Optelsom van kracht, snelheid en souplesse

De beste atleet aller tijden heeft onverwacht afscheid genomen. Nee, niet Usain Bolt: het is tienkamper Ashton Eaton, de homo universalis van de sport.

110 meter horden. Beeld AFP/Getty Images
110 meter horden.Beeld AFP/Getty Images

Als 13-jarige sportfanaat las Ashton Eaton een krantenartikel over een 'intergalactisch sporttoernooi'. De centrale vraag: welke sportman zou in zo'n fictieve strijd tussen planetaire beschavingen de aarde vertegenwoordigen? Tot zijn verbazing koos de krant niet voor een beroemde basketballer of honkballer, maar een hem onbekende Tsjech: wereldrecordhouder en olympisch kampioen tienkamp Roman Sebrle.

Zou de krant dezelfde vraag nu weer stellen, dan zou de 28-jarige Eaton vermoedelijk tot afgevaardigde zijn uitgeroepen.

Eaton, die woensdag onverwacht zijn afscheid van de atletiek aankondigde, heeft de Sebrle in tien jaar tijd overvleugeld als beste meerkamper aller tijden. Niemand beheerste de combinatie van rennen, springen en werpen beter. Hij won op de tienkamp twee olympische titels, bezit het wereldrecord en werd tweemaal wereldkampioen. Op de zevenkamp is hij ook recordhouder. Hij werd driemaal wereldkampioen.

Zelfs Usain Bolt, die niet bekend staat als een bescheiden man, erkende Eaton als zijn meerdere. Drie jaar geleden noemde hij hem de 'beste atleet aller tijden'.

Binnen de atletiek is die typering niet ongebruikelijk. Zoals de winnaar van de 100 meter geldt als de 'snelste man op aarde', zo is de kwalificatie 'beste atleet' gereserveerd voor de kampioen op de tienkamp. Volgens de overlevering is dat gebruik ontstaan tijdens de Olympische Spelen van 1912 in Stockholm, toen de Zweedse koning Gustav de Amerikaanse tienkampwinnaar, Jim Thorpe, complimenteerde. 'You sir, are the greatest athlete alive.'

null Beeld AFP/Getty Images
Beeld AFP/Getty Images

Leve de specialist

Het beheersen van meerdere disciplines gold in de eerste decennia van de georganiseerde sport als het hoogste ideaal. Of het nu turnen, schaatsen of atletiek betrof, de veelal aristocratische sportbestuurders reserveerden de belangrijkste titel voor de sportman die uitblonk in meerdere disciplines. Hij diende een alleskunner te zijn, een homo universalis van zijn sport.

Die gedachte is achterhaald, de specialist staat tegenwoordig het hoogst in aanzien. Dat verklaart ten dele de onbekendheid van Eaton. Buiten de beperkte kring van atletiekliefhebbers hebben de prestaties van de Amerikaan uit Oregon weinig indruk gemaakt of aandacht gekregen. Voor de tv is de tienkamp, een tweedaagse wedstrijd waarin punten worden toegekend aan tijden en afstanden, te ingewikkeld.

null Beeld AFP/Getty Images
Beeld AFP/Getty Images

Eaton had op meerdere onderdelen als specialist kunnen uitblinken, als hij die keuze had gemaakt. Bij het verspringen, de 400 meter, de 110 meter en 400 meter horden presteerde hij, met beperkte specifieke trainingsarbeid, haast op het niveau van een olympisch finalist. Zijn onwaarschijnlijke aanleg bleek ook tijdens het jaar dat hij vrijaf nam van de tienkamp, 2014. Hij legde zich toe op de 400 meter horden, een onderdeel dat niet behoort tot de tienkamp, en schaarde hij zich binnen een seizoen bij de wereldtop.

De basis van Eatons talent was zijn explosiviteit. Zijn persoonlijke toptijd op de 100 meter is 10,21 seconden, de 400 meter liep hij eens in 45,00 seconden. Ook bij het verspringen (8.23 meter), hordenlopen (13,35 seconden) en polsstokhoogspringen (5.40 meter) blonk hij uit.

Maar ook zijn instelling maakte Eaton bijzonder. Hij zag tienkampers als bondgenoten, niet als tegenstanders. Hij voelde zich onderdeel van een broederschap met een gemeenschappelijk ideaal. In zijn optiek inspireren tienkampers elkaar in hun persoonlijke zoektocht naar de grenzen van hun atletische vermogen.

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Die opvatting deelde hij met Sebrle. Kort voor de WK atletiek van 2015 spraken ze aan de telefoon. Eaton voelde zich schuldig, omdat hij het wereldrecord van de Tsjech had verbeterd: 'Hij zei tegen me: Ik heb het record gevestigd om iemand anders te inspireren het nog beter te doen. Dat vind ik geweldig. Sebrle heeft laten zien dat je meer dan 9.000 punten kan scoren. Ik denk niet dat het mij ooit was gelukt als ik niet had geweten dat zoiets menselijkerwijs kon.'

Eatons keuze voor de tienkamp lag allerminst voor de hand. Hij leerde de discipline pas werkelijk kennen toen hij als 18-jarige scholier een studiebeurs voor het onderdeel kreeg aangeboden van de Universiteit van Oregon. Op school blonk hij uit in verspringen en de 400 meter, maar hij beoefende ook voetbal en basketbal.

'Het gebeurt vaak dat atleten in Amerika pas laat aan de tienkamp beginnen', zei hij vier jaar geleden in Moskou tegen de Volkskrant, kort na het behalen van zijn eerste wereldtitel. 'Op de middelbare school is er weinig aandacht voor. Ik kreeg een beurs voor de universiteit als tienkamper, zonder ooit een zeven- of tienkamp te hebben gedaan.'

null Beeld Sports Illustrated/Getty Images
Beeld Sports Illustrated/Getty Images

Onverslaanbaar

Onder de bezielende leiding van universiteitscoach Harry Marra, die hem vanaf 2009 bijstond, bleek de late start geen hindernis. In 2011 greep hij voor het laatst naast een titel: hij eindigde bij de WK in Zuid-Korea als tweede achter zijn landgenoot en titelverdediger Trey Hardee. Nadien was hij zeven tienkampen achtereen onverslaanbaar. Hij verbeterde het wereldrecord tweemaal (9.039 en 9.045). Met Sebrle (9.026) is hij de enige atleet die meer dan 9.000 punten scoorde.

Was de tienkamp wellicht te gemakkelijk voor hem? Eaton reageerde in 2013 bedachtzaam op de licht provocerende vraag, terwijl hij met een schuin oog keek naar de prestaties van zijn echtgenote Brianne Theisen-Eaton op de zevenkamp. Ook zij stopt met atletiek. 'Onze training is erop gericht om met een minimale inspanning zo goed mogelijke resultaten te behalen. Het zijn tien moeilijke onderdelen. Maar in de atletiek laat elke goede atleet het er makkelijk uitzien.'

null Beeld AFP/Getty Images
Beeld AFP/Getty Images
Meer over