InterviewSjors Ultee

Sjors Ultee (33), de jongste coach in de eredivisie: ‘Als je maar consequent bent. Anders stort alles in’

Hij was geen begenadigd voetballer en leek voorbestemd voor het onderwijs. Maar Sjors Ultee (33) werd ook al snel trainer, stootte door naar de profs en is nu de jongste coach in de eredivisie. Zondag hoopt hij PSV te kloppen met Fortuna Sittard.

Fortuna Sittard coach Sjors Ultee viert de overwinning tijdens de Nederlandse Eredivisie-wedstrijd tussen Fortuna Sittard en RKC Waalwijk op 22 december 2020. Beeld ANP
Fortuna Sittard coach Sjors Ultee viert de overwinning tijdens de Nederlandse Eredivisie-wedstrijd tussen Fortuna Sittard en RKC Waalwijk op 22 december 2020.Beeld ANP

Doelman Piet Velthuizen (34) kwam vorige week als nieuwe aanwinst bij Fortuna Sittard binnen en vroeg aan trainer Sjors Ultee: ‘Hoe gaat het met u?’ Ultee lacht bij de herinnering, in de Bert Marwijk-zaal van het stadion van Fortuna. ‘Ik zei tegen Piet: ik ben van 1987, jij van 1986. Ik ga u tegen jou zeggen, of we doen allebei jij.’

Sjors Ultee (33) is de jongste trainer van de eredivisie. De voormalige leraar werd in december aangesteld als opvolger van de ontslagen Kevin Hofland en steeg in drie maanden tijd met Fortuna Sittard van de laatste naar de negende plaats. En dat terwijl hij als voetballer geen ervaring heeft op het hoogste niveau.

Als jongen toog Ultee met zijn vader naar wedstrijden en maakte hij al notities. Hij was als voetballer van DVSU in Utrecht geen talent en vond op zolder het leerboek van Wiel Coerver waarmee hij zich techniek eigen maakte. ‘Ik kon het goed voordoen, met links en rechts, maar als ik zelf ging voetballen, had ik er niet veel aan. Ik oefende het namelijk alleen ‘droog’ en nooit in de situatie.’

Hij werd trainer en was bij negen collega’s assistent, bij Jong-teams en eerste elftallen. ‘Dan ga je eigen ideeën kneden. Uiteindelijk vind ik het werk met mensen leuker dan het voetbaldeel. Deze fase van het seizoen is interessant. We zijn veilig met Fortuna. Hoe krijgen we de groep zover om geprikkeld te blijven, in plaats van door te hobbelen tot de zomer? Voetbal is het middel om een groep te raken.’

Psychologie

Eigenlijk wilde hij sportarts worden. Ultee is twee keer uitgeloot. Psychologie vindt hij ook mooi. ‘Of een restaurant beginnen. In sport heb je altijd een winnaar en een verliezer. In een restaurant kun je een sfeer creëren waarin iedereen blij is.’

Hij voltooide de pabo en gaf les in het speciaal onderwijs, aan jongens met gedragsproblemen. ‘Als je daar één ding leert, is het duidelijk zijn. Mijn vader werkte ook op die school. Een klas met veertien jongens. Dertien van Marokkaanse afkomst, plus een autochtone Nederlander die telkens riep dat hij op Wilders zou gaan stemmen. Een jongen van negen gooide een keer een tafel op de juffrouw. Als je dat allemaal meemaakt, is een voetbalteam niet meer zo moeilijk. Veel van die schooljongens zeiden: ‘Mijn vader zegt dat ik niet naar vrouwen hoef te luisteren. Dat doe ik dus niet.’ Die kinderen smeekten bijna letterlijk om rust en duidelijkheid. Als ze denken dat ze kans maken boven op de apenrots te komen, gaan ze gek doen. Als ze weten dat die missie kansloos is, proberen ze het niet.’

Wat geeft hem ondanks die leerschool het vertrouwen een goede trainer te zijn, zonder bagage als topspeler? ‘Ik heb ervaring met al die hoofdtrainers. Robby Alflen (nu zijn assistent, red.) en Erik ten Hag hebben mij gevormd. Robby leerde me tactisch nadenken. Hij zei bijvoorbeeld: 4-3-3 tegen 4-4-2, hoe krijg je dan een vrije man? Dan gingen we samen puzzelen. Bij mijn eerste eigen team, de B1 van FC Twente, nam ik de saus van Erik mee. Spelers reageerden goed. De methode is zeuren, al klinkt dat raar. Je maakt afspraken hoe je wilt spelen en blijft daarop terugkomen. Consequentheid is een beter woord dan zeuren. Dat is het belangrijkste woord waarin ik geloof, als het gaat om werken aan je speelwijze.

‘Ik merkte dat het spelers niets uitmaakt wat je achtergrond als speler was. Ze willen dat je ze beter maakt, dat je duidelijk bent en eerlijk. De rest interesseert ze niets, op de eerste vijf minuten na misschien. Als je in de rust een goede omzetting doet, denken ze: hé, wat goed. Zo win je spelers voor je.

Ten Hag en Van Gaal als voorbeelden

‘Belangrijk is geestelijke onafhankelijkheid. Als ik het niet meer leuk vind, ga ik iets anders doen. Ik ben niet bezig met het per se behouden van deze baan, of het pleasen van bepaalde mensen. Ik vind zoveel dingen leuk, waardoor je vrijer bent in de manier waarop je je opstelt en je eigen pad durft te volgen. Ik geloof in mijn manier van omgang met mensen. Vanuit duidelijkheid en consequentheid. Mijn grootste voorbeelden, Louis van Gaal en Erik ten Hag, blinken uit in die consequentheid.’

Soms wil hij boven de ploeg staan, dan weer tussen de spelers. ‘Als je maar consequent bent. Anders stort alles in. Ik hoop dat mensen over mijn werkwijze zeggen: duidelijk en sociaal, en dat is geen vreemde combinatie. Veel mensen denken dat je een of andere tiran bent, als je duidelijk bent, en slap als je sociaal bent. Maar dat kan goed samen. Je moet veel eisen, ook van jezelf, en duidelijke grenzen aangeven: dit accepteer ik wel, en dat absoluut niet.’

Na het ontslag van Kevin Hofland in november was Ultee, die het seizoen begonnen was als technisch manager, twee duels interim-trainer, tegen Feyenoord en Vitesse. ‘De leiding ging voor een grote naam. Ik gaf aan alleen assistent te willen zijn van een toptrainer bij wie ik een goed gevoel had. Anders was ik liever naar bijvoorbeeld Dordrecht gegaan. Daar hadden ze toen een trainer nodig en ik wilde me graag bewijzen als hoofdtrainer.’

Spelers raken

Hij dacht dus: twee wedstrijden, dan komt er een ander. Hij deed alles op zijn manier. ‘Misschien was die vrijheid extra lekker. Het sloeg aan. Ik kreeg de bevestiging dat ik spelers kon raken, los van leeftijd, status of geld. Ik probeer basiszaken goed voor elkaar te krijgen. Niet te veel details, maar ook niet te veel vertrouwen dat spelers weten hoe het moet.’

Hij geeft een voorbeeld. ‘We hebben alle tegengoals bekeken en gezocht naar patronen. FC Twente gooit een bal in naar Jesse Bosch. Die staat met de ogen naar de cornervlag en kan geen kant op. Ideaal moment om druk te geven. Wij stappen terug. Hij draait open, voorzet, penalty, goal. Nu spreken we af dat een bal in de hoek een drukmoment is. Dat zijn we gaan trainen. Super basis.

‘Dan is Ten Hag mijn leermeester. Ik dacht vaak, als zijn assistent bij FC Utrecht: wat gaat hij nou doen? Het was alsof we met C1 aan het trainen waren. Erik heeft mij geleerd dat je echt goed wordt als de basis goed is. Niet een beetje goed, maar echt honderd van de honderd keer goed. Dan haal je veel punten.

‘Gewoon basis. Verdedigen. Terugsprinten na balverlies. Wij sjokken niet meer. Je moet gewoon rennen. Dat is gedragsverandering. Daarin moet je dwingend zijn. Spelers, mensen in het algemeen, zijn van nature een beetje lui. Ze zijn energiezuinig ingesteld. Ik vind voetbal superleuk, maar het overtuigen van de groep van een idee, is het meest boeiend. En ik ben veeleisend. Ze zullen af en toe helemaal gek van me worden.’

Meer over