NieuwsMentale problemen in topsport

Train je brein net zoals je lichaam, is het advies aan de topsporters

Een kwart van de topsporters kampt met psychische klachten. In een vandaag te verschijnen boek gaat het over de mentale staat van de topsporter. ‘Gevoelens en persoonlijke problemen waren vroeger taboe.’

Vincent Gouttebarge  Beeld Hollandse Hoogte
Vincent GouttebargeBeeld Hollandse Hoogte

Hoe blijf je als topsporter mentaal gezond? Door je sport genadeloos te relativeren, leerde de Britse baanrenner Sir Chris Hoy in 2003 van psycholoog Steve Peters, waarna Hoy zesvoudig olympisch kampioen werd. ‘Steve deed me beseffen dat ik alleen maar rondjes op een houten baan aan het fietsen was. Ik vocht niet aan het front in een oorlog en redde ook geen levens in een ziekenhuis. Dat deed aan mijn passie niets af, maar het hielp me wel mijn sport in perspectief te zien.’

Hoy, die in 2013 stopte om kinderboeken te schrijven en op Le Mans te racen, is een van de 32 gelauwerde sporters die uitgebreid zijn geïnterviewd door oud-shorttrackster Margriet de Schutter voor een lijvig boek dat het best te omschrijven is als Handboek Topsporter. Medisch wetenschapper en ex-profvoetballer dr. Vincent Gouttebarge, orthopedisch chirurg professor Gino Kerkhoffs en Schutter doopten hun ruim 500 pagina’s dikke, Engelstalige werk dat vandaag verschijnt De geheime balans van kampioenen.

Achter het woord ‘balans’ gaat veel schuil, zegt Gouttebarge. ‘Het gaat om het evenwicht tussen de sporter en de mens, tussen fysiek en mentaal, tussen presteren en rust. Met wat huidige en voormalige topsporters daarover zeggen in het boek kunnen alle topsporters hun voordeel doen.’

Hoe kom je terug naar een blessure, wat is verstandige voeding, hoe om te gaan met plotselinge roem en bekendheid, wat te doen na een één of twee decennia omspannende sportcarrière; alle voor het boek geïnterviewde sporters hebben er verschillende visies op. Opmerkelijk eenduidig zijn hun uitspraken over de mentale staat van een topsporter.

Psychische klachten

Daar is nog niet zo lang aandacht voor als voor het fysieke, hoewel volgens Gouttebarge circa een kwart van de actieve topsporters psychische klachten heeft. ‘Gevoelens en persoonlijke problemen waren vroeger taboe’, zegt de Tsjechische voetbalkeeper Petr Cech, ‘maar ik geloof dat dat aan het veranderen is.’ In 2003 was volgens baanrenner Hoy ‘praten met een psycholoog nog een teken van zwakte’. Gouden olympische medailles maakten daar in zijn ploeg een einde aan.

Turner Epke Zonderland beschouwt zijn grootste sportieve succes, olympisch goud in 2012, tevens als zijn grootste mentale succes. Windsurfer Dorian van Rijsselberghe, tweevoudig olympisch kampioen, noemt het een mentale prestatie om er trots op te zijn dat zijn succes hem als mens niet heeft veranderd.

‘Mentaal is misschien wel belangrijker dan fysiek’, zegt voetballer Arjen Robben, die met tal van blessures kampte en daaraan de door hem verfoeide bijnaam Man van Glas overhield. Pas toen hij zichzelf ervan had overtuigd dat de mensen die hem zo noemden er simpelweg niets van begrepen, had Robben vrede met het etiket. ‘Aangeboren ontevredenheid’, denkt hij, is wat hem een van de meest succesvolle Nederlandse voetballers heeft gemaakt. Daarachter schuilt volgens Robben ook een balans: ‘Tussen tevreden zijn en toch altijd de volgende stap willen zetten.’

Veel topsporters kwamen pas na enkele jaren tot een opmerkelijk voor de hand liggend inzicht: probeer alleen dat te veranderen waar je zelf invloed op hebt. ‘Ik heb geen invloed op mijn tegenstanders’, betekende dat voor baanrenner Hoy, ‘alleen op mijn eigen prestatie.’ Elke sporter moet zich volgens tennisster Kiki Bertens afvragen: wat wil ík? ‘Ik doe wat ik doe omdat ik het zelf wil, niet omdat de mensen om me heen het willen.’ Het is jouw brein, legt de voormalige American Football-ster Willie Gault uit, jij neemt daarmee de beslissingen waar alleen jij verantwoordelijk voor bent. ‘Je kunt niemand anders de schuld geven.’

Brein

Train je brein net zoals je lichaam, raden topsporters hun collega’s aan. ‘Als je mentaal niet geprepareerd bent, reageert je lichaam niet goed’, is de les van de Kameroense oud-voetballer Geremi Njitap Fotso. ‘Mensen weten niet hoe moeilijk voetbal is. Je moet in een split-second beslissingen nemen en daarvoor moet je mentaal vrij zijn.’

‘Als je mentaal onvoorbereid bent, eist dat fysiek zijn tol’, doceert de Amerikaanse honkbalster Ila Borders, die vier jaar professioneel pitchte in mannenteams. Een dagboek van je mentale gesteldheid bijhouden, is haar advies. ‘En vooraf visualiseren dat je succes hebt, zodat de angst het niet van je overneemt áls je succes hebt.’

Er is nog een goede reden om ‘mentale gezondheid net zo serieus te nemen als een blessure’, zegt de Australische voetbalkeepster Lydia Williams. ‘Dat is nodig om plezier te hebben in wat je doet en om je elk moment van je sportleven later te herinneren.’ Met andere woorden: in het veel langere leven na een sportcarrière zul je je getrainde brein nog hard nodig hebben. ‘Als je het hoofdstuk van je sportleven sluit’, is het enigszins gedragen advies van de Amerikaanse oud-shorttracker Apolo Ohno aan de topsporters van nu, ‘zal je brein je belangrijkste gereedschap blijven. Als sporter heb je laten zien het onaangename aangenaam te kunnen maken. Dat zul je ook in je leven na de sport moeten doen.’

Meer over