoren tot de meest geteste beroepsgroepen. Twee dagen voor elke wedstrijd krijgen ze een wattenstokje in hun neus en keel. Ze worden minstens wekelijks en, als er Europese of bekerwedstrijden zijn, soms zelfs twee keer per week getest.

Daarbij kan een club besluiten nog vaker te testen bij een positief geval in de selectie of als er twijfel bestaat over positieve testen. Dat deed Ajax, nadat aanvankelijk een compleet elftal positief had getest voor de Champions League-wedstrijd tegen het Deense Midtjylland. PSV, extra waakzaam door de vele eerdere besmettingen, gaat spelers van nationale teams vaker testen en ze thuishouden tot de uitslag bekend is.

Wat zeggen de cijfers in het voetbal als je die vertaalt naar de gewone maatschappij? Zou je het percentage besmettingen bij PSV omrekenen naar de Nederlandse bevolking, dan zouden 7 miljoen Nederlanders besmet zijn geweest. Dat is veel hoger dan de 1 miljoen Nederlanders die volgens RIVM-baas Jaap van Dissel waarschijnlijk corona hebben gehad.

Goedhart: ‘Zeven miljoen lijkt me veel te hoog. Maar ik denk wel dat meer mensen corona hebben gehad dan uit de cijfers blijkt.’ Hij leidt dat af uit de testen in het voetbal, waarbij spelers soms ook positief worden bevonden terwijl ze geen klachten hebben.

Het probleem is dat je normaal gesproken pas bij klachten kunt worden getest, zegt longarts Bob van den Berg van het OLVG in Amsterdam, met het aandachtsgebied topsport. ‘Maar uit onderzoeken blijkt wel dat er meer corona aan het licht komt als je een hele populatie test.’

4. Is elke voetballer die positief test op corona dat ook?

Ajax is nog steeds ontstemd over de chaotische voorbereiding op de wedstrijd tegen Midtjylland. Nadat bleek dat een aantal bepalende spelers ten onrechte positief hadden getest (waarschijnlijk omdat ze al eens corona hadden gehad), werden ze in allerijl alsnog ingevlogen. Twee spelers, onder wie middenvelder Davy Klaassen, kwamen zelfs kort voor de wedstrijd in Denemarken aan.

Ajax wil niet meer op die gebeurtenissen ingaan, maar er wel lering uit trekken. De club laat daarom uitzoeken hoe het kan dat de UEFA-test ten onrechte rood uitsloeg, terwijl tests in Amsterdam geen corona konden vinden.

Van de hypergevoelige PCR-test die ook het voetbal gebruikt, is volgens het RIVM bekend dat nog wekenlang virusdeeltjes in de keel kunnen blijven hangen na een besmetting. Iemand is dan nog wel besmet, maar niet meer besmettelijk. Een voetballer in Nederland krijgt in dat geval dispensatie: hij mag spelen, zolang hij geen klachten heeft.

Juist dat veroorzaakt chaos. ‘Ik prijs het snelle testen en de consequenties die het voetbal daaraan verbindt’, zegt Van den Berg. ‘Maar je kunt altijd met vals positieven te maken krijgen. En daarmee ga je de waarde van zo’n coronatest toch nuanceren.’ Hij zou voetballers die al corona hebben gehad, niet op korte termijn nog eens testen. ‘Want het is niet aannemelijk dat je het virus steeds weer terugkrijgt.’

5. Hebben voetballers dan geen klachten als ze positief testen?

Dat valt inderdaad vaak mee. De meeste voetballers – gezond, jong en fit – hebben volgens bondsarts Goedhart nauwelijks klachten voordat ze positief testen. Dat gold aanvankelijk ook voor Willem II-speler Elton Kabangu. Toch belandde hij in het ziekenhuis met ademhalingsproblemen en keerde hij pas na drie maanden terug op het trainingsveld.

‘Door spelers zo vaak te testen, sporen we soms ook een besmetting in een vroeg stadium op’, zegt Goedhart, die met arts-microbioloog Marije Hofstra van het UMC Utrecht overleg heeft over corona in het voetbal. ‘Een speler heeft dan nog geen klachten, maar is op weg corona te krijgen. En soms zegt een speler na een positieve test: ik heb twee dagen geleden inderdaad wat last gehad van mijn keel.’

Door het vele testen en de vaste samenstelling van de selecties lijkt de microkosmos voetbal een ideaal proeflab. De KNVB onderzoekt nu samen met Hofstra of sneltesten een goed alternatief kunnen zijn bij de spelers, die nu soms pas op de valreep te horen krijgen of ze aan een wedstrijd mogen meedoen. Goedhart: ‘De eerste ervaringen zijn positief, maar we moeten wachten op de definitieve analyse.’

Meer over