Nieuws

Vuurwerk is verboden, gevaarlijk en schadelijk maar ‘de tribune wordt wel bijna levend’

Feyenoord, dat vanavond tegen Union Berlin speelt, is een van de clubs waar bij Europese wedstrijden vaak vuurwerk zicht- en hoorbaar is, terwijl dat streng verboden is. Hoe komt dat?

Bart Vlietstra
De Kuip voorafgaand aan het Conference League-duel Feyenoord - Slavia Praag in september. Beeld Pro Shots / Mischa Keemink
De Kuip voorafgaand aan het Conference League-duel Feyenoord - Slavia Praag in september.Beeld Pro Shots / Mischa Keemink

Oud-aanvoerder van Feyenoord Ben Wijnstekers is tijdens Europese wedstrijden van zijn club steevast zenuwachtig. Ten eerste vanwege het resultaat, ten tweede vanwege mogelijke boetes. ‘Als ambassadeur van de club zit ik in de buurt van waarnemers van de Uefa. Als Feyenoord-supporters kort voor de aftrap vuurwerk afsteken zie ik die waarnemers al driftig foto’s en aantekeningen maken.’

Het is voor toeschouwers verboden om vuurwerk - en ook zogeheten ‘noodsignalen’ als stadionfakkels, bootfakkels en rookpotten - af te steken in voetbalstadions. Te gevaarlijk, te schadelijk. Overtreders worden vervolgd, clubs krijgen boetes. Feyenoord moest dit seizoen al 124.000 euro aftikken, onder meer voor vuurwerk.

Toch neemt het aantal vuurwerkincidenten bij clubs toe. Zelfs bij het Nederlands elftal, waar het publiek doorgaans wat bedaagder is, was het zichtbaar, leidend tot een boete van wereldvoetbalbond Fifa.

Bij Wijnstekers strijden verschillende gevoelens om voorrang. ‘Het is machtig, dat siervuurwerk. Het gaf me als speler echt een boost, alsof je al 1-0 voorstaat. Zeker in de Kuip is het indrukwekkend. Maar ik denk ook: o, o, dat gaat ons geld kosten.’

Een kick

Siervuurwerk in een stadion geeft een kick, een adrenaline rush, schetst Remco Ravenhorst, voorzitter van de supportersvereniging van Feyenoord. ‘De tribune wordt bijna levend.’

Wijnstekers: ‘De sfeer in de Kuip levert Feyenoord extra punten op. Bij winst sta ik ook te springen in mijn nette pak. Dus ik snap dat er alles aan wordt gedaan om die sfeer nog wat te verhogen. Maar erger nog dan die boetes riskeer je wedstrijden zonder publiek of uitsluiting van een toernooi. Supporters moeten dat beseffen.’

Feyenoord speelt donderdagavond in Berlijn tegen Union Berlin. Het afsteken van vuurwerk in uitvakken leidt eveneens tot boetes voor de (bezoekende) club. Ook bij Europese wedstrijden van Ajax was vuurwerk te zien.

Maar Feyenoord heeft financieel veel minder vet op de botten. De clubleiding baalt ervan. Vicepresident-commissaris Gérard Mossault: ‘Als je een boete krijgt vanwege vuurwerk en je steekt toch een vuurpijl af in het stadion, ben je geen echte supporter. Als je ziet dat we dat soort boetes krijgen, kun je ook constateren dat wij geen baas in eigen huis zijn. Wij zullen ons met hand en tand daartegen verzetten. Uiteindelijk zijn wij namelijk wel verantwoordelijk.’

Achterban

Door sommige fans wordt gesteld dat Feyenoord aan de achterban (via recette en merchandise) vele miljoenen verdient en dus niet moet zeuren over een ton boete voor iets wat nu eenmaal bij de club hoort.

Om vuurwerk in stadions tegen te gaan worden speciale vuurwerkhonden ingezet, toeschouwers worden bij de ingang gefouilleerd door stewards. Menige supporter meent dat fouilleren de laatste tijd minder gebeurt bij stadions, waar tegenwoordig ook QR-codes worden gecheckt. Stewards staan onder tijdsdruk; er ontstaat soms onrust als de wedstrijd begint en er nog rijen fans buiten staan.

Vuurwerk wordt meegesmokkeld in ondergoed en in lichaamsholtes. Soms is sprake van intimidatie, vertelde voormalig hoofdsteward van Ajax Danny Ekelschot aan de NOS in 2016. ‘Dat moet je niet onderschatten. Ze vertellen je dan dat ze je na de wedstrijd wel even komen opzoeken. Je moet sterk in je schoenen staan.’

De supportersvereniging van Feyenoord is geen voorstander van illegaal afgestoken vuurwerk in het stadion. Voorzitter Ravenhorst: ‘Het kan gevaarlijk zijn. Er was laatst een supporter geraakt door een pijl. Dat willen we niet. Maar helemaal uitbannen ga je het niet, dus we kunnen beter in overleg gaan over wat wel kan.’

Onderzoek

Een uitgebreid onderzoek afgelopen zomer van gedragswetenschappers van de Erasmus Universiteit wees uit dat vuurwerk afsteken stevig is ingebed in de cultuur van fanatieke fans, en dat de grote meerderheid ervoor waakt om gevaarlijke situaties te veroorzaken. ‘Die fans hebben ook vuurwerk op huwelijken of begrafenissen,’ zegt onderzoeker Inge Merkelbach. ‘Ze balen ervan dat ze worden gestigmatiseerd als agressief en dom. Er is een kleine overlap met hooligans, deze groep is echt groter en diverser.’

De sfeeracties zijn meestal gecoördineerd, fakkels gaan van hand tot hand van fans die vaak gezichtsbedekking dragen. Dat verkleint de pakkans door stewards of via camerabeelden. Merkelbach: ‘Geldboetes schrikken niet af. Langdurige stadionverboden wel.’

Bij Feyenoord is de straf voor het afsteken van vuurwerk een stadionverbod van ten minste 18 maanden plus extra kosten.

Visueel effect

Vooral belangrijke wedstrijden zijn het toneel voor zogeheten ‘pyro-acties’, waarbij het visuele effect in het avondlicht het grootst is. Er speelt ook een competitie-element mee onder supportersgroepen van verschillende clubs. Filmpjes van pyro’s worden gedeeld op sociale media en fansites.

Professionals stellen dat fans die vuurwerk afsteken het gevaar op fysieke of materiële schade op volgepakte tribunes onderschatten. Clubs, gemeentes of voetbalbonden organiseren soms zelf door een professioneel bedrijf uitgevoerde vuurwerkshows op en rond het veld. Maar dat spreekt de fanatiekere fans vaak niet aan.

Illegaal afgestoken vuurwerk in stadions zal nooit helemaal uitdoven, is een belangrijke conclusie van het onderzoek van de Erasmus Universiteit. En ook dat het verbod op vuurwerk juist meer vuurwerk in stadions in de hand werkt, bij wijze van protest.

Voorzitter van de supportersvereniging van Feyenoord Ravenhorst: ‘Ik ben er duizend procent van overtuigd dat als we samen met de gemeente en de clubleiding toffe, veilige acties kunnen organiseren, dat de meeste extremiteiten eruit gaan.’ De gemeente Rotterdam stelt dat er zonder een vergunning niet gepraat kan worden.

Meer over