Schaatsenwereldbeker

Schaatssport kiest op achtervolging voor trage helm in plaats van aerodynamisch wonder

De Nederlandse schaatsers rijden de ploegachtervolging niet met de snelste helm. Schaatsbond KNSB heeft drie maanden voor de Winterspelen gekozen voor een fabrikant (Viking) wiens model langzamer is dan het beste model (Chronos van Cádomotus) at uit windtunneltesten is gekomen, en met behulp van NOCNSF is ontwikkeld.

Erik van Lakerveld
Team Nederland met Patrick Roest (links), Marcel Bosker (midden) en Sven Kramer met de 'trage' helm van Viking.  Beeld Vincent Jannink/ANP
Team Nederland met Patrick Roest (links), Marcel Bosker (midden) en Sven Kramer met de 'trage' helm van Viking.Beeld Vincent Jannink/ANP

Het is niet eerder voorgekomen dat een sportbond een succesvolle innovatie op het gebied van aerodynamica van de sportkoepel naast zich neerlegt. ‘Het is de eerste keer dat ik dit meemaak’, zegt Kamiel Maase, die bij de NOCNSF de topsportinnovaties overziet.

De schaatsbond besloot een week geleden te kiezen voor een helm van fabrikant Viking, die dit weekend bij de wereldbekerwedstrijden in Polen wordt gedragen. Het prototype van Cádomotus, dat met hulp van NOCNSF en de TU Delft, werd ontwikkeld voor de KNSB blijft ongebruikt.

Nederland kan elk voordeeltje gebruiken op de ploegenachtervolging, de discipline waarop schaatsers sinds de winter van 2018/2019 verplicht helmen moeten dragen. Van de acht olympische titels die er sinds 2006 op dit onderdeel te verdienen waren (mannen en vrouwen), pakte Nederland er maar twee, in Sotsji in 2014. En dat terwijl Nederland verreweg het grootste aantal topschaatsers telt.

Diederik Hol, eigenaar van Cádomotus, is verbijsterd over de beslissing om voor Viking te kiezen. De 49-jarige fabrikant van schaats- en skeelerproducten investeerde 20.000 euro in het project en zegde exclusiviteit voor de Nederlandse schaatsers toe. Op zijn kantoor in Wezep heeft een stapeltje onderzoeken van de TU Delft waaruit blijkt dat de Chronos, de helm die hij voor de KNSB ontwierp, een stuk minder luchtweerstand heeft dan andere helmen.

Die onderzoeken werden uitgevoerd door Wouter Terra. Hij is in dienst van de TU Delft maar werkt sinds drie jaar uitsluitend voor TeamNL, de topsporttak van NOCNSF. Vanwege de gevoeligheden rond de helmenkeuze wil Terra niet reageren, maar hij laat weten dat een recent wetenschappelijk artikel in het tijdschrift Applied Sciences voor zich spreekt. Daarin schrijven hij en twee collega’s dat het prototype Chronos, met een afgeplatte en ingedeukte achterzijde, beter scoorde dan de bestaande helm van Cádomotus, de Omega. De helm was zelfs sneller dan blootshoofds rijden.

De helm van Chronos in een testopstelling in een windtunnel. Beeld
De helm van Chronos in een testopstelling in een windtunnel.

Voor de context rekenden ze het voordeel om naar Kjeld Nuis’ wereldrecord op de 1.500 meter: 1.40,17. Met de Chronos op zijn hoofd zou Nuis 1.38,86 hebben kunnen rijden, een voordeel van 1,3 seconden. Bij de ploegenachtervolging rijden vrouwen zes ronden en mannen acht, de snelheid is vergelijkbaar met die op de 1.500 meter. Een snelle rekensom leert dat het prototype Chronos tot een seconde tijdswinst op zou kunnen leveren ten opzichte van de Omega en de Viking.

Normaalgesproken profiteren schaatsers maar wat graag van nieuwe aerodynamische vindingen, zoals bijvoorbeeld de strips die de Nederlanders in 1998 bij de Spelen van Nagano op hun pak plakten.

Bij Hols helmen is dat niet gebeurd. Hij stelde in 2019 de Omega-helmen, die hij voor het marathonschaatsen had ontwikkeld, beschikbaar aan de KNSB. Uit testen in Delft bleek dat de meest aerodynamische helm. Maar bij de eerste ploegenachtervolging van het wereldbekerseizoen 2019/2020, twee jaar geleden in Polen, zag Hol tot zijn verbazing de achtervolgers met Viking-helmen op hun rondes maken. Dat was een keuze van de schaatsers, waarvan nagenoeg iedereen op ijzers van Viking schaatst.

Vorig jaar, bij de wereldbekerwedstrijden in Thialf, kozen de schaatsers weer voor Viking. Hol: ‘Hoe kun je je partner waarmee je dit hebt afgesproken en zo’n succesvol project doet, zo’n loer draaien? Ik kon het niet geloven.’

Remy de Wit, technisch directeur bij de KNSB, laat de toelichting over de keuze voor Viking over aan de woordvoerder. Na intern bijgepraat te zijn over de materie laat die weten dat er afgelopen jaren geen harde afspraken waren over de te gebruiken helmen. ‘We waren wel op zoek naar uniformiteit, maar rijders waren in die tijd niet verplicht om met een bepaald merk helm te rijden.’

Over het gebruik van het prototype was er ook geen overeenstemming. Hol dacht dat hij de Chronos-helm voor de KNSB in productie kon nemen. De bond zelf besloot pas maanden nadat de Chronos was voltooid, en als razendsnel was bewezen, om de helmen van Viking en Cádomotus tegenover elkaar te zetten om zo te bepalen wie de olympische helmen mocht leveren. Om onduidelijke reden werd de snelle Chronos niet gebruikt in de windtunneltest: alleen de Viking en de Omega.

Volgens de KNSB had Hol de Chronos in mogen brengen, maar besloot de fabrikant dat zelf niet te doen. Hij bestrijdt dat. De opzet van de test liet het ook niet toe, zegt Hol. Beide fabrikanten zouden erbij aanwezig zijn. ‘Het is ongebruikelijk om een prototype te testen waar een concurrent bij staat.’

De Omega-helm kwam vervolgens als beste uit de test tegen de Vikinghelm, maar het verschil was niet groot genoeg voor harde wetenschappelijke conclusies. Het mocht niet baten dat Hol een half uur later in diezelfde windtunnel liet vaststellen dat de Chronos op wedstrijdsnelheid 1,2 procent beter presteerde dan zijn eigen Omega en de Viking.

Hol is nog altijd geïrriteerd over de opzet van de testdag. ‘Als ik een nieuwe auto wil, dan ga ik toch ook niet van twee merken auto’s testen die ze tien jaar geleden op de markt brachten?’

Volgens de KNSB viel vanwege ‘commerciële belangen’ de keuze op Viking. Dat er tijd en energie in de Chronos is gestoken doet daar niets aan af. ‘Er is met het volle verstand de keuze voor Viking gemaakt’, zegt de KNSB-woordvoerder. Hij benadrukt dat ook bij Viking nog aan een nieuw type helm wordt gewerkt voor Beijing, eentje die beter zou moeten zijn dan de bestaande modellen. ‘We zijn ervan overtuigd dat we straks op de Spelen wel degelijk de snelst mogelijke helm hebben.’

‘Het is voor Cádomotus heel vervelend’, zegt oud-atleet Maase. ‘Waarschijnlijk is er iets in de afsprakensfeer met de KNSB niet goed gegaan.’ Het staat de schaatsbond vrij om dat te doen, benadrukt hij. ‘De KNSB weegt meerdere factoren mee in de beslissing, en die beslissing respecteer ik.’

Hol laat het er niet bij zitten. Hij is vast van plan om de Chronos alsnog in productie te nemen en hoopt zijn helmen te verkopen aan andere landen. ‘Die helm is met Nederlands geld betaald, maar straks rijdt de concurrentie ermee.’

De helm en de regels

De internationale regels rondom schaatshelmen zijn beknopt. Een helm moet de vorm van het hoofd volgen en mag geen uitsteeksels hebben. Een puntige tijdrithelm zoals in het wielrennen gebruikt wordt, mag niet. Maar verder is er veel ruimte voor interpretatie en dus voor innovatie, met name aan de achterzijde van de helm. Om die reden deelt Hol liever geen afbeeldingen van de achterkant van de Chronos.

Meer over