Spaanse fysio redt gouden spelen Van Rouwendaal

Schouder kapot, kansloos. Voor de Spelen van Rio wordt Sharon van Rouwendaal afgeserveerd door haar Franse coach en Nederlandse fysio's. De zwemster zoekt contact met de Spaanse Monica Solana Tramunt. Resultaat: goud op de 10 kilometer. Een staaltje toewijding en vertrouwen.

Monica Solana Tramunt behandelt Sharon van Rouwendaal in Barcelona. Beeld Jos van Kuijeren
Monica Solana Tramunt behandelt Sharon van Rouwendaal in Barcelona.Beeld Jos van Kuijeren

Auuwww. Hurrrhg. Zwemster Sharon van Rouwendaal kreunt en gromt, vooral binnensmonds. Ze ligt twee uur op de behandeltafel van Monica Solana Tramunt, een Spaanse fysiotherapeut. De behandelkamer, een ruimte van 2,5 bij 3 meter, aan huis in de Carrer de Renart in Barcelona, is kleiner dan klein, maar groot van betekenis.

Hier werd de gouden medaille van de afgeschreven openwaterzwemster Van Rouwendaal gered. Op maandag 15 augustus werd ze, tegen de prognoses van haar Franse coach en de fysiotherapeuten van de Nederlandse zwembond in, voor de kust van Rio de Janeiro olympisch kampioen op de 10 kilometer. De wonderbaarlijke wederopstanding van een chronisch geblesseerde zwemster vond plaats in deze stille buitenwijk.

Wat de Nederlandse fysiotherapeuten niet voor elkaar kregen, lukte de frêle Solana, vrouw met gouden handjes. Zij wist de schoudergewrichten van Van Rouwendaal te 'deblokkeren'. De spieren werden weer functioneel. De zwemster kon de hand weer recht voor zich in het water steken, niet ergens aan de zijkant in het zeewater frommelen.

De twee, zwemster en masseuse, hebben sindsdien een onverbrekelijke band. 'Om eerlijk te zijn', zegt Solana. 'Ik had een andere zwemster die in Rio olympische kampioene werd, mijn landgenote Mireia Belmonte. Zij won de 200 meter vlinderslag in het binnenbad. Dat was leuk en emotioneel. Maar het resultaat van Sharon was indrukwekkender. Ze kwam van zo ver.'

Het was 10 juni. Sharon van Rouwendaal had juist een tegenvallend EK in Londen gezwommen. 'De schouders van Sharon zijn kapot', had haar trainer, de barse Fransman Philippe Lucas, in de Britse hoofdstad geconstateerd. Met andere woorden: vergeet dit olympische jaar.

Haar lijdensweg duurde toen al negen maanden, ondanks de hulp van de Nederlandse fysiotherapeuten als Jan Herber en diens kompaan Patrick Martens. Ze kreeg in oktober 2105 last van ontstoken schouders, maar trainde tot december door de pijn heen. Ze sliep met behulp van paracetamol en trainde rugcrawl in plaats van borstcrawl om de schouders te ontzien.

Sharon van Rouwendaal in Rio, op weg naar goud. Beeld AFP
Sharon van Rouwendaal in Rio, op weg naar goud.Beeld AFP

Toewijding

Ze moest van Martens pijnlijstjes bijhouden in Narbonne, haar Zuid-Franse trainingslocatie. Ze ging elke week naar osteopaat Henri Sagols in Banyuls, bij Perpignan. Niets hielp. De topzwemster Van Rouwendaal, de Europees kampioen en vicewereldkampioen op de 10 kilometer openwater, was een meezwemster geworden.

Tot Fred Vergnoux, de Franse coach van de Spaanse Belmonte, de Nederlandse tipte over de schouderspecialiste die zich een jaar eerder over zijn pupil had gebogen: Monica Solana Tramunt, sportwetenschapper, osteopaat en fysiotherapeut. Ze belde en kon direct langskomen. Solana werkte voor de Spaanse ploeg, maar haar deur staat altijd open voor mensen in problemen, zegt zij. 'Ik behandel iedereen, maakt niet of ze nu wel of geen olympisch kampioen zijn.'

De eerste indruk over Van Rouwendaal ('ik kende haar niet, had de naam nooit gehoord') was een dramatische, vertelt Monica Solana. 'Ik dacht, o mijn god. Dit meisje heeft nog twee maanden tot de Olympische Spelen. En dit is een groot probleem. Maar dat zeg ik nooit tegen mijn atleten.'

Van Rouwendaal, vanaf de massagetafel in Barcelona: 'Nee, ze zegt dat het goed komt.'

Solana deed een behandeling na een groot zwemtoernooi aan de Middellandse Zee. Het was deblokkeren, de zenuw bevrijden uit de beklemming en het gewricht in de juiste positie terugbrengen. Er zouden er nog zes volgen tot het vertrek naar Rio. Op eigen kosten en initiatief van de zwemster. 'Daarom bewonder ik Sharon ook zo. Ze regelde zelf, ze betaalde zelf, ze reed zelf van Narbonne naar Barcelona. Een Spaanse zwemster zou dat nooit doen. Die hebben niet die mentaliteit.'

Mireia Belmonte hoorde van Monica Solana dat ze 'Sharon met die lange Nederlandse achternaam' op de tafel had gehad. 'Maak haar niet te goed, hè. Ze is mijn concurrente', grapte de Spaanse.

Om Belmonte, een grootheid in Spanje, was Solana teruggekeerd in de zwemwereld, waarin zij vanaf 1994 had gewerkt. Tussen 2013 en 2015 had ze de sport gemeden: ze had na een zwangerschap van 8,5 maand haar kind verloren.

'Ik was depressief. Fred Vergnoux belde me. Hij zei: Monica, ik weet dat je heel bedroefd bent, maar wil je naar de schouders van Mireia kijken. Ze was bij tien fysiotherapeuten en acht doktoren geweest. Ik fixte haar probleem. Het was niet zo gecompliceerd. Net als bij Sharon trouwens.'

Van Rouwendaal lag een maand na de eerste behandeling door Solana al weer voorop bij de Europese titelstrijd 10 kilometer in het IJsselmeer, bij Hoorn. Ze miste in het donkere water de slecht aangegeven finishboei, en dus de titel, maar ze wist: ik ben op de weg terug.

Techniek

Solana: 'Ik was direct onder de indruk van Sharons vermogen hard te werken en pijn te verdragen. Ze moest er keihard tegenaan. De oorzaak van haar blessure? Ik denk dat er bij zo'n boei in het open water aan haar schouder is getrokken. Rechts pijn, links gaan compenseren. Dat ze 90 kilometer per week traint, is niet het onderliggende probleem.'

Fysiotherapeut Solana heeft haar eigen techniek ontwikkeld om schouders te behandelen. Ze heeft methoden als elektrostimulatie en dry-needling afgezworen en is terug bij de basis: haar handen, de vingers, het pure gevoel. Ze gaat diep, via de oksel het gewricht in. Ze ontwikkelde haar techniek door te werken met de wereldrecordhouder speerwerpen, Jan Zelezny, met wereldkampioen tienkamp Tomas Dvorak en met kajakkers en zwemmers.

Het gaat bij de laatste groep om een typische zwemblessure, 'een biomechanisch defect'. Het draait volgens haar om de schouderspier subscapularis. Dat is volgens haar onontdekt gebied.

'Het is een spier die niemand behandelt. Ik ontdekte in Rio dat niemand de techniek toepast zoals ik die toepas. In februari ga ik in Sevilla voor een internationaal congres mijn techniek demonstreren. Met Mireia Belmonte op de tafel en met beelden van Sharon.'

Het was moeilijk haar kennis over te dragen in de Nederlandse situatie. Solana kende Jan Herber, de eerstverantwoordelijke fysio in de Nederlandse staf, goed. Ze hadden samengewerkt in een Europese vereniging.

Sharon van Rouwendaal na het veiligstellen van de winst op de 10 kilometer. Beeld reuters
Sharon van Rouwendaal na het veiligstellen van de winst op de 10 kilometer.Beeld reuters

'Ik deelde aanvankelijk alles met Jan. Data, foto's, video's, oefeningen. Via whatsapp. Ik was optimistisch. Het herstel vlotte goed. De spier antwoordde weer. Ik was blij voor haar. Ik werk met grapjes, ik ben dynamisch, praat veel. Ik wil ook alles van anderen weten. Ben nieuwsgierig naar hun manier van werken. Jan denkt dat ik een jonge geest heb, hij is conservatiever. Hij wil het rustig aan doen, maar ik wil snel. Daarom denkt hij dat de Spaanse aanpak niet werkt, hij is dan een klein beetje arrogant.'

De tegenstelling in zienswijze werd in de begeleiding van Van Rouwendaal steeds navranter. Zij wilde niet meer door Nederlanders worden behandeld. In Rio werd de zwemster een week begeleid door de Fransman Sagols. Hij kopieerde de aanpak van Solana die zich, als lid van de Spaanse staf, niet mocht bemoeien met de Nederlandse. Vier dagen voor de olympische race ging Sagols weg uit Rio.

Sharon: 'Thuisgekomen is hij met zijn vrouw naar een kapel gegaan om voor mij te bidden, dat ik olympisch kampioen zou worden. Ik moest drie dagen herstellen van zijn laatste Monica-behandeling. Dat was precies tot de dag voor de wedstrijd.'

Die was maandag 15 augustus. Acht dagen eerder was haar 400 meter vrije slag dramatisch verlopen. De nummer twee van de wereld, in 2015, werd negentiende. Er waren weinig mensen die Van Rouwendaal nog zagen als olympisch favoriet voor de 10 kilometer. Zij zelf was ook niet overtuigd: 'Vooraf had ik voor zilver en brons getekend.'

Nederlandse bond

Solana was in elk geval niet uit het veld geslagen door de tegenvallende 400 in het binnenbad van Rio. 'Ik zei tegen Jan Herber: Sharon is oké. Heus. Hij zei: Sharon is niet oké. Hij zei: kun je niet zien dat Sharon niet in orde is? Ik: maar Jan, de 400 is haar nummer niet. Ze is voorbereid op haar topnummer, de 10 kilometer in het open water. Echt, haar schouders zijn in orde.

Toen vertelde Jan: Sharons probleem zit in haar hoofd. Ik zei: Jan, ik heb haar schouders gezien, die waren compleet mis. Waarom zeg je zoiets?'

Sharon, van de massagetafel: 'Die Nederlandse fysio's zijn lui. Jan was drukker met weddenschappen af te sluiten.'

In de dagen voor de wedstrijd mocht Solana bij hoge uitzondering één keer naar de schouders van Van Rouwendaal kijken. Ze had Herber erbij willen hebben 'om kennis te delen', maar hij was onvindbaar in het olympische zwembad. NOC*NSF-prestatiemanager Charles van Commenee gaf toestemming. 'Hij heeft me uitvoerig bedankt. Het was een treurig moment.'

Solana was bij de wedstrijd, voor een Spaanse landgenote die geen kans maakte op een medaille. De fysiotherapeute probeerde Van Rouwendaal te volgen. 'Ik had niet verwacht dat ze zou winnen. Maar ik wist zeker dat ze zou knokken. Zoals ze die twee maanden bij mij had gedaan. Dat was een bovenmenselijke inspanning geweest. Ik stond naast Patrick Martens, de fysiotherapeut van de Nederlandse bond. Hij zei: Sharon ligt achterin. Hij leek blij dat ze achterin lag.'

Sharon: 'Klopt, ik lag achterin. Ik nam de eerste twee ronden tijd om te drinken. Veel langer dan de anderen. Zo ging ik van voor naar achter.'

Solana: 'Maar halverwege de race lag Sharon bij de eerste vijf. Patrick zei: ze komt wel heel vroeg op kop. Niet te vroeg juichen, want ze gaat straks sterven. Waarom zeg je dat, Patrick? Zij is de zwemster van jouw land. Toen kwam Sharon na anderhalf uur aan kop. Ik werd emotioneel, ik kreeg kippenvel, stond te springen.

'Martens draaide zich weer naar mij om: hee, wacht, de race is nog niet voorbij. Op 1.45 was ze solo weg. Ik zei: Patrick, ze gaat winnen. Hij zei: Monica, houd op, relax. Daarna heb ik niks meer gezegd tegen hem. Ze lag in gewonnen positie, maar het maakte hem niet uit. Ik rende na de finish naar het strand, om haar te vinden. Hij niet.'

Na afloop feliciteerde de zwemwereld Patrick Martens, de fysiotherapeut in het oranje shirt. De vrouw in het rood en wit van Spanje, Monica Solana Tramunt, werd omhelsd door Sharon van Rouwendaal, de kampioene.

In de behandelkamer aan de Carrer de Renart 42 blijkt ook deze zondagmiddag, tijdens een massage van 2 uur en 20 minuten, hun band. Monica heeft een zilveren kettinkje met een klavertje vier om de nek, gekregen van Van Rouwendaal. Bij vertrek overhandigt de zwemster enkele briefjes van 50 euro. Klein gebaar voor een grote dienst.

Reactie KNZB

De bekritiseerde fysiotherapeuten Patrick Martens en Jan Herber is gevraagd om een reactie. Daarop is technisch directeur KNZB André Cats met de volgende verklaring gekomen: 'Bij het lezen van het interview zou de indruk kunnen ontstaan dat onze fysiotherapeuten met onjuiste intenties of onvoldoende motivatie hun werk in de aanloop naar en tijdens de Spelen in Rio verricht hebben. Deze indruk heb ik niet. We erkennen de grote bijdrage van Monica Solana Tramunt in het herstelproces van Sharon. Enkele voorvallen in het artikel worden ons inziens verkeerd geïnterpreteerd. Uiteraard gaan we met Sharon en de genoemde betrokkenen hierover in gesprek.'

Meer over