Landverrader of sportheld?

In de honkbalwedstrijd Tampa Bay Rays - Cuba ballen alle emoties tussen de VS en Cuba samen. Worden de overgelopen Cubaanse spelers vandaag onthaald als landverrader of als sportheld?

Lennart Bloemhof
De Cubaanse president Fidel Castro spreekt de Cubaanse ploeg toe voor het duel met de Baltimore Orioles in 1999. Beeld Angel Franco/The New York Times
De Cubaanse president Fidel Castro spreekt de Cubaanse ploeg toe voor het duel met de Baltimore Orioles in 1999.Beeld Angel Franco/The New York Times

Ze ondernemen hachelijke tochten per boot, worden via de levensgevaarlijke Mexicaanse onderwereld de Verenigde Staten binnengesmokkeld of ontvluchten hun team als ze een toernooi in het buitenland spelen. Allemaal om als Cubaan voor die ene kans te gaan in de grootste honkbalcompetitie ter wereld: de Amerikaanse Major League.

Een Cubaan mag niet legaal kiezen voor een leven in de VS. Doet hij dat wel, dan is de prijs hoog. Hij wordt tot persona non grata verklaard op zijn geboorte-eiland. Een weerzien met familie, kinderen en vrienden kan hij vergeten. Het onderstreept hoe ver weg het Amerikaanse profhonkbal is voor een Cubaan.

Verbindende factor

Vandaag komt die wereld even heel dichtbij, als de Amerikaanse Major Leagueclub Tampa Bay Rays in Havana tegen de Cubaanse nationale ploeg oefent. Een vrucht van de verbeterende relatie tussen de VS en Cuba, die ontdooit sinds beide landen hebben aangekondigd de betrekkingen te normaliseren.

De Amerikaanse president Obama zit op de tribune en het duel wordt live uitgezonden door sportzender ESPN. Dat juist een honkbalwedstrijd is uitgekozen om de verbeterde relatie tussen de landen te onderstrepen, is geen toeval. 'Alles ligt nog gevoelig, maar honkbal is datgene wat bindt en daardoor het minst controversieel', stelt historicus Rosemarijn Hoefte, gespecialiseerd in Caribische geschiedenis.

Transnationale banden

De band op honkbalgebied is misschien wel de beste afspiegeling voor de tumultueuze relatie tussen de beide landen in de afgelopen eeuw. Vóór de Cubaanse revolutie gold Cuba eigenlijk als de '51ste staat van Amerika', stelt Hoefte. Het waren de Amerikanen die aan het einde van de negentiende eeuw honkbal introduceerden op het eiland en Cubaanse spelers konden probleemloos uitkomen in de Major League.

Tot de revolutie in 1959, toen was die nauwe band plots weg. 'Maar de transnationale banden zijn altijd gebleven', aldus Hoefte. Het geeft het duel van vandaag een symbolische lading. Zo is Tampa, de thuisstad van de Rays, de stad waar veel Cubaanse sigarenmakers naartoe zijn gevlucht na de revolutie. Kranten in Florida vullen al een week hun pagina's met nieuws over de wedstrijd.

De eerste ballen van het duel worden gegooid door de Cubaanse werpers Pedro Luis Lazo (42) en Luis Tiant (75). Lazo won vier olympische medailles met de Cubaanse nationale ploeg. Tiant speelde negentien seizoenen in de Major League. Hij woonde in de VS toen de spanningen met Cuba opliepen, kon daardoor niet meer terugkeren en zag zijn ouders veertien jaar lang niet.

Broos vertrouwen in herstel van vetrouwen

Iedere Cubaanse speler in de VS draagt een soortgelijk verhaal met zich mee en het afgelopen jaar zijn er alleen maar meer verhalen bijgekomen. Een Cubaan kan nu nog als politiek vluchteling relatief gemakkelijk een verblijfsvergunning in de VS krijgen. Uit vrees dat die regeling snel zal verdwijnen, vluchten meer Cubanen dan ooit.

Het illustreert het broze vertrouwen in het herstel van de betrekkingen tussen de landen. 'Voor veel Cubanen gaat het te traag', aldus Rosemarijn Hoefte. Begin februari ontvluchtte Yulieski Gourriel met zijn broertje Lourdes het land. Dat juist zij de benen namen, was een klap in het gezicht van de Cubaanse regering.

Yulieski (31) was de sterspeler van de nationale ploeg. Hij had al jaren geleden voor het grote geld in de Major League kunnen kiezen, maar verkondigde altijd pas in de VS te gaan spelen als het legaal was. Zelfs zijn geduld was op.

Wat dat betreft biedt het duel van vandaag Cubaanse honkballers hoop. De Rays hebben Dayron Varona in de selectie zitten. In 2013 stapte de Cubaan met zijn moeder op een boot naar de VS om zijn honkbaldroom na te reizen. Nu is hij voor het eerst terug op zijn geboorte-eiland. 'Varona is een voorbeeld van wat er straks op grote schaal kan gebeuren', zegt historicus Hoefte.

Ze weet niet hoe Varona vandaag ontvangen wordt door zijn 55 duizend landgenoten in het Estadio Latinoamericano in Havana. Als landverrader, of als honkbalheld? Cubanen zijn op dergelijke punten alles behalve een homogene gemeenschap, zegt ze. 'Er zullen ongetwijfeld protesten zijn, maar diep in hun hart zullen ze trots op hem zijn. Dit zijn allemaal symbolen van iets dat veel groter is.'

Met honkbal de kilte doorbreken

In 1999 speelde een Major Leagueclub voor het laatst een honkbalwedstrijd op Cuba. De Baltimore Orioles was de eerste Amerikaanse honkbalclub in ruim veertig jaar die voet op Cubaanse bodem zette. De wedstrijd kwam tot stand dankzij Orioles-eigenaar Peter Angelos. Hij was tegenstander van het handelsembargo tegen Cuba en probeerde al langer met honkbal de kilte tussen de landen te doorbreken. Toen president Clinton de restricties op het reizen van en naar Cuba versoepelde, greep Angelos als Clinton-donateur zijn kans. Hij kreeg groen licht voor twee wedstrijden: een op Cuba en een in Baltimore. Het eerste duel op Cuba werd gewonnen door de Orioles. Vijf week later zegevierden de Cubanen in de VS.

Meer over