Spelersvakbond: veel profvoetballers slachtoffer armoede, racisme en intimidatie

Voetballers zijn overgeleverd aan de grillen van maffiose clubbazen, worden bedreigd door supporters en verdienen een habbekrats. Het onderzoek van hun wereldwijde vakbond liegt er niet om.

Een voetbalwedstrijd in Soweto in Zuid-Afrika. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Een voetbalwedstrijd in Soweto in Zuid-Afrika.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Ver weg van de glitter rond Cristiano Ronaldo bestaat een andere wereld van het profvoetbal, de wereld van armoede, onzekerheid, racisme, matchfixing, te late betalingen en intimidatie. De wereldwijde vakbond FIFPro heeft die wereld in kaart gebracht door een uniek onderzoek.

'Het is erger dan ik had verwacht', aldus secretaris-generaal Theo van Seggelen na de openbaring van het rapport dinsdag, dat is opgesteld door de Universiteit van Manchester. Een lijst met 23 vragen is ingevuld door bijna veertienduizend profs uit 87 liga's in 54 landen op vijf continenten.

'We wilden de mythe ontrafelen van de prof die leeft in een bubbel', aldus woordvoerder Andrew Orsatti. 'We wilden weten: wie of wat is de profvoetballer? Het gaat ook om al die duizenden voetballers onder in de piramide.'

Onzekere toekomst

Het onderzoek is een vervolg op de klacht die de FIFPro vorig jaar indiende bij de Europese Commissie tegen de misstanden in het transfersysteem. De commissie onderzoekt of er voldoende aanleiding is die klacht officieel in behandeling te nemen.

Uit het onderzoek blijkt dat wereldwijd 45 procent van de ondervraagde profs minder dan 1.000 dollar (944 euro) per maand verdient. Minder dan 2 procent verdient 720 duizend dollar per jaar. Slechts 5 procent voetbalt nog als prof op zijn 33ste.

De ondervraagden, vaak met weinig opleiding, spreken van een onzekere toekomst. Bijna 30 procent zegt geen vrije keuze te hebben gemaakt bij een transfer, of voelde druk om een door anderen gewenste stap te zetten.

Vakbondsman Van Seggelen: 'In Zuid-Amerika zijn spelers vaak eigendom van derden. Het zogenoemde third party ownership is officieel verboden, maar daarvan blijkt soms weinig.' Een speler uit Oekraïne antwoordt op een vraag: 'Voorzitters van sommige clubs zijn net gangsters. Ze maken spelers bang als die een contract niet willen tekenen.'

Benaderd voor matchfixing

Ruim 40 procent klaagt over te late betalingen. Veel clubs spelen met de 'toegestane' marge van negentig dagen, waarna pas eventuele repercussies volgen. De FIFPro probeert die tijdspanne terug te brengen naar dertig dagen. Orsatti: 'De algehele conclusie is dat spelers geen baas zijn over hun loopbaan.'

Van de ondervraagden is 7 procent weleens benaderd voor matchfixing. Ruim de helft van die groep van 842 spelers behoorde tevens tot de groep die zijn salaris te laat ontving. Die samenhang is geen toeval.

Van Seggelen: 'We hebben gemerkt dat de clubleiding in veel landen, bijvoorbeeld in Oost-Europa, in het complot zit.'

6 procent van de voetballers heeft meegemaakt 'alleen' te moeten trainen na uit de gratie te zijn geraakt bij de clubleiding. Clubs pogen zo spelers in het niets te laten verdwijnen, of ze willen ze dwingen een contract te tekenen tegen minder gunstige voorwaarden.

Een aantal grote competities deed niet mee aan het onderzoek. De vereniging van contractspelers VVCS, die nota bene zetelt in hetzelfde gebouw als de FIFPro in Hoofddorp, vond dat de problematiek niet zo speelt in Nederland. In Engeland leeft ongeveer dezelfde gedachte.

FIFPro-voorzitter Philippe Piat (L) en secretaris-generaal Theo van Seggelen tijdens een persconferentie in Brussel op 18 september 2015. Beeld epa
FIFPro-voorzitter Philippe Piat (L) en secretaris-generaal Theo van Seggelen tijdens een persconferentie in Brussel op 18 september 2015.Beeld epa

Angst heerst

Andere grote voetballanden als Duitsland en Mexico zijn niet aangesloten bij de FIFPro. Weer andere landen waren niet op tijd klaar om mee te doen aan het onderzoek, dat de vakbond om de twee, drie jaar wil houden.

De ondervraagden deden anoniem mee aan het onderzoek. Binnen het voetbal heerst angst. Wie uit de school klapt, stelt het vervolg van zijn loopbaan in de waagschaal.

Van Seggelen: 'Je moet kloten hebben om vanwege misstanden naar de rechter te stappen. Een uitspraak kan jaren op zich laten wachten, tijd die een voetballer helemaal niet heeft. Veel spelers zijn zelfs bereid om zonder salaris te blijven voetballen. Ze doen alles om in beeld te blijven. Hun positie is zwak. Een jaar niet spelen en je kunt het vergeten.'

Een klein deel van de respondenten zegt weleens te zijn aangevallen (3 procent) of bedreigd (10 procent) door supporters, het management van de clubs of collega-profs. 7 procent voelt zich gediscrimineerd.

De FIFPro verwacht dat de FIFA iets doet met het onderzoek. Van Seggelen heeft goede hoop op daadkracht bij voorzitter Infantino. 'Ik ben positief over de veranderingsgezindheid van Infantino, maar zelfs in veel Europese landen is nog werk te doen.

'Er zijn zelfs landen zonder fatsoenlijke contracten. In het topvoetbal praten ze wel over nieuwe opzet van de Champions League, maar in veel landen zijn de contracten nog van het niveau nul. Het gaat in het voetbal niet alleen om Cristiano Ronaldo.'

De Nigeriaan Michael Uchebo, in conflict met Boavista:

'Ik ben verbaasd en bang. Soms zet de club veiligheidsmensen tegen me in. Vorige maand zei voorzitter Braga dat ik niet mocht trainen. Ik vroeg om een alternatief programma in de sportschool. Braga droeg de veiligheidsmensen op 'dat ik helemaal niets mocht doen'. Eén keer sloten ze de deur van de fitnessruimte toen ik daar trainde om te voorkomen dat ik het stadion in kon. Ze behandelen me als een slaaf.'

Een anonieme doelman uit Zweden, over geweld:

'Het is heel normaal dat ze munten en aanstekers naar je hoofd gooien. Verbaal geweld is ook gewoon. In andere beroepen zou dat nooit worden getolereerd. Ik herinner me een derby, waarna we onder politiebegeleiding de stad moesten verlaten. Dagen na die wedstrijd ontvingen familieleden en ik doodsbedreigingen. 'Ik hoop dat je sterft aan kanker', stond op Facebook. Ik durfde het niet aan mijn ouders te vertellen.'

Een speler uit Kroatië, geblesseerd, over zijn salaris:

'Het is oneerlijk en ik ben nerveus. Het heeft geen zin om te klagen bij de voorzitter, want die waant zich de baas. Clubs willen alleen spelers kopen en verkopen. Ze willen snel geld. Het heeft niets met professionalisme te maken. Ze eisen dat wij ons tot op elk niveau als prof gedragen, maar houden zichzelf nergens aan.'

Een speler uit Guatamala, over zijn salaris:

'Bij mijn laatste club kreeg de hele selectie van 23 spelers drie maanden geen salaris. De club bleef zeggen dat we geld zouden krijgen. Mijn familie hielp me rekeningen te betalen. Sommige spelers verloren hun huis. We stapten naar de bond en wonnen de zaak, maar toen verdween de club in het niets. We hebben nooit meer geld gezien.'

Een speler, Servië, over een transfer:

'Ik had aanbiedingen uit Turkije en Portugal. De transfersom zou 500 duizend euro bedragen. Toen ik dacht dat we rond waren met een club uit Turkije vroeg mijn club opeens meer. De clubmensen spelen met de levens van voetballers. Het loon dat ik in één maand in Turkije kan verdienen, is net zo hoog als een jaar salaris in Servië.'

Meer over