ReportageEK Veldrijden

Lucinda Brand torent boven de rest uit op oude vuilstort

Het EK veldrijden was dit jaar voor het eerst op de VAM-berg, met Lucinda Brand als afgetekende winnaar bij de vrouwen. De oude vuilstort in Drenthe is snel aan het uitgroeien tot een multidisciplinair fietsmekka.

Robert Giebels
De nieuwe en uittredende kampioen: links Lucinda Brand, rechts Ceylin del Carmen Alvarado Beeld Klaas Jan van der Weij
De nieuwe en uittredende kampioen: links Lucinda Brand, rechts Ceylin del Carmen AlvaradoBeeld Klaas Jan van der Weij

Lucinda Brand komt eraan geklommen, klinkt uit de speakers. Achter een groene weide op 48 meter hoogte is eerst alleen de witte helm van de wereldkampioen veldrijden te zien, dan haar gezicht, dan ook haar fiets. De Nederlandse moet op de pedalen staan, want dit deel van het parcours is te steil om te blijven zitten. Achter de 32-jarige routinier strekt het Drentse land zich uit, een vlakte zover het oog reikt. Links in de achtergrond spuwt een schoorsteen van vuilverbrandingsovens onafgebroken dikke rook. Er omheen cirkelen tientallen meeuwen.

Een glimlach krult om Brands lippen als ze langs een hek vlakbij publiek fietst. Met een dikke pils in de hand tetteren de mensen die de berg op zijn geklommen haar naam in haar oor bij wijze van gepassioneerd bedoelde aanmoediging. Brand heeft dan bijna een minuut voorsprong op de Hongaarse Blanka Vas die zilver zal winnen na een sprint met de Nederlandse Yara Kastelijn. Brand pakt haar eerste Europese titel in het veldrijden en neemt die over van landgenote Ceylin del Carmen Alvarado, die vierde wordt. ‘De anderen hadden blijkbaar moeite met het parcours’, analyseert Brand na afloop, ‘maar bij mij ging het perfect vandaag.’

Dat selectief gebleken klimparcours is nieuw, want dit weekeinde maakte het veldrijden zijn debuut op de VAM-berg bij Wijster in Drenthe. VAM staat voor Vuil Afvoer Maatschappij. Die begon in 1929 met het inzamelen van huisvuil uit de Randstad. Per groene VAM-treinwagons ging het afval naar Wijster om het deels te composteren ten behoeve van de schrale Drentse grond. Wat geen compost was, vormde op den duur de grootste afvalberg van Nederland. Drentenaren noemden de van heinde en verre zichtbare bult al snel de VAM-berg.

Elke vuilstort is op enig moment ‘vol’. Afvalverwerkingsbedrijf Attero, eigenaar van de VAM-berg, zette er een hek omheen en dat had er nog steeds gestaan als Drenthe niet wielerprovincie nummer 1 had willen zijn. ‘Om dat te blijven bedachten we een jaar of zes geleden dat er toch ook ergens in Drenthe iets te klimmen moest zijn’, zegt fietsliefhebber en provincieambtenaar Erwin Veldman.

Om de klimdroom te verwezenlijken waren de Drentse ogen gevallen op de VAM-berg. Tenslotte klommen daar sinds jaar en dag fietsers over het hek om over de geasfalteerde inspectieweg naar boven te rijden. En eens per jaar opende Attero de hekken en ging de Ronde van Drenthe over de VAM-berg. Het kostte een paar jaar, maar toen was iedereen om. ‘Daarna waren we in zes weken klaar met het neerleggen van de paden. Wij van de provincie hoopten dat de VAM-berg een trekpleister voor fietsers zou worden, maar we konden niet voorzien dat het zo’n succes zou worden.’

Reikhalzend

Dat begon in 2020 met een historisch zwaar NK op de weg. Uitgerekend het uithangbord van het Nederlandse fietsen, Mathieu van der Poel, werd nationaal kampioen bij de mannen na een wedstrijd die door slechts 17 van de 73 gestarte renners kon worden uitgereden. De omstandigheden op de VAM-berg kunnen wreed zijn: wind, regen en kou hebben vrij spel, want bomen ontbreken op de voormalige vuilstort.

Misschien is een WK hier ook wel mogelijk, opperde de organisatie enthousiast. Nou nee, was de kordate reactie van Van der Poel. Hij had het NK al kantje boord gevonden; voor een WK-peloton zouden de asfaltwegen veel te smal zijn. Daarop verbreedde de provincie ruim 1 kilometer ervan tot zes meter en was de VAM-berg klaar voor het volgende NK op de weg.

Volgend jaar volgt naar verwachting NK nummer drie en daar kijken Drenthe en Veldman reikhalzend naar uit. Want dan gaan hopelijk twee beklimmingen naar het Dak van Drenthe. Zo heet het tweede deel van de vuilstort die dan in 2022 zou worden vrijgegeven ‘voor recreatieve doeleinden’.

Een nog doodlopende weg leidt nu naar de voet van de heuvel waarvan de top ligt op 63 meter (15 meter hoger dan de huidige top). De vorm van de afvalberg heeft wel wat weg van een dak. Hij wordt nog afgedekt met onder meer folie die honderd jaar meegaat en er komen twee asfaltwegen op. ‘Dat wordt een geduchte concurrent voor Zuid-Limburg’, zegt Veldman lachend.

Modderig pad omhoog

Het ‘Dak’ ligt achter de materiaalpost waar de deelnemers van het EK veldrijden wisselen van fiets. Daar valt in de tweede ronde al de beslissing bij de vrouwen. Want waar al haar concurrenten wisselden naar een schone, nieuwe fiets, koos Lucinda Brand ervoor door te rijden. Zo begon ze met een kleine voorsprong aan de enige loopstrook van het parcours, een modderig pad omhoog. Toen ze weer op het zadel sprong, had Brand een handvol seconden voorsprong. ‘Ik dacht: dat moet ik niet laten liggen. Het was alleen opletten om de concentratie niet te verliezen.’

De VAM-berg krijgt navolging. Op de oude vuilstort van Emmen kan ook met de fiets worden geklommen. ‘De provincie Groningen wil iets vergelijkbaars doen en ook de gemeente Dordrecht heeft me benaderd’, vertelt Veldman.

Het EK veldrijden is tot dusver de hoogst geklasseerde wedstrijd op ‘zijn’ berg. Vanaf het begin zette de provincie al in op het binnenhalen van internationale wedstrijden op de weg, in het veld en op de mountainbike. Samen met wielerclubs en de nationale wielerbond KNWU bepaalden Veldman en zijn collega’s hoe de parcoursen op de berg voldoende zwaar zouden zijn voor het ultieme doel: een WK. ‘Hoe leg je een bocht neer, hoe zorg je voor stijgingspercentages waarop de profs kapot gaan?’

Om de fietsfanaten te tergen tot het uiterste, lieten de ambtenaren vervelende grove kasseien, Drentse flinten, leggen op de laatste uiterst steile 150 meters naar de top. Daar, op 48 meter hoogte, staat het echt op een groot bord: Col du VAM.

Meer over