AnalyseVertrek Erik ten Hag

Vertrekkende Ajax-coach Ten Hag gaf Ajax z’n eigendunk terug

De nalatenschap van Erik ten Hag bij Ajax is vooral dat het geloof in succes is teruggekeerd. Zo kreeg de club, ondanks de coach, bijna weer kapsones.

Willem Vissers
Erik ten Hag weigert, ondanks alle geluiden, te bevestigen dat hij voor Manchester United heeft getekend. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Erik ten Hag weigert, ondanks alle geluiden, te bevestigen dat hij voor Manchester United heeft getekend.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Manchester United heeft, net als Ajax bij de komst van Ten Hag, dringend behoefte aan geloof in succes en het herwinnen van trots. De club uit de Premier League moet het al tien jaar stellen zonder landstitel, maar wil graag weer door het leven durven gaan als de in potentie grootste club van Engeland.

Niemand hoeft te denken dat Ten Hag alvast bevestigt dat hij al in Engeland heeft getekend, ook al vermoedt iedereen in het voetbal dat wel. ‘Ik dien Ajax, dat mijn volledige aandacht heeft. We willen titels pakken’, zei hij vrijdag, gezeten naast de KNVB-beker, prijs voor de finale van zondag tegen PSV in de Kuip. Dat hijzelf al onderhandelde, volgens tal van media, is blijkbaar geen inbreuk op die focus. ‘Wij raken niet uit balans en richten ons op datgene waarover het gaat: wedstrijden winnen.’

Ten Hag; dat zijn twee landstitels en twee KNVB-bekers, en over een paar weken misschien zelfs drie titels en drie bekers. Ten Hag is synoniem aan aantrekkelijk voetbal met veel doelpunten. Maar het zijn vooral de grote Europese duels die beklijven, die zijn naam internationaal vestigden. ‘Een van de besten van de wereld’, zei aanvoerder Dusan Tadic vrijdag.

Aansluiting bij top

De episode Ten Hag zijn straks in de herinnering ook duizenden supporters, zingend van trots, in hun shirtje op Plaza Mayor van Madrid, Piazza San Carlo in Turijn of in de Bairro Alto van Lissabon. Ajax herschreef verhalen over de roemruchte club uit dat relatief kleine Nederland, die aansluiting hervond bij de top.

Nu hij vertrekt, een jaar voordat zijn contract afloopt en zijn opvolger niet zo een-twee-drie te voorspellen valt, is het sentiment van hypochondrie te voelen in Amsterdam. Ajax zal instorten zonder Ten Hag de toverman, de teamdenker die aanvallend en defensief spel redelijk in balans bracht, die aantrekkingskracht koppelde aan realisme, die talent kansen gaf en met de vertrokken directeur spelersbeleid Marc Overmars de investeringskracht van Ajax een impuls gaf. Ajax nam financiële risico’s, alleen gerechtvaardigd bij Europese prestaties. Wat dat aangaat staat het model onder druk, want na topseizoen 2018-2019 namen de prestaties zichtbaar af in Europa, al zal van instorten niet gauw sprake zijn.

Met oosters realisme verdoofde Ten Hag de neiging tot zelfoverschatting in Amsterdam, om vanuit nederigheid tot twee keer toe een nieuw team op te bouwen, een klus die ook de nieuwe trainer te wachten staat. Ajax was een club van cynisme. Eerst de revolutie van Cruijff, gevolgd door blijdschap, en later afkeer van het spel onder Frank de Boer, de opleving zonder prijzen onder Peter Bosz, het treurige ontslag van diens opvolger Marcel Keizer. Daarna de komst van Ten Hag, diens moeizame start en de erkenning dat hij mentale kracht miste in de selectie na de schrobbering bij PSV bij de ontknoping in 2018.

Ommezwaai

Daarop volgde nieuw, veel duurder betaald beleid. De ommezwaai dus, met Europese duels als hoogtepunt. Zoals Frenkie de Jong, Matthijs de Ligt en Hakim Ziyech hun miljoenencontract danken aan duels in Madrid, Turijn of Londen, geldt dat ook voor de trainer. Ja, kampioen van Nederland worden met zo’n budget, winnen met 9-0 van van Cambuur of met 13-0 van VVV, is hoe dan ook knap, want je moet het ondanks hoge verwachtingen toch doen, terwijl iedereen van Ajax wil winnen. Het zijn alleen niet de prestaties waarvan ze in Manchester opgewonden raken, het is niet waarom ze voor Ten Hag kiezen en niet voor Pochettino. Dat dankt hij aan die onvergetelijke duels in Europa, aan die halve finale van 2019, aan zes gewonnen groepsduels op rij dit seizoen.

Aan de prestaties van Ten Hag kleeft één smet. In verre uitwedstrijden glorieerde Ajax, maar thuis zijn alle cruciale duels van de laatste jaren verloren: tegen Spurs, Valencia, Atalanta en Benfica. Een schitterende uitgangspositie voor nog meer succes is telkens verspeeld. Een finale tegen Spurs, twee keer een achtste finale vanwege Valencia en Atalanta, eenmaal een kwartfinale door toedoen van Benfica. Dat liep Ajax allemaal mis.

Ten Hag stelde dat het uit makkelijker voetballen was voor Ajax. Ajax geeft thuis meer ruimte weg, onder meer door de voorliefde voor de aanval. Dat is het moderne voetbal in kort bestek. De heilige graal van de omschakeling. Het zat ook niet altijd mee, mompelde Ten Hag. Vaak was Ajax qua voetbal beter, ging hier en daar een kans verloren en was de nederlaag knullig te noemen. Maar als zoiets vier keer achter elkaar gebeurt, kan het ook niet alleen toeval zijn.

Ten Hag gaat bij Manchester doen wat ook de taak van zijn opvolger bij Ajax zal zijn, al heeft hij in Engeland veel diepere zakken: zoeken naar de juiste mix, opbouwen vanuit nederigheid. Manchester weer Manchester laten zijn, zoals hij Ajax weer Ajax liet zijn.

Tien Ajax-hoofdtrainers sinds 2000

Co Adriaanse (van Willem II)

Ronald Koeman (van Vitesse)

Danny Blind (van Ajax-jeugd)

Henk ten Cate (van Barcelona, assistent)

Marco van Basten (van Oranje)

Martin Jol (van HSV)

Frank de Boer (van Ajax-jeugd)

Peter Bosz (van Maccabi Tel Aviv)

Marcel Keizer (van Ajax-jeugd)

Erik ten Hag (van FC Utrecht)

Meer over