Nieuws

Vergoeding en excuses voor ‘giftige cultuur’ waarin turnsters zijn grootgebracht

Sportkoepel NOC-NSF heeft maandag excuses aangeboden aan de slachtoffers van het Nederlandse turnschandaal. Turnsters maken aanspraak op een eenmalige toekenning van 5.000 euro voor het leed wat hun is aangedaan. Vijf vragen over de zaak.

Anneke van Zanen, voorzitter NOCNSF Beeld Brunopress
Anneke van Zanen, voorzitter NOCNSFBeeld Brunopress

Wat is er ook alweer precies gebeurd?

Fysiek geweld, scheldpartijen, stelselmatig negeren en vernederende sessies op de weegschaal. Nederland bracht haar topturnsters jarenlang groot in een uit het voormalige Oostblok gekopieerde ‘giftige cultuur’, zoals voorzitter van NOCNSF Anneke van Zanen het maandag omschreef. De verhalen over misstanden in de turnsport waren bekend, maar meldingen uit het verleden werden gezien als incidenten. Pas toen turntrainer Gerrit Beltman vorig jaar in het Noordhollands Dagblad vertelde wat hij jonge meisjes had aangedaan, kwam er een grootschalig onderzoek. Uit het rapport Ongelijke Leggers, dat eind april werd gepresenteerd, blijkt dat tweederde van de Nederlandse turnsters dat meewerkte aan het onderzoek te maken had met grensoverschrijdend gedrag van hun trainers. Slachtoffers werden aangemoedigd hun verhaal te doen en trainers werden op het matje geroepen via het Instituut Sportrechtspraak.

Waarom komt NOCNSF nu pas met excuses?

De turnbond KNGU bood in april al excuses aan nadat het rapport over misstanden in de turnsport gepresenteerd werd. NOCNSF deed dat maandag pas. Voorzitter Anneke van Zanen zegt dat dit de eerste mogelijkheid was om te reageren. Ze ging diep door het stof. Het speet haar dat er niet eerder actie is ondernomen. Meldingen van turnsters, al van voor 2010, lagen bij de sportkoepel te verstoffen op de plank. ‘We zijn er ten onrechte vanuit gegaan dat het ging om incidenten. We hebben verzaakt om te kijken of de meldingen niet een structurele oorzaak hadden.’ Eerdere rapporten werden gezien als ‘losse bomen’ waardoor het ‘bos niet werd gezien’. ‘De turnsters zijn, op heel jonge leeftijd, blootgesteld aan intimidatie, isolatie, uitsluiting, manipulatie en machtsmisbruik. En wij hebben ze in de kou laten staan’, aldus Van Zanen, die de situatie onder meer wijt aan een doorgeschoten prestatiecultuur.

Hoeveel turnsters maken aanspraak op een financiële tegemoetkoming en wie gaat dat betalen?

Directeur Marieke van der Plas van de KNGU schat dat het om ongeveer honderd turnsters gaat. Het gaat om de vrouwen die op het hoogste niveau hebben geturnd, aan internationale competities mee hebben gedaan en gedurende langere tijd meer dan dertig uur per week hebben getraind. Er wordt per casus ook bekeken of er meldingen zijn gedaan, of er is getraind onder een coach waartegen een tuchtrechtelijke procedure loopt en of de trainingen plaatsvonden in op een plek waar de deur altijd dicht was voor buitenstaanders. Om de hoogte van het bedrag te bepalen is gekeken is de norm overgenomen van de schaderegeling die de slachtoffers van de katholieke congregatie Zusters van de Goede Herder kregen. Tussen 1860 en 1978 werden 15.000 meisjes en vrouwen in de gestichten van de congregatie aan dwangarbeid onderworpen. Het bedrag voor de turnslachtoffers wordt betaald uit de pot van de turnbond en NOCNSF.

Wat gaat er veranderen zodat dit nooit meer gebeurt?

Naast schoon schip maken, door te breken met trainers van de oude stempel, heeft de turnbond ideeën in overvloed. Zo is er geen Nederlands kampioenschap meer voor achtjarigen, en zijn er plannen voor een andere beoordeling op wedstrijden voor kinderen. Sommige juryleden voelen zich niet meer prettig bij het traditionele systeem waarbij gekeken wordt naar wat er allemaal fout gaat. In plaats van punten aftrekken, moet er iets komen waarbij meer naar de positieve aspecten van een oefening wordt gekeken. De KNGU wil ook de leeftijdsgrens verhogen voor deelname aan wedstrijden en een verandering van de turncode zodat het niet meer gestimuleerd wordt om steeds moeilijkere oefeningen uit te voeren. Turnster Simone Biles, die geroemd wordt om haar ingewikkelde sprongen, kreeg in Tokio een black-out door de mentale druk die er op haar stond. Ze wist ineens niet meer goed hoe haar sprong moest en besloot een paar dagen niet in actie te komen uit angst op een ernstig ongeluk.

Kan topturnen in Nederland nog wel bestaan op een pedagogisch verantwoorde manier?

Marieke van der Plas denkt van wel. Ze ziet Epke Zonderland, die met plezier naar de wereldtop kwam, als een voorbeeld van hoe het ook kan. Op de WK turnen, die komend weekend in Japan op het programma staan, komt een relatief oud damesteam in actie. De verwachtingen van deze groep zijn echter niet hooggespannen. De turnbond probeert samen met andere landen een vuist te maken richting wereldturnbond FIG om veranderingen door te voeren. Er zijn 18 landen waar Nederland een ‘pact’ mee heeft om zaken op de agenda te zetten. Meer dan honderd landen voelen daar echter helemaal niks voor. Zelfs Amerika, waar het misbruikschandaal rondom teamarts Larry Nassar veel heeft losgemaakt, vindt het ingewikkeld om de structuur van opleiden van jonge kinderen aan te passen.

Meer over