Schuldenbergen achter een gouden façade (Gerectificeerd)

De vraag waarom Engelse clubs zich zo makkelijk in de schulden steken is simpel te beantwoorden. De professor in de economie: 'Het is voetbal en voetbal is sexy.' Engeland, waar voetbal bovendien religie is, ontvangt woensdag het Nederlands elftal....

Van onze verslaggever Willem Vissers

AFC Wimbledon - Kingstonian is voetbal bij kaarslicht. Aan de rafels van Zuid-Londen is het spel weer van het volk. Letterlijk, want supporters bezitten de aandelen en hebben hun naam gegeven aan het stadion: The Fans Stadium.

De club die in 1988 op Wembley de FA Cup won en jarenlang het Engelse voetbal op stelten zette, is teruggekeerd in de schoot der amateurs. Gedwongen vrijwillig als het ware, want de eigenaars wilden verhuizen naar Milton Keynes, een slaapstadje buiten Londen. MK Dons speelt nu profvoetbal in de marge, Wimbledon keerde terug naar de basis.

Supporter William Davidson plukt aan zijn baard: 'Milton Keynes! Een supermarkt, een paar rotondes. Daar heeft iemand een stadion gebouwd. Maar daar gaan wij niet voetballen. Je kunt niet zomaar het hart uit een club rukken en dat ergens anders planten.'

Dat het aan de Jack Goodchild Way behelpen is, het zij zo. 'Wij zien deze club als de feniks van nieuwe glorie. Deze club hoort in onze gemeenschap geworteld te zijn. Voetbal is elders big business, en soms nog corrupt ook. Vroeger zijn we vanuit het niets doorgestoten naar de top. Wij hebben het geduld om opnieuw te groeien.'

Het sjofele stadionnetje van Wimbledon contrasteert met het statige kantoor van de Premier League in hartje Londen. Aan de muur hangen juichfoto's van de kampioenen sinds 1992, het jaar waarin de hoogste klasse voor zichzelf begon met de uitbating: acht keer was Manchester United de beste, drie keer Arsenal, eenmaal Blackburn Rovers.

Hoofd-voorlichting Dan Johnson praat moeiteloos een uur vol over het ongekende succes van The Premiership, de competitie waaraan de wereld zich vergaapt, een voorbeeld ook voor de directeuren van de Eredivisie CV: het gemiddeld aantal toeschouwers steeg van 20 duizend naar 35 duizend, Engeland is van een exporteur van talent een importeur geworden. Er is voor 2,2 miljard euro geïnvesteerd in stadions en de televisie betaalt 2,4 miljard euro voor drie jaar.

De tijd dat Engelse voetballers tot twintig minuten voor de aftrap in een warm bad lagen, onderwijl gokkend op paardenraces, is voorbij. Wenger en al die andere buitenlandse trainers hebben gedachten en oefenstof van het vasteland meegenomen, zoals de Franse aanvaller Eric Cantona geweldige invloed had op het professionele denken bij Manchester United.

Maar achter de gouden façade van welstand tiert de armoede welig. Op het omslag van het onlangs verschenen boek van onderzoeksjournalist David Conn staat veelzeggend een vraagteken achter de titel The Beautiful Game. Meteen op de achterkant van de flap: 'Vandaag de dag gaat voetbal over geld. Onze rijkste club, Manchester United, zette vorig jaar 260 miljoen euro om. Toch komen 36 van de 72 clubs in de lagere divisies geld te kort. De sport loopt het gevaar zijn levensader te verliezen, en daarmee zijn ziel.'

Een opsomming van negatieve ontwikkelingen: te veel voetbal op televisie, een afkalvend aantal tv-kijkers, licht teruglopende toeschouwersaantallen, te dure kaartjes, minder fans die uitduels bezoeken, de vergrijzing van supporters, torenhoge schulden van met name clubs in de lagere profdivisies en voorspelbaarheid. Manchester United, Arsenal of Chelsea wordt kampioen. Wie anders?

En de club die degradeert is de klos. Van de 26 sinds 1992 uit de Premiership gedegradeerde clubs hebben er slechts vijf geen financiële problemen.

In 2001 was Leeds United halve finalist in de Champions League. Nu doolt de club door de Championship, de op een na hoogste divisie, snakkend naar een opkoper van de bijna failliete boedel.

Voetbal en economie verdragen elkaar moeilijk. Chris Brady, koffie drinkend uit een Everton-mok, is professor in de economie en schreef het boek The 90 Minute Manager. Hij vertelt met smaak de anekdote over Seth Johnson, een modale middenvelder.

Johnson en zijn agent hadden een paar jaar geleden voor de bespreking met Leeds-voorzitter Ridsdale afgesproken dat ze genoegen namen met een salaris van tien- tot vijftienduizend pond per week. Ridsdale was razenddruk, scharrelde in zijn papieren en bood meteen dertigduizend. Take it or leave it. Waarom, deze gekte, deze overbetaling? Brady: 'Het is voetbal en voetbal is sexy.'

Mede om gevalletjes-Leeds te voorkomen, sloot de City University een contract met de bond FA om lieden van allerlei pluimage financieel benul bij te brengen.

'We onderwijzen de industrie, hoewel dat misschien hoogdravend klinkt. We moeten leren zakelijk te zijn over emoties en niet emotioneel over zaken.'

Als het aan Brady ligt, wordt het voetbal trouwens nog veel commerciëler. 'Slechts vijf clubs uit de Premier League maken winst. In de NFL (American Football) maken ze alle 32 winst. Daar beseffen ze dat sport business is.'

Tijdens een gesprek van Brady met de directeur van Miami Dolphins bleek dat de Amerikaan niet wist wat degradatie is. 'Hoe kun je een zaak runnen zonder dat je weet wat de revenuen zijn? Het voetbal leeft ongezond. De bedrijfstak eet als het ware te veel fast food en rookt te veel. Op een gegeven moment word je ziek.'

Alex Fynn, schrijver van een boek over Arsenal (The Glorious Game), was adviseur van de bond in de periode voor de vorming van de Premier League. 'Ik ben teleurgesteld. Ze hebben me gebruikt.'

Het immense verschil tussen Premiership en Championship is de oorzaak van veel ellende. Fynn: 'De gemiddelde begroting in de Premiership is 100 miljoen euro, in de Championship 20 miljoen. De tv-gelden worden elders beter verdeeld over de divisies. Al het geld gaat naar de Premier League.'

Clubs maken de raarste sprongen om zich te handhaven of terug te komen. Juist die clubs krijgen problemen . Fynn: 'Verkoop je je beste spelers, dan ben je gedoemd en kom je nooit meer terug. Verkoop je ze niet, dan ben je ook gedoemd, want dan zijn je lasten te hoog.'

Volgens Dan Johnson zien de clubs door de sores inmiddels de 'nieuwe financiële realiteit en bouwen ze clausules in voor salarissen bij degradatie.' Johnson is getraind in het afwimpelen van kritiek. Dat minder fans de hoogste klasse volgen, komt doordat clubs met grote stadions zoals Leeds, Wolves en Leicester zijn gedegradeerd en vervangen door bijvoorbeeld Norwich en Crystal Palace. En wie zijn best doet, kan nog steeds een goedkoop kaartje krijgen.

Het zijn problemen die bij AFC Wimbledon tot het verleden behoren. Een kaartje kost een pondje of twee. Supporter Tom Adam: 'Voetbal is hier weer het spel zoals ik het als jongen leerde kennen, toen ik achter het doel stond waarin onze helden moesten scoren.'

Meer over