InterviewJorden van Foreest

Toernooiwinnaar Van Foreest ziet zichzelf nog niet meteen op weg naar de wereldtitel

Jorden van Foreest was zondag de verrassende winnaar van het Tata Steel schaaktoernooi. In een tiebreak won hij van vriend en trainingspartner Anish Giri. ‘De top-20 moet voor mij te doen zijn.’

Jorden van Foreest speelt tegen Alireza Firouzja in de vijfde ronde van het internationale schaaktoernooi TataSteel Chess Tournament 2021. Beeld ANP
Jorden van Foreest speelt tegen Alireza Firouzja in de vijfde ronde van het internationale schaaktoernooi TataSteel Chess Tournament 2021.Beeld ANP

Het was eigenlijk in een complete chaos, vindt de 21-jarige schaker Jorden van Foreest, dat hij volkomen onverwacht zondag het Tata Steel Tata Steel schaaktoernooi 2021 op zijn naam schreef. Dat gebeurde na een potje snelschaak met specifieke regels, dat de omineuze naam Armageddon draagt. De laatste seconden daarvan, en daarmee van ruim twee weken schaken op het internationaal hoog aangeschreven schaaktoernooi in Wijk aan Zee, hadden wel iets weg van het einde der tijden. ‘Ik heb het niet teruggekeken’, zegt Van Foreest een dag later aan de telefoon, terwijl hij op een trein zit te wachten. ‘Maar het was nerveus, spannend, met stukken die omvielen enzo. Ik denk dat het voor een buitenstaander, die gewend is aan rustig nadenkende schakers, wel spectaculair overkwam, met al die emoties.’

Aan het begin van de laatste speeldag konden vier van de veertien schakers het toernooi, door de organisatie consequent aangeduid als het Wimbledon van het schaken, nog winnen. Uiteindelijk eindigden twee Nederlanders als eerste en troffen elkaar in een door niemand voorspelde tiebreak. Van Foreest, toen de nummer 67 van de wereld (nu 37) vond een wel zeer vertrouwde verschijning voor zich: vriend en trainingspartner Anish Giri, de mondiale nummer 11. ‘Wij kennen elkaar door en door’, zegt Van Foreest, ‘en 99 procent van de keren dat we tegen elkaar spelen, is dat voor de lol. Dat we tegen elkaar zouden spelen als er zoveel op het spel staat, hadden we nooit gedacht.’

Bij Armageddon krijgt de speler die wit loot 5 minuten bedenktijd - dat was Giri - en zwart - Van Foreest - vier minuten, maar bij remise wint zwart. Toen het einde van die tijden naderde, deden de trainingsmaten drie zetten per seconde. ‘Armageddon hebben we nooit tegen elkaar gespeeld, daar kun je niet op trainen, maar snelle schaakpotjes doen we all the time.’ Sneller en sneller ging het. ‘Op een gegeven moment komt het alleen nog maar aan op geluk en weinig anders. Het was gewoon wie sneller op de klok kan slaan.’

Remise zou voor Van Foreest genoeg zijn, maar daarop aankoersen terwijl de stukken door de lucht vliegen, dat is bijna onmogelijk. ‘Je hebt eigenlijk geen tijd om daarover na te denken. Je probeert gewoon zo snel mogelijk je zetten uit te voeren, hopen dat die nog een beetje okay zijn en dan maar zien. Het is puur gokwerk en dat het overkomt als een chaotische loterij, snap ik wel.’ Of zo’n einde iets afdoet aan de toernooioverwinning? ‘Zeker niet. Het is een hele gebruikelijke manier om één toernooiwinnaar te hebben. Zo kan het zelfs worden beslist op wereldkampioenschapsniveau.’

Schaakfamilie

Jorden van Foreest is het oudste kind van een Groningse schaakfamilie van de buitencategorie: alle zes kinderen zijn getalenteerde schakers. In 2017 leerde Nederland ze kennen door de VPRO-documentaire De stelling van Foreest. Schaken beheerst het gezinsleven, maar op tv oogt het ontspannen en zonder dwingelandij. Jordens jongere broer Lucas is grootmeester en werd in 2019 Nederlands kampioen toen hij zijn oudere broer versloeg. Hun enige zus Machteld werd in dat jaar als elfjarige gedeeld derde op het NK schaken voor vrouwen.

‘Lucas doet het niet slecht’, oordeelt de oudste Van Foreest, ‘maar hij heeft tegenwoordig ook andere interesses. Ik weet niet of hij het leven van topschaker net zo ziet zitten als ik. Mijn zusje heeft weinig kans om zich te bewijzen, want er zijn nu bijna geen toernooien. Maar ze lijkt haar motivatie te houden en ze vindt het nog leuk en dat is belangrijk.’

Zelf koos Jorden van Foreest na zijn middelbare school voor een leven als fulltime topschaker. ‘Ik voelde daarna dat ik beter en sterker werd. Niet dat ik geweldige resultaten, had, maar ze waren ook niet desastreus ofzo. Ik bleef gewoon doorwerken en op een gegeven moment klikte er iets. De laatste anderhalf jaar heb ik echt grote stappen gemaakt.’

Ervaring

Ouder worden en ervaring opdoen, zo simpel kan het zijn, legt Van Foreest uit. ‘Ik ben iets rustiger geworden. Vaak wil ik heel graag een zet doen, omdat ik zeker weet dat dat de beste is, wat vaak niet zo blijkt te zijn. Nu kan ik mezelf toespreken: stop Jorden, even op je handen zitten, even rustig nu en denk nog even na.’

Kenners zien een botsing van stijlen tussen Van Foreest en Giri. ‘Ik hou van dynamisch spel en ga risico’s niet uit de weg. Anish is wat meer solide, maar bedenk wel dat hij al zo lang tegen de absolute top, de allerbeste grootmeesters, speelt en ik niet. Als hij risico’s neemt, kan dat heel snel fataal zijn, ik kom niet vaak in die situatie. Je speelstijl is iets wat zich constant ontwikkelt. Toen Anish jong was en opkwam, stond hij bekend als heel agressief en deinsde hij nergens voor terug.’

De man die Van Foreest nu na 36 jaar opvolgt als winnaar van ‘Wijk aan Zee’, Jan Timman, voorspelde in deze krant dat zijn opvolger de top-20 wel zal halen. Maar de absolute top voor Van Foreest en Giri? ‘Nee, voor beiden zie ik dat niet gebeuren', sprak de 69-jarige Timman. Hij heeft gelijk, zegt Van Foreest zonder aarzeling. ‘Top-20 moet voor mij te doen zijn, maar wereldkampioen? Ik denk niet dat dat voor mij is weggelegd. Anish maakt veel meer kans, hij staat al jaren in de top-10 van de wereld. Maar ook voor hem is top-1 of -2 een hele grote stap. Eén keer in de twintig jaar maakt iemand daar kans op. Maar nu moet ik afleggen’, beëindigt Van Foreest het telefoongesprek, ‘want ik heb nog andere verplichtingen.’

Meer over