REPORTAGE

Op superspikes heerlijk verend naar een superbe tijd op de atletiekbaan

null Beeld Klaas Jan van der Weij
Beeld Klaas Jan van der Weij

Is het de atleet of is het de schoen? Die vraag dringt zich op nu er een recordgolf door de atletiek gaat, juist op het moment dat grote sportmerken spikes ontwikkelen voor de baan. Thijmen Kupers, actief op de EK indoor in Polen op de 800 meter, heeft het effect gevoeld. ‘De schoen helpt, maar het is niet het hele verhaal.’

Thijmen Kupers (29) heeft net een laatste training achter de rug op de in ochtendmist gedrenkte atletiekbaan in Stadspark Groningen. Even wat ronden op gematigd tempo lopen aan de vooravond van de EK Indoor dit weekeinde in Torun, Polen. Daar wacht de 800 meter, de afstand waarop hij zevenvoudig nationaal kampioen is.

Om het tartan te verlaten en zijn fiets bij het hek te bereiken, moet hij een smal tegelpad over. Hij schuift toch maar zijn spikes van de voeten, zijn Nikes Air Zoom Victory. Soepel zwart rasterwerk, bedrukt met de kenmerkende swoosh, omsluit de voet. In een felgroene plastic plaat onder de zool zijn de scherpe punten gemonteerd. Hij kruist het beton op sokken. ‘Ik kan er maar beter een beetje zuinig op zijn.’

Zijn voorzichtigheid laat zich verklaren. In het binnenste van zijn Nikes gaat innovatie schuil die hem – en intussen vele anderen – net wat sneller door de ronden doet razen. Nadat op de marathon de afgelopen jaren de tijden zijn verbeterd onder invloed van schoenen waarin binnen de zool schuimlagen en een plaat van carbon zijn verwerkt, voltrekt zich nu een gelijksoortige ontwikkeling op de baan, vooral op de middellange en lange afstand. Het veert nu ook op het tartan.

Geruisloos

Het gaat vooralsnog betrekkelijk geruisloos. Fabrikanten geven dit soort producten veel minder exposure dan hun materiaal op de weg. De baan is minder interessant, de markt is veel kleiner. Atleten lopen er niet mee te koop. Zij zijn het zelf die presteren, waarom zouden ze verwijzen naar wat ze dragen?

Zoveel maakt het ook niet uit, zei Femke Bol nadat ze vorige maand op de 400 meter Nederlands kampioen was geworden met een vierde nationaal record in vier wedstrijden. Ze loopt op New Balance dat ook carbon monteert. De nog maar 21-jarige Amersfoortse start in Polen als favoriet. Kupers stalt op een muurtje langs de atletiekbaan zijn spikes van de afgelopen jaren uit. ‘Ik vind dat je over alles niet open genoeg kunt zijn.’

De verwachting is dat de merken zich op het allerhoogste platform, de Olympische Spelen, deze zomer in Tokio, zich wat nadrukkelijker zullen laten zien. Prestige draagt ook bij aan verkoopcijfers. Nike en New Balance zijn tot nu toe de merken die schoeisel leveren dat grenzen zou verleggen. Naar verluidt wacht Adidas tot het outdoorseizoen met de presentatie van hun nieuwste spikes. Nike schuwt bij de Victory’s de grote woorden niet: het is een spike die het ‘paradigma volledig verschuift’. Deze schoen ‘minimaliseert het energieverlies’ en levert ‘maximale respons’. Adepten hebben het over ‘wondersloffen’, sceptici smalen over ‘fopschoenen.’ ‘Superspikes’ is een wat breder geaccepteerd begrip. Is dit de klapschaats van de atletiek?

Relevante kanttekeningen

Er is ontegenzeggelijk al een tijdje iets gaande in het domein van track and field. Er zijn recente opvallende uitslagen, maar hier en daar gaan ze gepaard met relevante kanttekeningen. Joshua Cheptegei uit Oeganda verbrak vorig jaar op de Dragonfly, een derivaat van de op de marathon breed omarmde Vaporfly, wereldrecords op de 5000 en 10.000 meter. Sifan Hassan behaalde in 2019 in Doha op prototypes twee wereldtitels – ze zijn inmiddels niet meer toegestaan. Mike Foppen, in Polen actief op de 3000 meter, snelde op Dragonfly’s naar verbetering van al lang bestaande nationale records, augustus vorig jaar op de 5000, in februari op 3000 meter indoor. De schoenen helpen, verklaarde hij begin deze week. ‘Je raakt minder vermoeid. Het spaart energie.’ Maar, voegde hij eraan toe, ik ben intussen ook een betere atleet geworden.

Ook op kortere afstanden gaat het harder. De Brit Elliot Giles, niet zo’n hoogvlieger, liep vorige maand, ook in Torun, op de 800 meter 1.43,63. Daarmee verwees hij niet alleen de beste prestatie van middellangeafstandslegende en landgenoot Sebastian Coe uit 1983 met een dikke seconde naar de geschiedenis, het was meteen de tweede snelste tijd ooit gelopen. Hij droeg Nikes Victory. Zelf vond hij het een ‘beetje een belediging’ dat zijn succes daaraan was toe te schrijven. ‘Ik loop er al enkele jaren op.’ De typeaanduiding bestaat al langer. In Ierland werd het nationale record op de 800 voor vrouwen in de afgelopen weken zes keer verbroken, al beschikte niet iedereen over de moderne technologie. In Nederland doken acht atleten onder de limiet voor de 800 meter in Polen. Ook hier: niet iedereen liep op Victory’s.

Niet het hele verhaal

Kupers had ze wel aan de voeten. Hij bouwt reserves in bij het grote aantal dat de barrière nam. ‘De schoenen spelen een rol, ja. Het is niet het hele verhaal. De lichting van nu heeft sowieso een hoog niveau. En de limiet lag niet zo scherp.’ Hij wijst erop dat na Giles ook Jamie Webb onder de tijd van Coe dook, in dezelfde race, op ouderwetse schoenen. Liemarvin Bonevacia liep twee weken geleden in Apeldoorn een Nederlands record op de 400 meter op exemplaren die hij al jaren draagt.

Atleet Thijmen Kupers doet zijn spikes aan op de atletiekbaan in het Stadspark in Groningen. Beeld Klaas Jan van der Weij
Atleet Thijmen Kupers doet zijn spikes aan op de atletiekbaan in het Stadspark in Groningen.Beeld Klaas Jan van der Weij

Op het muurtje naast de baan liggen eerdere edities van de Victory. ‘Hier kijk, dit is er een uit 2015. Er is nu veel opwinding over carbon, maar dat zat er toen ook al in. Perfect was het niet.’ Hij keert het exemplaar om: er zit een barst in het plaatje. ‘Die zat er al heel snel.’

Het vreemde is: ze lopen het lekkerst. ‘Ik land er fijn plat op.’ Juist de laatste versie van de Victory bevalt hem nog niet zo. ‘Ik loop er minder mooi mee. Maar het gaat wel hard.’ Dat weerspiegelt zich nog niet in een verbetering van zijn tijden, maar dat heeft te maken met het ontbreken van de echte topvorm. Opspelende pezen en hamstrings spelen hem nog parten. In Torun slaagt hij er vrijdagavond niet zich te kwalificeren voor de halve finales.

Kupers merkte het effect al snel toen hij de schoenen met de groene accenten voor het eerst droeg, vorig jaar. Het zit hem volgens hem niet in het carbon, maar in het schuim. ‘Als je landt, voel je een bounce naar voren. Wat je er aan energie in stopt, krijg je terug. Maar het is wennen. Die bounce is niet van jezelf. Het is alsof je een nieuwe instrument moet leren bespelen.’ Hij gelooft erin. Vooral in de laatste meters kunnen atleten er profijt van hebben, denkt hij. ‘Als je dan stuk zit en je kunt je benen niet meer hoog optrekken, is het fijn als er wat gratis hulp beschikbaar is.’

Het kan, schat hij, hem op de 800 meter een seconde voordeel opleveren. Hij landt vrij vlak, met een relatief groot grondcontact. Wie wat meer alleen op de voorvoet terecht komt, zou weer wat minder profiteren. Het blijft gissen naar de precieze winst. ‘Het kan ook een halve seconde zijn. Misschien wel twee. Hoe meet je zoiets? Je loopt nooit dezelfde race.’

Experts zijn er evenmin uit. In de Britse krant The Guardian verklaarde de Amerikaanse sportwetenschapper en langeafstandsloper Geoff Burns, als onderzoeker in de biomechanica verbonden aan de Universiteit van Michigan, dat het nog te vroeg is te bepalen wat de invloed van de nieuwe spikes is op de prestaties. Het verschilt per wedstrijd, per atleet en het aantal contacten met de baan in een wedstrijd. De ene loper zal er meer profijt van hebben dan de ander. Hij houdt het op ‘ergens tussen de één en anderhalf procent. ‘Dat klinkt als niet erg veel, maar het is enorm op het niveau van de elite. Dat is vijftien meter op de 1500. Hoeveel races zijn er niet beslist op veel kleinere verschillen?’

Snapt Kupers dat er collega’s zijn die er nauwelijks ruchtbaarheid aan geven? ‘Misschien vrezen sommigen dat ze hun sponsoren voor het hoofd zullen stoten – alsof zij zich op inferieur materiaal moeten redden. Zeker als je pas begint en je maakt ineens grote sprongen voorwaarts, is het natuurlijk heel vervelend als je dan krijgt voorgehouden dat het vast wel door die schoenen zal komen. Het doet ook geen recht aan al je inspanningen op trainingen. Je moet er nog steeds keihard voor werken.’

Hij spreekt dan ook niet over ‘fopschoenen’. ‘De besten van de wereld zijn tot nu toe de besten gebleven.’ Wat voor hem ook meeweegt is dat er geen grote bedragen in het geding zijn. ‘Je hebt het niet over een tijdritfiets van 20.000 euro, die de een zich wel kan veroorloven en de ander niet. Een paar kost zo’n 150 euro. Daarmee zijn ze beschikbaar voor iedereen. Ik denk dat binnen twee jaar iedereen op dit soort schoenen loopt.’

De internationale atletiekbond heeft wel paal en perk gesteld aan de potentie van het verende bed. Voor schoenen op de weg geldt voor de zool een maximum dikte van 40 millimeter met hooguit één plaat van carbon, op de baan is hooguit 25 millimeter foam toegestaan. Merken hanteren elk een eigen opbouw. Nike monteert het schuim onder het carbon, New Balance doet het juist andersom.

Thijmen Kupers legt de ontwikkeling van de spikes uit. Beeld Klaas Jan van der Weij
Thijmen Kupers legt de ontwikkeling van de spikes uit.Beeld Klaas Jan van der Weij

Koningsnummer

Intussen wordt ook gezocht naar de mogelijkheden op het koningsnummer, de 100 meter, de grenzen van het betamelijke op te zoeken. Expert Geoff Burns voorziet dat die ontwikkeling niet is tegen te houden. In een podcast van de website LetsRun wees hij er onlangs op dat compressie van een schuimlaag tot een langer grondcontact leidt. Om dat effect optimaal te kunnen benutten, waarschuwde hij, zullen atleten zich moeten aanpassen. ‘Het zal de hele manier van lopen veranderen.’

Nike werkt aan de Viperfly, met een tweede, iets uitstekende plaat onder de zool, maar een verdere ontwikkeling stuitte op de bestaande regelgeving. Burns vernam dat voor de sprint de toegestane dikte van de schuimlaag van 25 naar 20 gaat. In de Britse pers verschenen vorige maand berichten over een herenakkoord tussen fabrikanten de sprint maar even ongemoeid te laten uit respect voor de tijden van een icoon als Usain Bolt.

Kupers haalt er zijn schouders over op. ‘Ik heb niet zoveel met die vergelijkingen met vroeger. Carl Lewis liep heel hard, op andere schoenen, op andere banen. Usain Bolt zal altijd een legende blijven, met zijn negen olympische titels. Dat blijft superbijzonder. Maar de kern van de sport is toch de directe competitie, het man-tegen-mangevecht. Sport is geen wedstrijd tegen de geschiedenis. We maken juist geschiedenis, telkens opnieuw.’

Snellere tijden dankzij de verende carbonschoen

0,3 seconde tijdwinst zou de Air Zoom Viperfly volgens eerste schattingen kunnen opleveren op de 100 en 200 meter. Hij is nog niet getest in officiële wedstrijden.

3 seconden tijdwinst zou de Air Zoom Victory kunnen opleveren op afstanden van 800 meter tot 10 km. Het ­regent persoonlijke records sinds de schoen dit seizoen wordt gebruikt.

3 minuten tijdwinst levert de Air Zoom Alphafly Next % naar schatting op de marathon op. Vrijwel alle records zijn scherper gesteld sinds de afgelopen jaren de schoen is verbeterd.

Meer over