Portretten

Wat is er geworden van de erfgenamen van Epke Zonderland?

Wie wordt de nieuwe Epke Zonderland, vroeg de Volkskrant in 2012 aan jonge turners. Negen jaar later komen ze weer aan het woord. Is de turnsport wijzer geworden van het zogenoemde Epke-effect?

null Beeld Klaas Jan van der Weij / de Volkskrant
Beeld Klaas Jan van der Weij / de Volkskrant

Een foto van Epke Zonderland prijkt nog altijd levensgroot op de muur bij de ingang van Sportstad Heerenveen, het thuishonk van Zonderland. De 35-jarige turner zette na Tokio een punt achter zijn carrière.

Na zijn olympische titel uit 2012 merkten turnclubs een opleving in de interesse voor de sport onder jongetjes. De Volkskrant portretteerde vier jongens en een meisje die elke dag met Zonderland trainden. Negen jaar later zochten we vier van de vijf weer op. Ze zijn bijna allemaal gestopt met turnen.

Zonderland heeft turnen cooler gemaakt, zegt Marieke van der Plas, directeur van turnbond KNGU. Maar tot een structurele groei in het aantal leden heeft het goud van Londen niet geleid.

Uit onderzoek blijkt dat olympisch succes nooit een positief effect op de breedtesport heeft. Ook het zogenaamde Epke-effect was niet terug te zien in de cijfers. De KNGU zag juist een daling van het aantal leden na Londen 2012. ‘Het effect van het goud op de ledenaantallen is nihil’, zegt Van der Plas. ‘Het wordt ook niet bijgehouden. We vragen niet aan kinderen als ze op turnen gaan of ze de sport kiezen omdat ze Epke zagen. Het is niet zo dat iedereen in 2012 massaal is gaan turnen. Integendeel.’

Het ledenaantal van de turnbond daalt al jaren met ongeveer 3 procent per jaar. Vorig jaar was dat, door corona, 6 procent. Welk effect de pandemie dit jaar heeft gehad, is nog niet duidelijk. Momenteel heeft de turnbond 260 duizend leden. ‘De ledendaling zie je bij veel sporten. Daar hebben wij ook mee te maken. Het heeft allerlei oorzaken. Vergrijzing, bijvoorbeeld. Clubs hebben moeite het hoofd boven water te houden. We komen trainers tekort. Soms willen kinderen wel, maar heb je wachtlijsten.’

Volgens Van der Plas heeft Zonderland wel effect gehad op het imago voor turnen voor jongens. ‘Hij heeft het jongensturnen stoerder gemaakt. Als je nu in de klas zegt dat je als jongen op turnen zit, wordt dat niet zo raar meer gevonden. Dat komt niet alleen door het succes, maar vooral ook door de enorme uitstraling die Epke heeft.’

Naast de sportieve successen van Zonderland en Sanne Wevers, die in 2016 olympisch goud won op de balk, kwam de sport het afgelopen jaar ook negatief in het nieuws door misstanden uit het verleden. Kan dat nog een effect hebben op de ledenaantallen? ‘Ik hoop vooral dat ouders nog kritischer worden in het bevragen van een club of coach over het pedagogisch beleid.’

Lieke Koldeweij in 2012 Beeld  Julius Schrank
Lieke Koldeweij in 2012Beeld Julius Schrank

Lieke Koldeweij in 2012: ‘Per week train ik 19,5 uur, op woensdag ben ik vrij’. Leeftijd: 10 jaar. Woonplaats: Zwolle.

Ik word de nieuwe Epke omdat: ‘Ik kijk niet naar Epke, maar naar ­Celine van Gerner. Ik wil net zo goed worden als zij. Ik train hard, 19,5 uur in de week. Dat is veel, maar daar raak je aan gewend. Spelen kan in het weekeinde of op woensdag, dan ben ik vrij.

‘Naar de Olympische Spelen gaan, is mijn droom. Ik denk dat je daar heel veel leuke dingen kunt ­beleven, maar ik wil daar ook een grote prestatie leveren. Het gejuich van het publiek lijkt me wel een beetje irritant.’

Lieke Koldeweij in 2021
 Beeld Klaas Jan van der Weij
Lieke Koldeweij in 2021Beeld Klaas Jan van der Weij

Lieke Koldeweij in 2021: ‘Ik had zo veel blessures dat ­turnen op het hoogste niveau niet meer te doen was. De ­trainers zeiden toen ook: als je nu doorgaat, maak je je lichaam echt kapot. Ik had last van zo’n beetje alles. Van mijn knieën heb ik twee jaar last gehad. Mijn polsen waren een probleem. Toen mijn hamstrings, waar ik twee keer een scheurtje in heb gehad. Mijn rug, mijn schouders, alles deed pijn. Als je elke keer niet volop kunt trainen, is het ook niet heel leuk meer.

‘Het leek mij mooi om de Olympische Spelen te halen, maar ik wist ook wel dat het niet voor iedereen is weggelegd. Ik had er vrede mee toen ik niet meer op het hoogste niveau mee kon. Het beste wat ik heb gehaald is de vierde plek op het NK bij de junioren toen ik 15 was.

‘Toen turnen dit jaar negatief in het nieuws kwam door misstanden uit het verleden dacht ik ook van oké, ja, het had wel wat anders gekund. Als ik er één training niet was, moest ik het meteen inhalen, terwijl ik gewoon ziek was. Maar ik heb er gelukkig weinig last van gehad. Als ik nu andere ­mensen spreek die niet aan topsport hebben gedaan, hoor ik wel wat ik ­gemist heb. Ze spraken veel af met vrienden, dat deed ik niet.

‘Maar ik wou toen heel graag turnen. Het was mijn passie. Ik turn nu alleen nog voor de lol. Ik zit in mijn laatste jaar van de studie fysiotherapie in ­Groningen. Het is wel taai geweest vanwege corona. Ik begon op mijn 16de al met studeren. Dan ben je te jong om uit te gaan. Toen het eindelijk kon, kwam corona. Ik heb nog geen idee wat ik hierna ga doen. Misschien nog een andere studie. Ik heb een bijbaan bij de Jumbo op de bakkerij.

Rik Steenstra in 2012 Beeld  Julius Schrank
Rik Steenstra in 2012Beeld Julius Schrank

Rik Steenstra in 2012: ‘Eigenlijk wil ik beter worden dan Zonderland’. Leeftijd: 9 jaar. Woonplaats: Steenwijk

Ik word de nieuwe Epke omdat: ‘Ik net zo goed wil worden als Epke. Dat wist ik al op mijn 4de en toen ik 3 was deed ik bij zwemles al splits en spagaten. ­Eigenlijk wil ik beter worden dan Epke. In plaats van drie salto’s, wil ik er vier doen aan de ­rekstok. Vier vluchtelementen ja, dat is er een meer dan Epke. Dat kan.

‘Ik wil het gewoon heel graag. De komende tien jaar ga ik daarvoor werken. Ik doe dan dezelfde drie ­oefeningen als Epke, plus nog een streksalto er achteraan.’

Rik Steenstra in 2021. Beeld Klaas Jan van der Weij
Rik Steenstra in 2021.Beeld Klaas Jan van der Weij

Rik Steenstra in 2021: ‘Een half jaar nadat de Volkskrant op bezoek was geweest, ben ik op mijn nek gevallen tijdens een training. Ik moest tijdens een dubbelsalto ergens om lachen. Daardoor verloor ik mijn concentratie en kwam ik verkeerd terecht. Ik turnde door, maar dat had niet gemoeten. Ik was eigenlijk zwaar geblesseerd. Ik had heel veel nekpijn. Dat is helaas nooit meer over gegaan.

‘Ik heb er nog steeds de hele dag last van. Ik moest mijn droom om de Epke op te volgen, opgeven. Het was niet leuk, maar het kon niet anders. Ik kwam nog wel naar de training, maar had te veel pijn. Anderhalf jaar na die val maakte ik nog een rare sprong waarbij ik verkeerd op mijn hak terechtkwam. Toen was het echt klaar. Ik hield er een zware botkneuzing aan over en kwam in een rolstoel terecht.

‘Om te herstellen ben ik twaalf weken in een revalidatiecentrum geweest. Ik moest opnieuw leren lopen met een soort looprobot. Dat apparaat was toevallig door Epke gesponsord. Ik had vanwege die hak een hupje aangeleerd, dat moest eruit. In het revalidatiecentrum ging er ook nog wat mis. Ik kneusde mijn ribben toen ik me in het zwembad liet vallen terwijl de bodem nog omhoog stond. In dat jaar kon ik amper naar school. Ik miste groep acht en het afscheid van de basisschool.

‘Het laatste jaar van de middelbare school viel door corona ook in het water. Ik kreeg een diploma maar had geen examen of een feest. Ondanks alles heb ik toch mooie dingen meegemaakt in het turnen. Ik 2012 mocht ik samen met Epke aanschuiven bij De Wereld Draait Door. Ik studeer nu audiovisuele techniek omdat ik het maken van video’s en foto’s ­altijd heel leuk heb gevonden. Ik heb ook een bijbaantje bij de McDonald’s.’

Sjouke van der Hern in 2012. Beeld  Julius Schrank
Sjouke van der Hern in 2012.Beeld Julius Schrank

Sjouke van der Hem in 2012: ‘Het is cool dat ik met Epke Zonderland train’ Leeftijd: 8 jaar. Woonplaats: Hallum.

Ik word de nieuwe Epke omdat: ‘Epke Zonderland heel erg cool is. Hij heeft dit jaar de eerste prijs gewonnen. Dat wil ik ook, dan word ik ook heel beroemd.

Toen ik vier was deed ik een proef voor turnen en vond het wel leuk, dus ging ik op les. Ik vind het nu vooral heel erg cool dat ik met Epke Zonderland train. Ik doe ook nog aan voetbal, maar ik wil later geen voetballer worden. Ik wil turner worden en daarom train ik voor turnen vier keer per week en in de vakantie vijf keer.’

Sjouke van der Hem in 2021. Beeld Klaas Jan van der Weij
Sjouke van der Hem in 2021.Beeld Klaas Jan van der Weij

Sjouke van der Hem in 2021: ‘Ik ben geen nieuwe Epke ­geworden. Ik boks nu en ik voetbal. Dit jaar begin ik ook met wedstrijden boksen, dus het wordt wel wat serieuzer nu. Ik kon niet verder bij de top in het turnen. In 2015 en 2016 zat ik een beetje op het randje van wel of niet verder mogen. Ineens hoorde ik dat het voorbij was. Dat kwam als een flinke klap. Dat hadden ze wel op een iets andere manier mogen doen.

‘Ik was altijd al blessuregevoelig en ook wat vermoeid. Ik liet niet ­genoeg progressie zien op het ­niveau van Jong Oranje. Ik trainde in die tijd 24,5 uur per week. Ik heb nog contact met de jongens uit mijn selectie. Ik kom ook nog wel eens kijken bij wedstrijden.

‘Het was heel gaaf om samen met Epke in de hal te staan. Hij was mijn grote voorbeeld. Ik mocht na het goud in 2012 ook in de uitzending van De Wereld Draait Door zitten. Dat was heel spannend. Ik heb mijn broer overgehaald om ook te gaan boksen. Door corona lag het een tijd stil, maar ik heb al aan mijn trainer aangegeven dat ik een achtergrond in de topsport heb en ook grote ambities in het boksen heb.

‘Ik heb nu andere voorbeelden. De betere boksers, zoals Rico Verhoeven. Ik ben ook bezig met rijlessen en heb een bijbaan in een slagerij. Eerst maakte ik daar alleen schoon, maar ben nu ook bezig met het vlees zelf. Komend jaar ga ik mijn examenjaar op de havo in, daarna wil ik osteopathie studeren. Ik wou iets met het menselijk ­lichaam doen. Eerst dacht ik aan ­fysiotherapie, maar toen kwam ik osteopathie tegen en daar zit een hele goede toekomst in. De baangaranties zijn goed.’

Thomas Lenten in 2012 Beeld  Julius Schrank
Thomas Lenten in 2012Beeld Julius Schrank

Thomas Lenten in 2012: ‘Turnen is leuk omdat ik daar veel trucjes leer’. Leeftijd: 10 jaar. Woonplaats: Katlijk (Fr.)

Ik word de nieuwe Epke omdat: ‘Ik wel goed ben. Maar het is nog niet genoeg. Je moet heel lenig zijn. Ik ben niet heel lenig in mijn schouders, dat zegt mijn trainster ook. Elke ochtend doe ik oefeningen, thuis, beneden op het kleed in de woonkamer. Epke is heel goed. Hij deed bij een wedstrijd drie vluchtelementen. Ik ken hem nu vier jaar, maar ik vind hem nog altijd heel bijzonder. Ik vind turnen leuk omdat ik daar veel trucjes leer.’

Thomas Lenten in 2021. Beeld Klaas Jan van der Weij
Thomas Lenten in 2021.Beeld Klaas Jan van der Weij

Thomas Lenten in 2021: ‘Ik ben gestopt met turnen toen ik een jaar of 12 was. Ik moest de selectie uit omdat ik de trucjes niet snel genoeg zou leren. Ik weet nog goed dat ik thuis elke ochtend en avond al die oefeningen deed om leniger te worden, zoals een spagaat en een split en heel veel oprekken. Daarna ben ik naar een lager niveau gegaan, maar toen ik met de eerste klas begon en al die toetsen en huiswerk erbij kwamen, was het niet meer te combineren. Toen ben ik er helemaal mee gestopt.

‘Epke kwam nog langs op de ­afscheidsbarbecue bij mij thuis. Ik heb toen ook nog met hem in de krant gestaan met een foto. Hij at gewoon mee, zijn trainer was er ook.

‘Epke heeft veel impact gehad op de sport. Als jongens hem zagen, zag het er stoer uit wat hij deed. Toen ik met turnen stopte, was het best even wennen. Eerst draaide ­alles om de trainingen, daarna had je ineens tijd om andere dingen te doen. Ik kreeg in die tijd een ­Playstation. Kon ik gamen. Daar had ik anders echt geen tijd voor gehad. Ik ben daarna op voetbal gegaan, ik wilde mijn vrienden vaker zien. Ik haal daar nu ook heel veel plezier uit.

‘Het was even lastig. Maar het was wel de goede keus. Als ik alleen voor turnen had gekozen, was dat te druk geweest. Ik doe nu in Groningen de hbo-opleiding medische ­diagnostiek waar ik vorig jaar mee ben begonnen. Het heb het altijd ­interessant gevonden om in het lab dingetjes te onderzoeken. Ik had ook een bijbaantje bij een restaurant, maar door corona ging het een tijd dicht en stopte ik ermee.’

Meer over