Leren verliezen, anders wacht de afgrond

Marco Pantani kampte voor zijn dood met ernstige depressies. In het peloton was hij lang niet de enige. Renners wíllen niet meer winnen, ze móeten winnen....

Italië zocht gisteren, enigszins bekomen van de schok, een zondebok voor de dood van troetelkind Marco Pantani en koos voor de voor de hand liggende oplossing.

De nuance, aangebracht door Giuseppe Fortuni die de autopsie verrichtte, werd niet gehoord. De professor maakte gisteren bekend dat de renner is overleden aan de gevolgen van een hartstilstand die werd veroorzaakt door een opeenhoping van vocht in de hersenen. Meer wilde hij er niet over kwijt.

Maar wel of geen zelfmoord, doet dat er eigenlijk iets toe? Wat van Pantani zal beklijven, is het beeld van een paranoïde sportman die aan het einde van zijn loopbaan zichzelf niet meer was. Il Pirata voelde zich door iedereen verraden. 'Niemand begreep mij, zelfs mijn familie niet, Ze wilden alleen mij straffen', waren de wanhoopskreten die op notitievelletjes in zijn hotelkamer werden gevonden. De enige vraag die dat beeld nog oproept is hoe het zover heeft kunnen komen met een jonge sportman?

Sterk zijn de benen die de roem kunnen dragen, wordt gezegd. Hugo Koblet, Luis Ocaña, Detlev Macha, Thierry Claveyrolat en Janus Kuum zijn vijf renners van wie bekend is dat ze de hand aan zichzelf sloegen. René Pottier deed het al in 1907 en Odile Defraeye dronk zichzelf dood.

Het lijstje met renners dat met psychische problemen kampte, was ook al indrukwekkend. Het wordt echter in hoger tempo met nieuwe namen aangevuld dan vroeger. Jan Ullrich en Frank Vandenbroucke zijn twee renners die werden of worden behandeld vanwege hun depressiviteit. Pantani en José Maria Jimenez zijn voorbeelden van sporters die hun psychische problemen nooit te boven kwamen. 'Het halve peloton zit aan de Prozac (een antidepressiva, red)', zei de Belgische renner Hans De Clercq vorig jaar in De Morgen.

Hoe kan de gewone man iets begrijpen van de druk en de stress waar een sporter dagelijks mee om dient te gaan? Jef Brouwers stond de afgelopen vier jaar Frank Vandenbroucke bij. De sleutel is het móeten winnen, niet het wíllen winnen, zegt de Belgische psycholoog. Gewoon meerijden kunnen ze niet. Overal gaan ze tot het uiterste.

Het is moeilijk om ze van die gedachte af te helpen. Zo probeerde Vandenbroucke in de Ronde van Qatar onlangs een rit te winnen, tegen Brouwers' advies in. 'Frank was er fier op dat hij de eerste was van de niet-spurters. Zot gewoon. In Qatar moet hij zich koest houden.'

VdB zou geleerd moeten hebben van vorig jaar toen hij in het voorjaar 'de ziel uit het lijf reed'. En zonder ziel kon hij de rest van het seizoen niet fietsen. 'Vandenbroucke verdween vorig jaar uit het peloton zoals Pantani, alleen is hij in onze armen gelopen.'

De psycholoog ving de renner op, zoals hij vier jaar geleden ook deed. De Belgische glamourboy heeft toen het zwarte gat gezien, zat aan de grond en dicht tegen een 'situatie van zelfmoord' aan. 'Het is de ongelooflijke strijd tegen het winnen, de pijn van het zijn', zegt Brouwers. 'Frank voert een strijd met zichzelf, hij moet structuur aanbrengen in zichzelf. Hij moet leren omgaan met het onvermijdelijke: de nederlaag.'

Wie daar niet in slaagt, tuimelt de afgrond in. Pantani is daar het schrijnende voorbeeld van. Volgens Brouwers leven we in een wegwerpmaatschappij. Wie eens is weggeworpen, blijft weggeworpen. De druk en de stress worden alleen maar groter, verwacht hij. 'Karel van Wijnendaele schreef dat wielrenners de dwangarbeiders van de weg zijn. Inmiddels zijn wielrenners de dwangarbeiders van de tv geworden.'

Het grootste probleem is volgens hem dat de sport wordt gerund door ex-sporters. 'Sportbestuurders zijn ex-wielrenners die hun invoelingsvermogen verwarren met professionele mentale begeleiding. Ze zeggen: de pastoor moet met mij niet over seks spreken, want wat kan die ervan weten als hij er zelf niet aan doet.'

Hij pleit voor een professionalisering van de mentale begeleiding. Gebeurt dat niet, dan zal de sport meer slachtoffers maken. Want Prozac verzacht de pijn, tijdelijk. Het stilt de honger naar het winnen niet.

Meer over