Snelle Truus verdrijft romantiek

Dammen is vooral een aangelegenheid voor mannen. Met een vinger onder de kin en een hand in de zij schuifelt dik en dun, oud en jong, kaal of met staart doodstil langs acht damborden die staan opgesteld in de raadzaal van het gemeentehuis in Hoogezand-Sappemeer....

Goedkeurende blikken vinden hun weg naar de tafels waar zestien mannen strijden om de Europese damtitel. Geen eenvoudige opgave. Het hoofd van Ton Sijbrands leunt zwaar op twee handen, een zenuwtrek houdt de mondhoeken van Harm Wiersma constant in beweging, en de Fransman Arnaud Cordier ijsbeert rondjes langs de concurrenten in de iets te kleine speelzaal.

Roken is er verboden. Zeer tot spijt van enkele spelers. 'Ik had hier graag een paar sigaartjes opgestoken', zegt Ton Sijbrands, die pas na zijn partij kan ontspannen met een sigaret in de ene en een biertje in de andere hand. Een loopje naar het toilet, en dan nog bij hoge uitzondering, is de enige afleiding die de spelers zich tijdens de partij veroorloven.

Een enkele vrouw die het waagt de raadzaal binnen te treden, is bijna altijd de vrouw-van. Mevrouw Sijbrands, met tekkel Basje, brengt mentale ondersteuning wanneer haar man in tijdnood dreigt te geraken. De komst van mevrouw Chmiel, nog in de wittebroodsweken, leidt tot een wel heel vroegtijdig einde van de elfde partij van meneer Chmiel. Al na drie kwartier komt de Pool remise overeen met tegenstander Aliev.

Met een demonstratie van de gespeelde partijen, door internationaal grootmeester Auke Scholma, is dan nog niet eens aangevangen. In de kantine van het gemeentehuis kunnen op vier televisieschermen evenzoveel partijen live worden gevolgd, die tegelijkertijd met behulp van computerprogramma Truus van commentaar worden voorzien. Het ouderwetse dambord met klittenband heeft het moeten afleggen tegen de snelle en accurate Truus en siert de muur alleen nog uit nostalgisch oogpunt.

'De romantiek is helaas verdwenen met de komst van Truus', zegt Scholma. 'Vroeger was er ruimte voor discussie, maar tegenwoordig is het publiek veel minder scheutig met opmerkingen. Truus haalt het publiek de wind uit de zeilen.'

Truus is echter niet alwetend, blijkt zaterdagmiddag, als grootmeester Scholma kan rekenen op een indrukwekkend gehoor. De computer is strategisch weliswaar sterk, maar komt tegen ervaren dammers af en toe kennis tekort.

Eén vrouw mengt zich in de discussie die verder louter door mannen wordt gevoerd. Erna Wanders, de nummer twee van Nederland tot het moment dat enkele Russische damsters zich in Nederland vestigden, volgt de partijen met belangstelling. Ze is een van de slechts twee vrouwen die actief zijn in de hoofdklasse-competitie; twee op 120 dammers.

'Dat is inderdaad niet veel, maar in de lagere regionen zijn het er wel iets meer', zegt de 30-jarige Wanders die haar studie bedrijfseconomie aan de heao en haar baan als chemisch analyst in het ziekenhuis in Emmen op een laag pitje heeft gezet om de partijen te kunnen volgen. 'Als ik maar even tijd heb, zit ik hier. Je kunt het toernooi wel thuis op internet volgen, maar dan proef je niks van de spanning en de sfeer.

'De sterkste dammers zijn hier bijeen, je bent met z'n allen bezig met een partij. Het is fantastisch om live getuige te zijn wanneer er een nieuwtje op het bord verschijnt. Ik zie het nu eens van de andere kant. Normaal zit ik zelf achter dat bord.'

Minstens tien uur per week besteedt Wanders aan trainingen. In de voorbereiding op toernooien zelfs nog wel wat meer. Ze begon op school, als elfjarige, en had de logica van het spel snel door. Ze schaart zichzelf onder de aanvallers, de strategen, en hoewel het haar te ver gaat om hem als 'idool' te typeren, koestert ze grote bewondering voor Ton Sijbrands.

Dat zijn er meer in Hoogezand. Rond het bord van Sijbrands en Shavel is het zaterdagmiddag dringen geblazen. Helemaal wanneer Sijbrands vlak voor de tijdslimiet de volle winst weet binnen te halen. Na twee weken voert hij samen met Nederlands kampioen Harm Wiersma nog altijd het sterke deelnemersveld aan.

Toernooidirecteur Siep Buurke (zelf 'een groot fan' van Sijbrands en Wiersma) spreekt daarom van een droomscenario en wrijft zichzelf meermalen tevreden in de handen. De deelname van Sijbrands, die na een pauze van vier jaar zijn opwachting maakte in Hoogeveen, was al een klapper. Ook al moest er flink voor in de buidel worden getast. Sijbrands eiste een hoffelijke behandeling en verlangde bovendien een aanzienlijk bedrag aan startgeld. Zo aanzienlijk dat hij eventueel prijzengeld ervoor liet schieten.

Ondanks een financieel tekort van ruim 37.000 gulden, waarvoor de gemeente Hoogeveen-Sappemeer zich garant heeft gesteld, is de toernooidirecteur daarom al weken in een jubelstemming. 'Het is het feest der herkenning', zegt hij, terwijl hij vergeelde foto's uit de binnenzak van zijn jasje tovert waarop Wiersma en Sijbrands tegenover elkaar aan tafel zitten, ruim dertig jaar geleden.

Sijbrands met het bekende lange haar, waarmee hij toentertijd van school werd gestuurd. En Harm Wiersma, die een zeer opvallende gelijkenis vertoont met zoon Yuri (genoemd naar de Rus Yuri Gargarin, de eerste man in de ruimte), die zijn vader zaterdag in het gemeentehuis is komen aanmoedigen.

Zelf moet Yuri niet veel van dammen hebben; het buitengewone talent van zijn vader bleek niet erfelijk overdraagbaar. Dammen lijkt zo langzamerhand tot de uitstervende sporten te gaan behoren, nu het aantal leden van de dambond tot onder de grens van de 10.000 is gedaald en van vers talent nog altijd weinig wordt vernomen.

Dat Nederland niettemin nog altijd een vooraanstaande rol speelt in de damwereld, zoals ook tijdens het EK weer blijkt, is enkel te danken aan twee bedaarde mannen op leeftijd. 'Twee wonderkinderen', verbetert Auke Scholma. 'Ze zijn van een buitengewone categorie. Net als George Foreman, die met 49 jaar zijn rentree in de boksring maakt. Alleen hoeven dammers fysiek niet zoveel klappen te incasseren.'

Het vuur is met de jaren echter niet verdwenen. Op dezelfde 'heilige grond' waar Wiersma en Sijbrands elkaar als pubers voor het eerst troffen, tijdens het Brinta-toernooi, maken zij 36 jaar later nog steeds de dienst uit.

Meer over