Achtergrond

Wat moet dat met de baanrenners als het geld uit de loterijen opdroogt?

Vrijdag wordt de online gokmarkt opengesteld. Het kan de positie van Nederlandse Loterij, de belangrijkste geldschieter van de olympische sport, onder druk zetten. Terwijl Nederland juist zo goed scoort op de Spelen.

De succesvolle baanwielrenners, met vanaf links Jeffrey Hoogland, Harrie Lavreysen, Roy van den Berg en Matthijs Büchli, na het winnen van het goud in de teamsprint in Tokio. Beeld Klaas Jan van der Weij / de Volkskrant
De succesvolle baanwielrenners, met vanaf links Jeffrey Hoogland, Harrie Lavreysen, Roy van den Berg en Matthijs Büchli, na het winnen van het goud in de teamsprint in Tokio.Beeld Klaas Jan van der Weij / de Volkskrant

Nederlandse Loterij, dat onder meer met Toto, Lotto en Staatsloterij mensen tot gokken verleidt, genoot jarenlang een bij wet geregelde monopoliepositie. Deze vrijdag worden online kansspelen legaal en daarin bestaat geen monopolie. De organisatie maakt zich op voor een hevige concurrentiestrijd op het web.

Buitenlandse concurrentie

Vooral het gevecht met de grote buitenlandse gokbedrijven zal stevig worden, verwacht hoogleraar Sporteconomie Ruud Koning. Op 1 oktober zijn er tien bedrijven met een vergunning voor online gokken. Vier Nederlandse aanbieders, waaronder Nederlandse Loterij en Holland Casino, en zes buitenlandse bedrijven.

Het Britse Bet365, een van de grootste bookmakers in de wereld, is er een van. Het ligt voor de hand dat Nederlandse Loterij aan marktaandeel zal inboeten, denkt Koning. ‘En dat is een heel groot risico voor de financiering van de sport. Nu komt gokken op voetbal via Toto ten goede aan de hele sport. Straks moeten kleine sporten meer hun eigen broek ophouden.’

Nederlandse Loterij, de organisatie die in 2016 is voortgekomen uit de fusie van Lotto en Staatsloterij, is een van de belangrijkste geldschieters voor de Nederlandse sport. In 2020 droeg Nederlandse Loterij 45 miljoen euro af aan NOCNSF.

Pijler onder topsport

Dat bedrag, grofweg een derde van de totale begroting van de sportkoepel, is een belangrijke pijler onder de financiering van de topsportprogramma’s van de aangesloten sportbonden. Met name de minder commercieel aantrekkelijke maar wel olympisch succesvolle disciplines, van hockey tot roeien en van baanwielrennen tot zeilen, leunen zwaar op de bijdrage van NOCNSF.

Bij de oprichting van Nederlandse Loterij in 2016 werd NOCNSF aandeelhouder. Daarmee is het, net als de staat, verzekerd van een vast percentage van het resultaat: 26 procent.

In een gezamenlijke presentatie die Nederlandse Loterij en NOCNSF in maart van dit jaar aan de sportbonden gaven werd de voorspelbaarheid van de afdracht ‘spannender’ genoemd. Volgens Niels Onkenhout, directeur van Nederlandse Loterij, moet daar niet te veel twijfel achter gezocht worden. ‘NOC wil zelf natuurlijk een grote voorspelbaarheid. Wij zijn altijd voorzichtig.’

Toch voorziet Onkenhout geen negatieve gevolgen voor de sport. Hij denkt dat Nederlandse Loterij in de nieuwe constellatie zal gedijen. Vooral omdat er geen werkelijk monopolie meer bestond. Buitenlandse partijen mikten online al jaren op Nederlandse gokkers, hoewel dat illegaal was. Om die reden moeten grote spelers als Unibet en Bwin in ieder geval nog een half jaar wachten tot ook zij in aanmerking komen voor een vergunning.

Eerlijker speelveld

Onkenhout verwacht dat met de nieuwe wetgeving het speelveld eerlijker wordt. ‘Nu het legaal wordt gaan alle partijen tenminste belasting betalen.’

De loterijdirecteur kan niet precies inschatten wat de open gokmarkt precies zal betekenen. ‘Als ik zo goed kon voorspellen, woonde ik nu in een kasteel in Zuid-Frankrijk’, zegt hij. ‘We denken met Toto marktleider te kunnen blijven, maar we moeten een slag om de arm houden. Een partij als Bet365 is een formidabele concurrent.’

Het Britse bedrijf is volgens Koning vooral een tegenstrever met veel diepere zakken. ‘Nederlandse Loterij functioneert in een beperkte markt, Bet365 is in veel meer landen actief en kan de kosten laag houden door het schaalvoordeel dat ze daardoor genieten.’

Onkenhout verwacht dat er sponsoring zal loskomen uit de strijd tussen de nieuwe vergunninghouders. ‘Om een positie te verwerven zullen veel partijen met clubs sponsorovereenkomsten aangaan.’ Veel bedrijven zijn daarbij bereid om verlies te lijden, als investering op een toekomstig marktaandeel.

Niet mee in wedloop

Zelf doet Nederlandse Loterij niet mee aan die wedloop. Er wordt wel geïnvesteerd in reclames, zoals de radioluisteraar en televisiekijker de afgelopen tijd wel gemerkt hebben, maar verlies maken om te groeien, dat kan Onkenhout niet doen.

Sowieso is de insteek van Nederlandse Loterij wezenlijk anders dan de commerciële concurrenten. ‘Als wij groeien is dat goed voor Nederland en voor de Nederlandse sport, niet voor anonieme aandeelhouders met een boot in Monaco.’

Dat is een van de voornaamste redenen dat Marc van den Tweel, de nieuwe directeur van NOCNSF, veel vertrouwen heeft in de toekomst van Nederlandse Loterij en de afdracht aan de sportkoepel. ‘Dat zij een bijdrage leveren aan de Nederlandse samenleving is hun unique selling point. Dat is een extraatje voor de consument.’

De piek aan sponsorinteresse zal vooral in het voetbal effect hebben. Niet voor niets gingen tien voetbalclubs, met onder andere Feyenoord en PSV, in zee met Toto en tekenden AZ en Ajax overeenkomsten met Unibet. Holland Casino aast ook op de gokliefhebber en sponsort de eredivisie.

Weinig profijt kleine sporten

Kleinere sportdisciplines hoeven geen zilvervloot te verwachten. Naar gokmaatstaven stellen die weinig voor. In 2019 ging er in Nederland zo’n 100 miljoen om in voetbalweddenschappen en in tennis ongeveer 25 miljoen. Alle andere sporten samen kwamen niet eens tot het niveau van tennis. Koning: ‘Alleen sporten die interessant zijn om Europa-breed uit te zetten zullen profijt hebben van de nieuwe situatie.’

Zelfs als er gokbedrijven kleinere bonden zouden willen sponsoren, dan is de kans klein dat die op een aanbod zullen ingaan, verwacht Van den Tweel. ‘Er bestaat grote loyaliteit tussen de bonden en Nederlandse Loterij.’

Die loyaliteit is ook vastgelegd in het bestedingsplan van NOCNSF voor 2022-2023. Daarin staat dat NOCNSF en de aangesloten bonden ‘terughoudend’ zijn in het aangaan van samenwerkingen die relatie met Nederlandse Loterij ‘negatief kunnen beïnvloeden’. Met andere woorden: houd de andere gokbedrijven buiten de deur.

Meer over