EK voetbal

Raheem Sterling, kind van Wembley, keert als held van Engeland terug naar Wembley

Raheem Sterling (26) woonde in zijn jeugd op pakweg 300 meter van Wembley. Zondag keert hij er terug met de Engelse ploeg, een team dat recht doet aan de multiculturele samenleving. Football’s coming home, zingt Engeland. Aan Sterling de opdracht de droom in de EK-finale waar te maken.

Raheem Sterling juicht na de 1-0 tegen Kroatië in de groepsfase. Beeld EPA
Raheem Sterling juicht na de 1-0 tegen Kroatië in de groepsfase.Beeld EPA

‘Raheem speelde zo goed. Hij was de beste. Ik ben zo trots.’ Jarenlang zag mevrouw Brown de kleine Raheem Sterling dribbelen in de achtertuin van een woning aan Neeld Crescent, maar woensdagavond zag ze de kunsten van de 26-jarige aanvaller driehonderd meter verderop in het Wembley Stadium.

Raheem en zijn familie wonen hier allang niet meer, maar ze zijn me niet vergeten, zegt de buurvrouw. ‘Dat ik voor het eerst van mijn leven op Wembley, naast zijn zus. Wat een wedstrijd, Ik was zo nerveus dat ik op het einde de tijd meer meer kon lezen. Het was een droom.’

Mrs. Brown Beeld Patrick van IJzendoorn
Mrs. BrownBeeld Patrick van IJzendoorn

Niet alleen mevrouw Brown, net als Sterling van Caribische komaf, was door de benauwde 2-1-zege op de Denen in extase geraakt. Er braken volksfeesten uit, stoere mannen lieten tranen voor de tv-camera’s en in de aanloop naar de finale tegen Italië is het land behangen met witte vlaggen waarop het rode kruis van beschermheilige St Joris prijkt.

Waar de rest van Europa verwacht dat de Azzurri zondagavond de Europese titel pakt, verwachten de Engelsen dat de ploeg van Gareth Southgate het voetbal eindelijk naar huis brengt. Het Engelse psychodrama bezweert.

Topscorer

Voor Raheem Sterling, de topscorer van Engeland, is dat thuiskomen bijna letterlijk. Van zijn 8ste tot zijn 14de woonde hij met zijn moeder en zusje in een krappe eengezinswoning naast Wembley. Enkele jaren daarvoor was het gezin vanuit Jamaica naar Engeland gekomen, weg van de plek waar Raheems vader was doodgeschoten. Zijn moeder Nadim werkte hard als schoonmaakster in hotels, om de rekeningen te betalen en haar kinderen een zo goed mogelijke toekomst te geven. Die toekomst van Raheem bleek op het voetbalveld te liggen.

- Beeld -
-Beeld -

Hij ging voetballen bij Alpha & Omega FC, een voetbalclub elders in het stadsdeel Brent. Scouts van zowel Arsenal en Queens Park Rangers (QPR) lieten hun oog vallen op de kleine dribbelaar. Het was verleidelijk om voor Arsenal te kiezen, maar bij QPR zou hij meer kansen krijgen, oordeelde zijn moeder. Jarenlang pakte de jonge Raheem elke dag na school drie bussen naar het trainingscomplex naast luchthaven Heathrow. Twee uur heen, twee uur terug. Zijn zusje ging elke dag trouw met hem mee. Dat vond hun mum een veiliger idee.

Op zijn vijftiende kreeg hij aanbiedingen van alle grote Engelse clubs. Het leek zijn moeder het beste dat Raheem, die vanwege gedragsproblemen op een speciale school zat, de hoofdstad zou verlaten om uit de greep van straatbendes te blijven. De keuze viel in 2012 op Liverpool. Hij speelde drie jaar op Anfield, om vervolgens voor een recordbedrag naar zijn huidige club Manchester City te gaan.

Op zijn 17de maakte Sterling zijn debuut voor het nationale team, waar hij negen jaar later de speler is met de meeste interlands achter zijn naam (67).

Toch in de basis

Zijn succesvolle optreden op dit EK kwam onverwacht. Na een tam seizoen bij de landskampioen had geen van de voetbalanalisten een plekje voor Sterling in de basiself gereserveerd, maar bondscoach Southgate negeerde de experts en de publieke opinie. Terecht, achteraf gezien. De nummer 7 scoorde drie doelpunten - en eigenlijk zou de eigen goal van de Deen Simon Kjaer in de halve finale op de naam van Sterling moeten komen. Met zijn dribbels een nachtmerrie voor vijandelijke verdedigingen. Hij doet de Wembley-tattoo op zijn linkerarm eer aan.

Het gevolg is dat de naar succes smachtende eilandnatie Sterling heeft omarmd. Die liefde is er niet altijd geweest. Door met name The Daily Mail is hij afgeschilderd als een patser, omdat hij, net als alle andere topvoetballers, in dure auto’s rijdt, en zelfs omdat hij een mooi huis voor zijn moeder kocht. De speler zelf heeft gewezen op de racistische ondertoon van zulke stukken. Na een teleurstellend EK in Frankrijk - waar Engeland in 2016 door IJsland werd uitgeschakeld - geleden kreeg hij zoveel kritiek dat hij op sociale media de hashtag ‘TheHatedOne’ begon te gebruiken. Nu hashtagt hij zichzelf trots als #theboyfrombrent, een verwijzing naar het Londens stadsdeel uit zijn jeugd.

Meer dan aanvoerder Harry Kane is Sterling zelfs uitgegroeid tot het lachende gezicht van het Engelse voetbalteam, een team dat recht doet aan de multiculturele samenleving. Vaste krachten als Kyle Walker en Kalvin Phillips hebben een gemengde etnische achtergrond, terwijl aanvaller Bukayo Saka, de 19-jarige zoon van Nigeriaanse immigranten, de Engelse harten sneller doet kloppen. De Ieren voelen zich op dit voetbalkampioenschap ook een beetje vertegenwoordigd met Harry Maguire, Declan Rice, Harry Kane en Jack Grealish.

EK 1996

Het is een groot verschil met een kwart eeuw geleden, toen Engeland het EK organiseerde en in de halve finale een trauma opliep door met strafschoppen te verliezen van Duitsland. In de basis stond indertijd een zwarte speler, Paul Ince. Dertig jaar daarvoor, in het gouden jaar 1966, was het idee van een donkere speler in een wit shirt nog ondenkbaar. Het in het echt zien spelen van Pele en andere zwarte Brazilianen was voor veel Engelse voetballiefhebbers een unieke gebeurtenis. Voor veel immigranten, zowel uit Azië als de Cariben, was cricket bovendien de lievelingssport.

In Neeld Cresenthebben de andere buren van Sterling, de verandering kunnen aanschouwen. ‘In mijn jonge jaren was deze wijk overwegend wit,’ zegt Sandip Patel, wiens ouders een halve eeuw geleden vanuit Kenia naar Engeland waren gekomen. ‘Nu is Brent de wereld in het klein, met mensen uit alle windstreken. Anders dan vroeger kun je overal lekker eten.’

Zijn bijdrage aan Sterlings voetbalontwikkeling is het teruggooien van ballen die over het hek waren gevlogen. ‘Je zag Raheem nooit zonder bal aan zijn voeten,’ zegt Patel, een fan van Tottenham Hotspur.

St George’s-vlag

Tegenover de oude woning van de Sterlings wappert aan een gevel een Engelse vlag, naast de mededeling dat twee parkeerplekken te huur zijn voor de finale. Anders dan de vlaggen van Schotland en Wales, is de Engelse niet onomstreden. In de jaren zeventig was deze gekaapt door radicaal-rechts. Bij het EK van 1996 volgde de herontdekking, een poging om de vlag weer terug te veroveren. Maar hoe gevoelig het ligt in bepaalde kringen, bleek toen Labour-politicus Emily Thornberry jaren terug een foto nam van een St George’s-vlag op een woning en dit smadelijk tweette.

De hernieuwde populariteit van de vlag heeft te maken met de opkomst van Englishness. Toen Engeland in 1966 de wereldtitel pakte, werd dat gevierd als een Britse overwinning. Daar kan nu geen sprake van zijn. Het voetbalsucces van nu is pikant omdat het valt in het eerste jaar van Brexit. De keuze om de Europese Unie te verlaten was met name een Engelse keuze geweest, daar de Schotten en Noordieren in meerderheid tegen waren, wat ook gold voor de ‘echte’ Welsh. Het is geen wonder dat geharde Brexiteers, zoals de politicus John Redwood, het voetbalsucces zien als een Brexit-succes.

Brexit

Het is echter geen Brexit-feest, al zal een Engelse zege de populariteit van Boris Johnson ten goede komen, en niet alleen omdat de huidige generatie Engelse topvoetballers veel te danken heeft aan managers uit Europa en Zuid-Amerika. Bovendien zijn de wedstrijden op Wembley Europese voetbalfeesten, waarbij tienduizenden Kroaten, Tsjechen, Oostenrijkers, Italianen en Denen die van Engeland hun thuis hebben gemaakt van harte werden verwelkomd.

Hoezeer het Engelse team sympathie opwekt, blijkt uit een stuk dat Alastair Campbell schreef in The New European. Waar de Schotse spindoctor van Tony Blair in 1996 tevreden keek hoe de gemiste strafschop van Southgate een einde maakte aan de Engelse dromen, is hij nu trots op de Three Lions. Hij prijst het ethische leiderschap van de bescheiden Southgate en de sociale betrokkenheid van topspelers, zoals Harry Kane die met prins William aandacht vraagt voor geestelijk welzijn en Marcus Rashford die Johnson dwong meer geld te geven voor het voeden van arme schoolkinderen.

De triomftocht geeft ook een andere invulling aan Englishness, dat van oudsher wordt gezien als iets exclusiefs, anders dan het inclusievere Britishness. De goals van Kane en Sterling kunnen een emanciperende werking hebben. Fraai waren bijvoorbeeld de beelden uit Blackburn, waar traditioneel geklede moslimscholieren euforisch reageerden op de Engelse zege tegen Denemarken. Bij Wembley lopen witte mensen in een Sterling-shirt, zwarte mensen in een Kane-shirt. Zangeres Dua Lipa, dochter van Kosovo-Albanezen, wikkelde zich in de Engelse vlag.

Heel Engeland - behalve de 700 duizend Italianen - kan de liedtekst van Three Lions (Football’s Coming Home) inmiddels wel dromen. Het verlangen voetbal weer thuis te zien, in de bakermat van The Beautiful Game, is wel eens aangezien voor arrogantie of een Brexitiaans verlangen naar vroegere tijden. De liedtekst van de komiek David Baddiel - bepaald geen Brexiteer - bevat een combinatie van zelfspot, nostalgie en een passie voor voetbal, een sport die de verdeelde natie kan verbroederen. Bovenal gaat het over het belang van ‘dreaming’.

Of misschien toepasselijker: ‘Raheeming’.

Meer over