PURE INTIMIDATIE

Voorheen werden voetbalstadions vooral gebouwd door ingenieurs en constructeurs - met het WK in aantocht worden ze het domein van architecten....

In de jaren zestig en zeventig was voetbalclub Liverpool onverslaanbaar.In hun stadion, het roemruchte Anfield, hing boven de uitgang van despelerstunnel in grote letters de tekst This is Anfield. Zodat detegenstander nog even kreeg ingepeperd welk veld hij met knikkende knieënop het punt stond te betreden.

Anfield was toch al niet zo lekker voor de uitploeg. Ooit beschikteLiverpool over een staantribune achter een van de goals waarop 28 duizendman plaats kon nemen. Dat moet een imposante muur van fanatiekeLiverpool-ogen zijn geweest die de vijandelijke keeper in zijn rug voeldepriemen. De tribune (de 'Anfield Kop') ging er prat op dat ze een wedstrijdvoor Liverpool konden winnen: 'Wij kunnen de bal het doel in zuigen.'.

Architectuur kan gebruikt worden om de tegenstander te imponeren, datbesef dringt zich op als je op de middenstip staat van het nieuwevoetbalstadion Allianz Arena in München. De hoogte en steilheid van detribunes zijn huiveringwekkend. De bovenste ring heeft zelfs eenhellingspercentage van 34 procent. Daardoor lijken de grijze klapstoeltjes,66 duizend in totaal, van alle kanten tot recht boven je hoofd op terijzen. Een tegenstander van Bayern München zal zich klein voelen als aldeze zitplaatsen gevuld zijn met de in het rood van de thuisclub gestokensupporters.

En dat is niet alles. Ook de huid van de Allianz Arena werkt mee aan hetspel van intimidatie. De façade van het stadion kan verschillende kleurenaannemen. Bij thuiswedstrijden van Bayern München perst het rood van declub zich door lichttunnels in het trappenhuis het stadion in en voegt zichbij dat van de supporters. Probeer dan als tegenstander nog maar eens eentrefzeker aanloopje voor een strafschop te nemen.

Het ontwerp van het stadion in München is van de Zwitserse architectenJacques Herzog (1950) en Pierre de Meuron (1950). Zij zijn niet alleen degelauwerde scheppers van de verbouwde Tate Gallery in Londen (1999), dewinkel van Prada in Tokio (2003) en het Forum in Barcelona (2004), maar ookhartstochtelijke amateur-voetballers. Hun club is FC Basel, waarvoor ze in2001 een stadion bouwden. Daar experimenteerden ze al met kleur om debezoekende ploeg te imponeren. Het ideale voetbalstadion, zei JacquesHerzog vorig jaar tegen de Volkskrant 'is een Shakespeariaanse arena.'Voetbal als een spektakelstuk. 'Met tribunes zo steil dat je de bezoekertot vlak boven de spelers brengt. Als je de afstand tussen het spel en detoeschouwer heel klein weet te maken, dan wordt het publiek dearchitectuur.'

De Allianz Arena, waar de openingswedstrijd van het WK Voetbal in juniwordt gespeeld, is een adembenemend ontwerp. Wanneer je München met deauto nadert vanaf het noorden ligt de Arena als een reusachtige autobandop zijn zij langs de A99. Hij is 's avonds altijd verlicht. Inverschillende kleuren. Het wit staat voor neutrale wedstrijden (als hetDuitse nationale elftal speelt), Het rood voor thuiswedstrijden van BayernMunchen, en blauw voor TSV 1860, de eerste-divisieploeg met wie Bayern hetstadion deelt.

Herzog en De Meuron staan bekend om hun sexy materiaalkeuze en deverrassende wijze waarop ze hun ontwerpen bekleden. Dit stadion is zekereen van hun sterkste staaltjes. De façade is opgebouwd uit 2760ruitvormige luchtkussens die worden volgeblazen met warme lucht. Van eenafstandje lijkt het melkglas, maar van dichtbij ontwaar je een ingenieussysteem van kunststof membranen die met een constante druk van 350 Pascalopbollen. De dakcompartimenten zijn zo stevig dat ze een last vananderhalve meter sneeuw kunnen dragen en ze worden gesecondeerd door 25duizend lampen die de Allianz Arena in verschillende kleuren kunnenuitlichten.

Vooral door die façade is de Allianz Arena de nieuwe icoon van deZuid-Duitse stad, die al een bijzonder stadion bezat, het oude OlympischeStadion uit 1972. Toch kozen de Münchenaren er bij referendum voor om nietdit stadion te renoveren, maar een nieuw complex te bouwen. Dat heeft destad 340 miljoen euro gekost.

Voor Herzog en De Meuron zijn Britse stadions als Anfield van rond 1900de grote voorbeelden van goede voetbalarchitectuur. Anfield is een ontwerpvan Archibald Leitch (1865-1939), een Schotse ingenieur wiens naam lang inde vergeetboeken stond. Vrij recent werd ontdekt dat Leitch niet alleenAnfield heeft gebouwd, maar Celtic Park in Glasgow, White Hart Lane voorTottenham (Londen), Highbury voor Arsenal en de stadions van Aston Villa,Manchester United en Queens Park Rangers. In zijn eentje vertegenwoordigtLeitch zo een belangrijk deel van de Britse voetbalhistorie.

Wat de Britse stadions voor Herzog zo fascinerend maakt, is dat ze zomonomaan zijn gefocused op het spel zelf. Geen stadions die voetbal metatletiek, of andere sporten, combineren. Alles draait om de religie dievoetbal heet. De buitenzijde is vaak lelijk of in elk geval goedkoop, maarbinnen staat alles ten dienste van het spel. In aansluiting op die gedachteheeft de Allianz Arena steile tribunes die ook op de goedkoopste plekkenprima zicht geven op het speelvlak. Achter de tribunes gaan brede traversenschuil, die de mensenmassa's moeten aan- en afvoeren. De Arena is van bovenopen, alleen de tribunes zijn overkapt. De huif boven de toeschouwersbestaat uit transparante membranen die zonlicht doorlaten, wat belangrijkis voor de kwaliteit van het gras. Maar als het spel begint, wordt deoverkapping dichtgetrokken met horizontale rolgordijnen. Zodat het daglichtzich als een spot op de groene mat richt en voorkomt dat de aandacht vanhet publiek afdwaalt van de 22 man beneden hen.

Herzog en De Meuron ontwerpen ook het Olympisch Stadion voor de Spelenin Peking in 2008, een constructietechnisch hoogstandje dat op eenafstandje nog het meest lijkt op een vogelnestje. 'Een atletiekstadionontwerpen is heel iets anders dan een voetbalstadion maken. De tribunes vaneen atletiekstadion zijn veel vlakker, de totale spanbreedte is veelgroter. De aandacht is verdeeld tussen verschillende sporten', zei JacquesHerzog een jaar geleden toen hij op bezoek was in Nederland. Dat was tergelegenheid van een tentoonstelling van zijn bureau in het NederlandsArchitectuurinstituut in Rotterdam.

Hij hinkte toen rond op één been omdat hij net het weekeinde ervoorbij zijn wekelijkse voetbalpartijtje onderuit was geschoffeld. Herzogverklapte dat hij een echte liefhebber is van Nederlands en Brits voetbalen beduidend minder heeft met zijn noorderburen. 'Maar onfortuinlijk genoeghebben we de competitie voor de opdracht in München gewonnen.' (bredegrijns). München is ook de stad waar Nederland de finale van Duitslandverloor, 32 jaar geleden. 'Als jullie maar niet denken dat alleenNederlanders zijn getraumatiseerd door de uitslag van 1974.'

Meer over