Ondermaats gepresteerd in de Randstad

Ajax verloor de titel roemloos aan PSV. Feyenoord heeft zich met een onnavolgbaar slechte reeks dermate in de problemen gebracht dat zelfs de derde plaats in gevaar is. Voetbalstress in de Randstad.

null Beeld anp
Beeld anp

AJAX

Onverschilligheid kan erger zijn dan afkeer. Onverschillig verliet menig supporter dit seizoen de Arena, na weer zo'n wezenloze oefening in breedtevoetbal. Aanhangers met een gezamenlijke seizoenkaart vonden het niet eens vervelend als ze een beurt konden overslaan.

Voetbal was als behang met blazen. Haal je het van de muur of laat je het zitten, in de hoop dat het nog bijtrekt? Waar blijft de hand van Cruijff? Is die al te zien in Bazoer of Klaassen? Discussies laaien op over wie een kind is van zijn in 2010 ingezette revolutie. En dan het aankoopbeleid? Viergever? Duarte? Hoesen? Van der Hoorn? Is dat Ajax?

Een van de hoofdprincipes van Cruijffs beoogde spel is: diepte vóór breedte. Gezien in Ajax I? Nauwelijks. De 3-secondenregel dan? Binnen drie tellen de bal heroveren? Nauwelijks gezien. Via creativiteit in één-tegen-één-situaties terechtkomen? Zeldzaam, ondanks El Ghazi en Kishna. Ajax I is een eerste elftal zonder de geest van Cruijff.

Vooral onderin de pan van de revolutie borrelt opwinding en chaos, bij de opleiding van jeugd op de Toekomst. 'Op weg naar de georganiseerde chaos, op weg naar succes', heet het plan van Cruijff, geschreven door bedrijfskundige Ruben Jongkind, de theoreticus achter de plannen. Het lijkt soms alsof Ajax op weg is naar de ongeorganiseerde chaos.

'Beste mr Cruyff', luidt de aanhef van een brief van een bezorgde ouder, een van de brieven die ouders doorstuurden naar de Volkskrant. Het is veel particuliere sores die in de beste families voorkomen, over aanstellingen, weggestuurde trainers en bevoordeling van de één boven de ander. De ouders willen anoniem blijven ter bescherming van hun kind.

Teleurstelling bij twee Ajax-supporters. Beeld ANP
Teleurstelling bij twee Ajax-supporters.Beeld ANP

Pijn

Gemene deler onder de klachten: onduidelijkheid, slechte communicatie. Ergens is dat logisch. De werkwijze is heel anders dan voorheen. Trainers zijn zonder vast team. Orlando Trustfull (A1) bijvoorbeeld kon daarmee niet omgaan en vertrok. Menig oud-voetballer onder de trainers verliet de club, om verschillende redenen. Elke revolutie draagt pijn en chaos met zich mee. De pijn bij Ajax zeurt en trekt door naar de oppervlakte als het eerste elftal slecht voetbalt. 'Succes verdoezelt', zei Cruijff al eens over de vier titels van de afgelopen jaren.

Cruijff komt binnenkort orde op zaken stellen, zeggen ze in Amsterdam, alsof hij een goeroe is die bij aanraking geneest. Hij is de revolutieleider op afstand, die belt met hoofd-opleidingen Jonk en met Jongkind, zijn discipelen.

Een van de vertrokken jeugdtrainers, Patrick Ladru, luchtte zijn hart op Facebook. Als een 'puinhoop', vatte hij de verwikkelingen samen. Aan de telefoon praat hij vooral over slechte communicatie, over verkeerde mensen die zijn weggestuurd, over onduidelijkheid. Toch hoopt hij terug te keren bij Ajax, zijn liefde.

Unieke voetballers voortbrengen

Ladru vertrok, want hij was een vertegenwoordiger van de oude manier van opleiden, toen het team boven het individu stond. Dat is nu anders, hoe vreemd dat ook klinkt voor een teamsport als voetbal. Eerst individu zijn en dan tot een team behoren, is de rode draad binnen de leerstof. Unieke voetballers voortbrengen.

Ajax stelde mentoren aan voor groepen spelers, laat coaches rouleren en trok trainers uit andere sporten aan. Dan lijkt het al gauw wanorde, behalve voor de bedenkers. Vergelijk het met een draaimolen, waarop het soms duizelt. Af en toe valt iemand van het plankier. Alleen degene die de draaimolen vanaf de kant observeert, staat telkens op dezelfde plek.

Tussen de proftak en de opleiding groeit de frictie, tussen Arena en Toekomst, tussen kopen en scholen. De proftak acteert onzeker en in zichzelf gekeerd. De directeuren Overmars en Van der Sar, de laatste aan de hand van Kinsbergen, zwijgen vooral. Alleen Frank de Boer staat pal, overal en altijd. Die staat boven elke partij.

Ajax-coach Frank de Boer na de 1-0-nederlaag tegen Vitesse Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Ajax-coach Frank de Boer na de 1-0-nederlaag tegen VitesseBeeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

'Lekker foeballe'

Chef-sport Jaap de Groot van de Telegraaf, op maandag ghostwriter van Cruijff en op zaterdag vertolker van zijn eigen gedachten, schrijft, alarmerend: 'Ajax is bezig van Cruijff weg te drijven.' Wie heeft nu precies wat te zeggen, en over wie? Waar is de afgesproken samenwerking met buitenlandse clubs? Waarom is het aankoopbeleid zo diffuus?

Kijk naar interviews met De Boer of Jonk, op sites. Ze denken soms net te lang na over een ogenschijnlijk eenvoudig antwoord. Grappig is de verspreking van De Boer op AT5, als hij evolutie zegt, en zich herstelt naar revolutie.

Vermoedelijk ziet hij zijn werk als evolutie, omdat hij zich nagenoeg niets heeft aangetrokken van de revolutie. 'Lekker foeballe', predikt hij als vanouds, hoe weinig lekker dat foeballe dit seizoen ook was. Hij snapt dat hij met een veredelde A-jeugd geen tweede ronde van de Champions League kan halen, dus wil hij soms kopen, waarna de discussie kan beginnen over wie een breedteaankoop is en wie niet. En breedteaankopen doet Ajax uit principe niet meer.

Jonge Jeugd

De revolutie is het best te zien bij de jonge jeugd, bij pogingen om voetballers op te leiden aan wie je kunt zien dat ze 'van Ajax zijn, ook als ze geen Ajax-shirt dragen' (Jonk). Jongens met een vrije, creatieve geest, spelend in kleinere partijtjes dan voorheen, met af en toe een training op de parkeerplaats, met pogingen om de straat binnen de club te halen.

Of het lukt? Het is op zijn minst een buitengewoon experiment. Om terug te komen op de bezorgde ouders: uit een enquête van Ajax blijkt dat ze tevreden zijn, getuige hun gemiddelde van 7,8 En vorige week was de traditionele parade van jeugdkampioenen in de Arena. Zagen ze daar ook weer eens iets.

Fred Rutten verlaat het veld nadat het duel tegen ASRoma is gestaakt Beeld Guus Dubbelman
Fred Rutten verlaat het veld nadat het duel tegen ASRoma is gestaaktBeeld Guus Dubbelman

FEYENOORD

De Kuip, vrijdagmiddag. Een beetje gek is het natuurlijk wel. De aanloop naar de laatste competitieduel tegen PEC Zwolle verloopt in crisissfeer, maar toch hoort Fred Rutten vandaag of hij de Rinus Michels Award zal winnen, de prijs voor de beste trainer. De prijs gaat later op de middag naar Phillip Cocu van PSV.

Rutten is opgewekt. Afgelopen maandag, na de afstraffing tegen Vitesse, leek hij even niet meer te weten hoe hij Feyenoord nog aan de praat moest krijgen. Maar nu, vier dagen later, maakt Rutten alweer een strijdbare indruk. 'Er telt maar één ding', herhaalt hij een paar keer, 'en dat is zondagmiddag, half drie'.

De dreiging van een mislukt seizoen hangt boven de Kuip. Feyenoord staat derde. AZ, de concurrent voor het ticket voor de derde ronde van de Europa League, heeft evenveel punten, maar een minder doelsaldo. Ook Vitesse maakt nog aanspraak op de derde plek, mits Feyenoord en AZ op de slotdag punten morsen.

'Het is maar goed dat ik mijn vakanties altijd last-minute boek', zegt aanvoerder Jordy Clasie, die een paar tv-stations te woord moet staan. Zo probeert iedereen er bij Feyenoord het beste van te maken.

Dramatische reeks

Feyenoord zette de afgelopen weken een dramatische reeks neer. Die werd ingezet met een gelijkspel bij Willem II, daarna volgde een thuisnederlaag tegen Go Ahead en een gelijkspel bij FC Groningen en afgelopen maandag werd Feyenoord in de eigen Kuip volledig weggeblazen door Vitesse.

Twee punten uit de laatste vier wedstrijden; als de vakjury van de Rinus Michels Award iets beter zijn huiswerk had gedaan, hadden ze kunnen weten dat clubs waar Rutten eerder heeft gewerkt na de winterstop nauwelijks nog groei doormaken.

Een journalist van RTV Rijnmond ('Het was toch Hemelvaart, ik had niets te doen') heeft uitgezocht dat hij in zijn carrière zelfs nog nooit de laatste competitiewedstrijd wist te winnen. Rutten zucht. 'Dat soort aspecten uit het verleden interesseren me nu even niet. Het gaat alleen nog maar om zondag.'

Berusting in de Kuip. Beeld ANP
Berusting in de Kuip.Beeld ANP

Rutten moest blijven

Vraag het in de voetballerij na en vrijwel elke speler zal de loftrompet over Fred Rutten afsteken. Prima opbouwtrainer, zo luidt de heersende mening over de Tukker. Maar of hij in crisistijd de juiste man is?

Bij PSV stond hij eens met overslaande stem teleurgestelde supporters te woord toen die verhaal kwamen halen na een reeks tegenvallende resultaten. Bij Vitesse weigerde hij met de spelersbus terug te rijden nadat hij in conflict was gekomen met voorzitter Merab Jordania. Rutten meldde zich ziek.

De afgelopen dagen was het de vraag of Rutten nog bij Feyenoord mocht blijven. In alle geledingen van de club, van spelers tot de directie, werd zijn functioneren tegen het licht gehouden. De conclusie: Rutten moest blijven.

Frustratie

Daarmee werd ook voor de meest praktische oplossing gekozen. Want stel: de clubleiding van Feyenoord had Giovanni van Bronckhorst nu naar voren geschoven en het lukt Feyenoord zondag niet om van PEC Zwolle te winnen, dan begint Van Bronckhorst volgend seizoen al beschadigd aan zijn nieuwe job. Daar zit niemand op te wachten.

Het was al in februari dat Rutten concludeerde dat hij in Rotterdam niet op zijn plek was. Zijn vertrek werd vervolgens nog een tijdje verzwegen, omdat de focus op de wedstrijden tegen AS Roma moesten liggen. Dat lukte, uiteraard, niet. Wekenlang ging het alleen nog maar over zijn toekomst.

Lange tijd wist de coach zijn frustratie binnenskamers te houden. Tot de uitwedstrijd tegen FC Groningen, op 26 april, toen uitgerekend Tjaronn Chery, de man die hij in de winterstop naar de Kuip had willen halen, een vrije trap achter Kenneth Vermeer schoot. 'Het geeft een dubbel gevoel dat zo'n vrijetrappenspecialist voor Feyenoord had kunnen spelen', sprak hij toen geërgerd.

null Beeld anp
Beeld anp

Kritische kant

Diezelfde middag liet hij zich bij RTV Rijnmond nogmaals van zijn kritische kant zien. 'Ik heb soms het idee dat iedereen met volgend seizoen bezig is en niet met dit jaar', zei Rutten. 'Ik vind het zeer onverstandig om een dag voor een wedstrijd een magazine neer te leggen waar Dirk Kuijt op staat. Juist een dag voor een wedstrijd, niet echt professioneel.'

Je kunt je afvragen hoe mentaal weerbaar spelers zijn als ze al in de war zouden kunnen raken van een cover van Dirk Kuijt, maar voor Rutten was het eens te meer het bewijs dat er geen topsportklimaat heerst in de Kuip.

Nee, verliefd zijn ze al lang niet meer, Rutten en Feyenoord. Ze onderhouden een verstandshuwelijk waarachter zondagmiddag eindelijk een dikke punt kan worden gezet. Daarna zijn ze van elkaar verlost en kan een ieder zich op zijn eigen toekomst gaan richten.

Een verslaggever wil tijdens de persconferentie van de trainer weten of hij zondag sowieso zijn laatste wedstrijd voor Feyenoord heeft gecoacht, ook in het geval play-offs volgen. Rutten neemt een slokje water en zucht maar weer eens. Daarna wil hij weten: 'Hoe lang heb je nou over die vraag nagedacht?'

Meer over