Nog één keer lijden

EEN VAN MIJN Braziliaanse vrienden woonde jaren in Nederland. Toen Oranje in 1974 de WK-finale verloor was hij stomverbaasd. De volgende dag ging het leven namelijk gewoon door en gingen mensen weer aan het werk alsof het hun niets kon schelen dat Nederland had verloren....

In Brazilië wordt er wekenlang publiekelijk geleden bij een nederlaag. Dan is het land in crisis. Je voelt je leeg. De eetlust is weg, je gaat met tegenzin de straat op en je schaamt je als je een buitenlander tegenkomt. Tropische folklore? Nee, een andere manier van het leven leven.

In Brazilië wijst het hart de weg. Want je kunt het leven alleen leven als je veel lijdt en liefhebt, zeggen de Brazilianen. En voetbal is de meest puurste liefde die er in Brazilië bestaat. De liefde voor een club is eeuwig en duurt langer dan de meeste huwelijken. De nationale selectie is een groot collectief huwelijk.

Brazilianen identificeren zich niet met de president of de grondwet. Samba en carnaval zijn regionale verschijnselen. Het enige waarin alle Brazilianen zich herkennen is het voetbal, dat spel waar techniek, doorzettingsvermogen maar ook geluk en sluwheid ertoe doen.

Voetbal is voor Brazilianen de allegorie van het leven. En die elf kerels die daar in Frankrijk op het gras staan, dat ís het vaderland. Vestir este camisa zeggen ze in Brazilië. Letterlijk betekent het: dat shirt aandoen. Maar het betekent eigenlijk: solidair zijn met, je identificeren met, helemaal zijn zoals. Het shirt van de selectie wordt door alle Brazilianen met trots gedragen.

Dus is de vreugde groot bij een overwinning. Maar het lijden ook. Aguenta coraçao, houd vol hart, kopte een dagblad dinsdag. Dat hart was niet alleen dat van trainer Zagallo, een zestiger die aan de zijlijn iedere wedstrijd duizend doden sterft, maar dat van alle Brazilianen.

Toen Denemarken vorige week na een minuut scoorde, zag ik mensen huilen. Een collega volgde de wedstrijd in Tijuca, een voetbalgekke wijk in Rio, op straat. Drie vrouwen vielen voor zijn voeten flauw. Dat was aan het einde toen de druk op het Braziliaanse doel toenam.

En wat zei een van de dames, toen zij bijkwam. 'Mijn gezondheid doet er niet toe. Het belangrijkste is dat we in de halve finale zitten.' Het hele lijf lijdt mee. Dichter Geraldo Carneiro drukt zijn rechtervoet hard op de vloer als de bal richting Braziliaanse doel vliegt. 'Zo rem ik de bal af', zegt hij. De portier van het gebouw waar ik woon, loopt rond met rood opgezwollen handen. Sinds hij vier jaar geleden een kast in elkaar sloeg, timmert hij nu tijdens de wedstrijd zijn woede weg op de muur.

In de bar waar ik naar Denemarken - Brazilië keek, zat ik tegenover twee keurige dames van in de zestig. Iedere keer als er gevaar dreigde, stampten ze op de grond en soms gingen ze staan met de armen opgeheven naar de hemel. Als riepen ze de allerhoogste macht tot de orde.

Het fysiek onbehagen tijdens een spannende wedstrijd delen vele Brazilianen. In de Cup-kits, met verplichte vlag, toeter en muts, zit daarom behalve een Viagra (voor als er wat te vieren is) ook het kalmeringsmiddel Lexotan.

Hoe kun je het WK overleven als Braziliaans supporter? Op de dag van de wedstrijd niet roken, geen alcohol noch koffie, waarschuwen de dokters. En veel popcorn eten, als het fluitsignaal heeft geklonken. Want koolhydraten zijn juist goed tegen de spanning.

God zij dank heeft Brazilië gewonnen. Nu nog een keer lijden en dan is het weer vier jaar feest.

Ineke Holtwijk

Meer over