EK voetbalEK voetbal

Na zeven magere jaren is het EK vooral een ijkpunt van het nieuwe, nog broze succes

Zeven magere jaren zijn verstreken sinds 2014, sinds het WK in Brazilië, toen Louis van Gaal het Nederlands elftal naar de nooit verwachte derde plaats leidde en Nederland onderdompelde in een sportzomer van spanning, sensatie en geluk.

Ronald Koeman maakte als bondscoach van het Nederlands elftal weer een winnend collectief.  Beeld Brunopress
Ronald Koeman maakte als bondscoach van het Nederlands elftal weer een winnend collectief.Beeld Brunopress

Bijna een halve generatie internationals is sindsdien aangetreden zonder eindronde, afgezien van de finale van de eerste Nations League, een veredeld oefentoernooi. Die zeven jaren waren bepaald geen jaren zonder ophef. Het was de tijd van reuring, van opstappende of ontslagen bondscoaches, van overpeinzing en introspectie.

Guus Hiddink en Danny Blind werden ontslagen, Dick Advocaat probeerde als tussenpaus vergeefs de kwalificatie voor het WK van 2018 te repareren. Ronald Koeman legde het fundament voor de huidige ploeg, maar hij vertrok voordat de vlag in top kon naar Barcelona. Frank de Boer, drie keer op rij ontslagen bij buitenlandse clubs, mocht het werk van Koeman voortzetten. Het herstel krijgt nu een officieel karakter, met deelname aan het EK dat een jaar is uitgesteld door corona.

Paniek in de voetbalpolder

Ook rond het veld liet de crisis zich voelen. Directeuren, een raad van commissarissen, ze zijn allemaal weg. Opgestapt, weggestuurd. Beschimpt. Vernederd. De crisis, vooral veroorzaakt door het falen van Oranje, leidde tot paniekerige reacties in de polder. Een plan om het voetbal te herstructureren was bijna een halve vuist dik, waarbij specialisten uit de hele wereld waren ingeschakeld, vooral om de wat eigengereide Nederlanders ook eens uit het raam te laten kijken naar het gras van de buren. Winnaars van morgen, heette het epistel.

Het is inmiddels morgen en de vraag is of de winnaars al zijn opgestaan. Is het Nederlandse voetbal uit de crisis? Dat is moeilijk te zeggen. Een van de problemen is dat het clubvoetbal tegen een (financiële) achterstand aankijkt die een realistische kijk vertroebelt. Het herstel kreeg vooral gestalte door Ajax in Europa. Ajax investeert op on-Nederlandse wijze miljoenen in de selectie en zag mede door de prestaties in Europa spelers uit de opleiding als Frenkie de Jong, Matthijs de Ligt en Donny van de Beek toptransfers verwezenlijken.

Met dank aan Koeman

Koeman bouwde een nieuwe nationale ploeg, op basis ook van aanraakbaarheid, met een vleugje nederigheid. Discussie duurt voort op allerlei vlak, want het voetbal telt nog genoeg zwakheden en daarbij leidt in voetbal vrijwel alles tot discussie. De KNVB krijgt veel kritiek te verduren, vanwege het ontbreken van een strakke regie, zoals onlangs met vaccinatie van internationals (te veel vrijheid, aldus de critici), of vorig seizoen met het afbreken van de competitie vanwege corona (te snel).

Aan bondscoach Frank de Boer de opdracht  om het voorbereidend werd van Koeman te bekronen. Beeld Pro Shots
Aan bondscoach Frank de Boer de opdracht om het voorbereidend werd van Koeman te bekronen.Beeld Pro Shots

Anderzijds is de bond best progressief te noemen. Met Marianne van Leeuwen krijgt de KNVB een vrouwelijke directeur, als opvolger van Eric Gudde. Sinds een jaar is de commissie Mijnals aangesteld om discriminatie op te sporen en te bestrijden. Zelfs is actie ondernomen tegen het omstreden WK in Qatar van 2022, al is dat voorzichtig gebeurd, met T-shirts waarop de wat nietszeggende tekst football supports change is afgedrukt.

EK wordt ijkpunt

Het EK is een ijkpunt van het nieuwe, broze succes. Het Nederlands elftal is best sterk, maar behoort niet tot de favorieten. Dat komt mede door de lijn van de geschiedenis. Wie kijkt naar pure wereldklasse, blijft steken bij verdedigers en middenvelders.

Het is even wennen dat de aanvallers niet de toon aangeven in Oranje. Cruijff in 1974, Rensenbrink in 1978, Van Basten en Gullit in 1988, Kluivert en Bergkamp in 1998 of Robben, Sneijder en Van Persie in 2010 en 2014. Memphis Depay is een uitstekende aanvaller, maar de speler van Olympique Lyon behoort (nog) niet tot het topsegment van de wereld.

Ondanks het ontbreken van Virgil van Dijk kan Oranje een defensief centrum opstellen van topklasse (De Vrij-De Ligt), net als een puik middenveld met Frenkie de Jong en Georginio Wijnaldum. Bondscoach Frank de Boer maakt zeker in verbaal opzicht geen sterke indruk, want hij beschikt nu eenmaal niet over de gave van het woord. Hij hamert op saamhorigheid en focus.

Hopen op briljante aftrap

Misschien dat mede door de rol van outsider de voorpret rond Oranje kleiner lijkt dan normaliter, al duurde het ook bij vorige toernooien even voordat de sfeer echt aanwezig was. Misschien ook dat de pandemie de gevoelens enigszins tempert. Toernooivoetbal is ook een vorm van expressie, van feest, van uitbundigheid die het volk een beetje kwijtraakte door corona. Oekraïne, Oostenrijk en Noord-Macedonië zijn ook niet meteen tegenstanders die bij voorbaat tot euforie aanzetten.

Maar in voetbal is veel mogelijk. Mogelijk laat Oranje het nationale gevoel herleven met een briljante aftrap van de sportzomer, om zo tevens een einde te maken aan zeven magere jaren.