‘Klagen over wier lijkt op voetbalpraat’

Misschien is de Varsity voor Jan-Willem Gabriëls de laatste roeiwedstrijd op topniveau geweest en die eindigt welhaast symbolisch in mineur. Bij de 126ste editie van de race voor studenten op het Amsterdam-Rijnkanaal worden alleen de winnaars geëerd. En tot dat kamp behoort de 30-jarige Gabriëls niet meer sinds het drama van de ‘Holland Wier’, die bij de Spelen van Peking vroegtijdig werd uitgeschakeld.

Verliezen bij ‘een boerenkoolwedstrijd’ als de Varsity is geen ramp, zegt Gabriëls. ‘De tradities maken de Varsity wel speciaal en die wedstrijd ontleent zijn status aan het sterke veld in de vier met stuurman. Verstokte fans zeggen dat het winnen van de Varsity mooier is dan de gouden medaille bij de Spelen. Die mensen weten niet waar ze het over hebben.’

Gabriëls weet het als geen ander na twee olympische cycli, en daarom twijfelt hij over zijn toekomst. Zijn lichaam geeft soms signalen af dat het genoeg is geweest. En wat stelt topsport nou voor in Nederland, vraagt hij zich na een training op de Amsterdamse Bosbaan af. ‘Wil ik me nog een keer opladen binnen organisaties als de Nederlandse roeibond en NOC*NSF?

‘In Nederland is topsport niet ingebed in de samenleving, zoals in Engeland of Australië. Tot twee weken na de Spelen is er een hype, daarna gaat iedereen weer over tot de orde van de dag. In Nederland zal geen hypermoderne wielerbaan worden gebouwd, waarop alleen de nationale selectie mag trainen. Dan zullen politici en bestuurders roepen dat we prima accommodaties hebben in Alkmaar en Amsterdam.

‘De Britse roeibond heeft ruim 44 40 miljoen euro beschikbaar tot de Spelen van Londen, 40 miljoen euro is het complete budget voor de topsport in Nederland. De Nederlandse roeibond heeft een inspanningsfysioloog die om de zes, zeven weken tests afneemt. Bij de Britten is zo’n man in vaste dienst. Heeft het zin opnieuw vier jaar lang de ballen uit mijn broek te trainen als het vechten tegen de bierkaai is?’

Dat gevoel werd versterkt door het echec in Peking. In 2004 veroverde Gabriëls tijdens de Spelen van Athene een zilveren medaille in de Holland Acht. Vier jaar later had goud met de Holland Vier de kroon op zijn werk moeten worden. ‘Ik wentel me niet in mijn eigen drama’, zegt Gabriëls. ‘Ik wil niet blijven hangen in bitterheid. Maar als ik flitsen terugzie van de Spelen komt de pijn weer terug.’

Gijs Vermeulen, Matthijs Vellinga en Geert Cirkel zijn gestopt zonder het antwoord te vinden dat ze zochten na de afgang in de halve finales, toen het favoriete Nederlandse kwartet ver achter Slovenië, Tsjechië en Duitsland eindigde. Gabriëls berust in de gedachte dat de oorzaak nooit gevonden wordt. ‘Al blijft het knagen. Als er een aanwijsbare reden was geweest, had ik ermee kunnen leven.’

Bondscoach Mark Emke blijft ervan overtuigd dat afgeknipte waterplanten in het Shunyi Park de boot hebben vertraagd. Prompt werden de roeiers bespot en beschimpt als de ‘Holland Wier’. Gabriëls verwerpt de theorie van Emke. ‘We waren compleet verbijsterd. Maar als je geen wier onder je vin vandaan trekt, moet je het niet als oorzaak aanwijzen. Dat levert voetbalpraat op als: de scheidsrechter floot slecht of de bal was zacht.

‘De organisatie heeft toegegeven dat ze tegen de regels van de internationale roeifederatie FISA in wier hebben geknipt en niet alles konden weghalen. Het was zuur te horen dat de halve finales eigenlijk hadden moeten worden afgelast. Maar we doen er niets aan. Wat rest is de conclusie dat we onze olympische missie met één slechte race hebben verknald.’

Fysiek waren de roeiers in orde. ‘De volgende dag knalden we weer op de ergometers’, aldus Gabriëls. Chef de mission Charles van Commenée sprak van een offday. Gabriëls, sarcastisch: ‘Ik vond het dom dat de chef de mission zoiets zei. Maar hij is nu gezwicht voor het grote geld in Engeland. Het is veel te gemakkelijk om ons zo weg te zetten.’

Hoe kon het dan gebeuren? Gabriëls: ‘We waren de meest constant presterende roeiploeg, we waren de enige boot die Engeland versloeg. En we hadden de laatste wereldbeker voor de Spelen in Polen gewonnen.

‘Een verschil van 6,5 seconde met Slovenië kan dus niet, we hadden nog nooit van die jongens verloren. Je zou elkaar iets willen aanrekenen, maar dat kan niet. Of we zijn bezweken onder de druk? We hadden al een WK-finale geroeid. Het is zoals Michiel Bartman bij de Spelen van Athene zei: het blijft een wedstrijd van a naar b. Roeien heeft niets mythisch.’

Kreeg de eerder gestopte Gerritjan Eggenkamp toch gelijk met zijn kritiek dat de Holland Vier een sekte was geworden, waarin alleen voor vrienden plaats was? Gabriëls: ‘Ik vroeg me af waarom hij dat zei. Bondscoach Emke heeft die beslissing genomen op basis van onze resultaten. Er waren geen roeiers die zo constant presteerden als wij.’

‘Eggenkamp was fysiek sterker dan sommige jongens in de boot. Maar de enige A-finale die Gerritjan heeft geroeid was met drie van ons bij de Spelen van Athene (2004). Er is meer dan uitblinken op de ergometer. En achteraf kun je gemakkelijk tegen ons aanschoppen.’

Volgend jaar hoopt Gabriëls zijn studie fiscaal recht af te ronden. Het wordt tijd te investeren in een maatschappelijke carrière. ‘Het systeem van de A-status voor atleten bij NOCNSF is niet meer van deze tijd. Ik kreeg die status in 2003, toen ik met Bartman en Simon roeide.

‘Zij waren al in de dertig, hadden drie olympische medailles gewonnen en toch kregen we evenveel. Geld mag geen drijfveer zijn. Maar nog vier jaar roeien voor 800 euro per maand is niet te verantwoorden.’

Een normaal leven lijkt hem ook wel wat. Gabriëls: ‘Na een trainingskamp van drie weken moet je resocialiseren, dan moet je wennen dat je niet elke dag in trainingsbroek loopt en dat je moet afrekenen bij de Albert Heijn.’

En wil hij wel met andere roeiers naar de Spelen? ‘Ik ben een team gebleven met de jongens van de Holland Vier. De intensiteit waarmee wij werkten, is nauwelijks te evenaren.’

Gabriëls mist ook ambitie bij de roeibond. ‘Er wordt geen klimaat gecreëerd, waarin alle pijlen zijn gericht op de Spelen van Londen (2012). Ik wil geen schuldige aanwijzen. Maar als coaches van het kaliber Emke en Verdonkschot opstappen, doet de bond het niet goed.’

Meer over