Ook de laatste kinderwens gaat in vervulling

Loopbaan van Russin, die dezeweek de wereldtitel schakenveroverde, werd zorgvuldigvoorbereid door haar vader...

Gert Ligterink

Als kind droomde Alexandra Kostenjoek van een carrière als fotomodel of filmster. En mocht dat niet lukken, dan was wereldkampioen schaken een acceptabel alternatief. De eerste dromen zijn lang geleden al uitgekomen. In vele tijdschriften zijn fotoreportages van de glamourgirl verschenen. Vijf jaar geleden speelde ze een rol in de Russische film Zegen de vrouw.

Deze week ging ook de laatste kinderwens in vervulling. Op 24-jarige leeftijd werd Kostenjoek in de Russische stad Naltsjik wereldkampioene door in de finale van een lang knock-out toernooi de Chinese Hou Yifan te verslaan. Op haar overwinning viel niets af te dingen. Kostenjoek was nooit in gevaar en versloeg al haar tegenstanders met overmacht.

De WK-zege is voorlopig het grootste succes van een jonge vrouw, die geheel ten onrechte soms The Anna Kournikova of Chess genoemd. Want Kostenjoek heeft anders dan haar tennissende landgenote alleen maar succes gehad. Na winst in het Europees kampioenschap in 2004 en het Russisch kampioenschap in 2005 heeft Kostenjoek nu alle belangrijke individuele vrouwentitels minimaal eenmaal gewonnen.

Kostenjoeks schaakcarrière is zorgvuldig voorbereid. Toen vader Konstantin de talenten van zijn dochter ontdekte, nam hij ontslag uit het leger om zich volledig aan haar ontwikkeling te wijden. Hoewel zelf geen begenadigd schaker, bleef hij lang haar belangrijkste trainer, die niet aarzelde te experimenteren met ongebruikelijke oefenstof.

Zo trainde vader Kostenjoek het concentratievermogen van zijn dochter door haar op piepjonge leeftijd al blind te laten schaken. Ook had hij altijd een set kaartjes op zak met de 64 velden van het bord, van a1 tot h8. Op willekeurige momenten liet hij een serie kaartjes zien, waarna Alexandra geacht werd onmiddellijk te zeggen of een veld wit of zwart was.

Ondanks of misschien wel dankzij dit onorthodoxe programma steeg Kostenjoeks ster snel. Na juniorentitels in diverse leeftijdscategorieën vond ze op 16-jarige leeftijd aansluiting bij de internationale top. In 2001 vestigde ze definitief haar naam in het WK-toernooi in Moskou. Ze drong door tot de finale, waarin ze nipt werd verslagen door de Chinese Zhu Chen.

Het trainen voor en het spelen van toernooien was intussen geen beletsel voor een publiciteitscampagne, zoals de schakers die niet eerder hadden gezien. Kostenjoek was de eerste speelster, die erin slaagde haar schaakcapaciteiten en haar uiterlijk succesvol te profileren. Haar zeer professioneel gemaakte website had direct succes.

De campagne trok ook de aandacht van media die doorgaans niet op affiniteit met schaken kunnen worden betrapt. Zo werd ze geportretteerd in bladen als Marie Claire en Elle Girl.

Inmiddels hebben Kostenjoek en haar echtgenoot Diego Garces op het internet een waar imperium opgebouwd met sites als Kosteniuk.com, Chesskillertips, Chesspics en Tubechess. Het aangeboden materiaal is niet naar ieders smaak, maar in de praktijk werkt het geweldig. Voor haar Chess is Cool campagne werd ze vorig jaar in de VS bijna gekozen tot schaakjournalist van het jaar.

In het circuit is Kostenjoek niet de populairste deelneemster. Haar commerciële succes wordt haar niet door iedereen gegund en haar felle inzet achter het bord wordt soms als onaangenaam ervaren. In werkelijkheid is ze een sterke en zeer toegewijde schaakster, die elke faire kans op succes benut.

Hoe fanatiek zij is, werd in 2005 duidelijk, toen Kostenjoek met darter Andy Fordham een team vormde bij een schaak- en dartsexhibitie in Amsterdam. De schakers speelden vluggertjes, de darters gooiden pijltjes, de sfeer was ontspannen, de sponsor tevreden.

Maar Kostenjoek was pas tevreden toen ze het toernooi had gewonnen. Als in de pauzes de andere deelnemers zich ontspanden, trok zij zich met haar laptop terug in een hoek van de zaal om zich voor te bereiden op haar volgende partij. Juist die instelling, die op die vrolijke dag in Amsterdam door sommigen misplaatst fanatisme werd genoemd, leidde ten slotte tot de wereldtitel.

Meer over