InterviewSharon van Rouwendaal

Kilometervreter Van Rouwendaal laat zich niet meer uitfoeteren door een zwemcoach

Beeld BSR Agency

90 kilometer zwemmen in de week, altijd tot het uiterste en als de Franse coach haar wilde uitschelden, liet Sharon van Rouwendaal (26) de ka­nonn­a­de over zich heen komen. Het werkte. Ze won goud op de 10 km openwater in Rio. En nu? Een medaille in Tokio 2021, al is haar schouder versleten.

Aan de muur in het huis van haar ouders in Eindhoven hangen veel foto’s van dieren. Eenden vooral. Het is een herinnering aan de jeugd van zwemster Sharon van Rouwendaal (26) in Frankrijk. Duck en Ducky waren haar beste vrienden.

Van Rouwendaal is altijd een buitenbeentje geweest. De langeafstandszwemster werd op de Olympische Spelen van Rio in 2016 olympisch kampioen op de 10 kilometer openwater. De weg naar goud ging langs sportieve ontberingen bij autoritaire coaches. Over haar bijzondere jeugd in Frankrijk is onlangs een boek verschenen: Bruut, geschreven door sportjournalist Natasja Weber. 

‘Je kent het programma Ik vertrek? Nou, dat zijn mijn ouders dus’, vertelt Van Rouwendaal in een videogesprek vanuit Eindhoven. Als de zwemster 8 jaar is, verhuizen haar ouders met hun drie kinderen naar de Dordogne, waar ze ‘een soort kasteel’ kopen. Ze spreken de taal niet en kennen het land amper. ‘Mijn ouders zijn erg impulsief. Ze dachten ineens: we gaan gewoon weg.’ 

Zo komt het huis ook vol met dieren. Eendjes worden van straat gered en hondjes uit een kooi in een supermarkt. ‘Laatst had mijn moeder het over wonen in Spanje. Ik zei: ‘Jaja, denk nou een keertje na voordat je weer alles opgeeft en vertrekt.’ Door mijn ouders heb ik zelf beter leren nadenken over mijn eigen keuzes. Ik ben juist heel zuinig geworden.’

Naar Frankrijk

Het avontuur in Frankrijk verliep niet zoals gepland. Het gezin vertrok voordat de boerderij in Soest was verkocht. Die wordt uiteindelijk geveild. De familie verliest veel geld en kan maar een jaar in het Franse kasteel blijven. Ze gaan kleiner wonen. Wel in Frankrijk. 

Nu steunt de ze haar ouders financieel waar ze kan, al is openwaterzwemmen geen vetpot en heeft het olympisch goud haar niet rijk gemaakt. ‘Ik laat ze soms overvliegen naar wedstrijden. Op de Spelen in Rio waren ze niet. Ze hebben het op televisie gezien. Het was gewoon te duur.’

Door de strenge lockdown in Frankrijk vanwege corona kon Van Rouwendaal een tijd haar huis niet uit. Niet kunnen zwemmen had veel impact. Ze traint gemiddeld 90 kilometer per week. Dat is het dubbele van wat de zwemmers in Nederland, hoofdzakelijk sprinters, doen.

Kilometers maken vindt ze niet per se leuk, maar ze is er goed in. Er zijn weinig zwemmers die 90 kilometer per week hard trainen fysiek aankunnen. Mentaal is ze een van de sterksten van het veld. Als de rest opgeeft, vindt Van Rouwendaal ergens nog een restje kracht.

In de tijd dat ze niet kon trainen, zette Van Rouwendaal een opblaaszwembadje in de tuin. Ze bond zichzelf vast aan de kant en probeerde op die manier te zwemmen. De video werd een hit op sociale media, maar het kon niet vergeleken worden met een normale training. Toen de zwembaden in Nederland voorzichtig open gingen, sprong ze meteen in de auto om het water van Eindhoven in te duiken.

‘De eerste meters voelden vreselijk. Mijn watergevoel was helemaal weg. Je voelt niet meer wat je doet. Ranomi Kromowidjojo zei dat ze het wel vond meevallen. Ik denk dat niet kunnen zwemmen bij mij extra impact heeft, omdat ik zoveel uren in het water lig. Ik heb in Frankrijk geprobeerd te zwemmen in zee, maar daar werd ik weggejaagd omdat het vanwege corona verboden was.’

Van Rouwendaal is nu weer in Frankrijk waar ze kan trainen. De zwemster zwom van 2008 tot 2013 in Nederland om zeven jaar geleden terug te keren naar Frankrijk waar ze zich aansloot bij de groep van de beruchte coach Philippe Lucas. Hij loodste haar naar olympisch goud. Ze hoopt onder hem haar olympische titel te prolongeren. Maar het is de vraag of al die jaren bikkelen niet hun tol hebben geëist.

Afbeulsessies

De excentrieke Fransman staat bekend om zijn afbeulsessies en straftrainingen. Van Rouwendaal gelooft heilig in de aanpak van de gespierde coach met lange grijze manen en een hals vol zilveren kettingen. Lucas is wars van moderne trainingsmethodes. Hij bedenkt alles ter plekke en gebruikt alleen een stopwatch. Complimenten geeft hij zelden. Hij stampt zijn zwemmers soms volledig de grond in om ze vlak voor een wedstrijd de hemel in te prijzen. Er wordt altijd getraind, ook als de hagelstenen zo groot als pruimen uit de lucht komen in het buitenbad waar zijn groep zwemt.

De band tussen pupil en coach veranderde in de jaren. ‘Ik train al heel lang bij hem en heb me bewezen. Dan begint hij je toch te vertrouwen. Andere zwemmers vragen mij nu advies over hoe ze met hem om moeten gaan. Ik heb me nooit veel aangetrokken van de dingen die hij tegen me zei. Die psychologische spelletjes maakten mij beter. Ik ging er alleen maar harder van zwemmen.’

Vorig jaar was het toch bijna voorbij tussen Lucas en Van Rouwendaal. De zwemster heeft chronisch ontstoken schouders door de zware arbeid. Vorig seizoen kon ze daardoor de gebruikelijke trainingen niet goed aan. Daar werd Lucas chagrijnig van. ‘Dan was hij weer op de uitscheldtoer of ‘ga-hier-maar-weg-toer’. Ik was het zat. Ik ben 26 en laat me niet meer zo behandelen. Ik heb excuses geëist nadat hij weer tekeer was gegaan. Hij zat te zeuren over dat ik een wedstrijd alleen maar had gewonnen omdat ik een wetsuit aan had en de rest niet. Dat vond ik oneerlijk. Ik had mijn spullen al gepakt, zei nog ‘merci pour tout’, bedankt voor alles. Toen maakte hij toch een soort van excuses.’

Van Rouwendaal bleef. Ze betrekt tegenwoordig anderen bij haar carrière. De zwemster is een paar keer met de Duitse ploeg op hoogtestage geweest en heeft veel contact met haar Spaanse fysiotherapeut Monica Solana, het ‘geschenk uit de hemel’. ‘Zonder Monica was ik geen olympisch kampioen geworden. Ik had in het jaar voor Rio zoveel last van mijn schouders dat ik ’s nachts wakker werd van de pijn. Ik kon mijn arm niet eens meer optillen.’

De ontsteking, ontstaan door overbelasting, blijft een punt van zorg. Van Rouwendaal is voorzichtiger. ‘Vroeger had ik totaal geen plan. Ik deed gewoon wat me werd opgedragen. Ik wilde laten zien dat ik alles aankon. Dat hoeft nu niet meer. Ik ben ouder en wijzer en luister beter naar mijn lichaam. Ik heb nog steeds niet de power die ik in 2015 had, voordat alle klachten ontstonden. Ik zwem veel rugcrawl in de training omdat ik dan minder pijn heb.’

Coach moet de baas zijn

Van Rouwendaal had een andere jeugdopleiding dan de meeste Nederlandse zwemmers. In Nederland wordt veel voorzichtiger met jonge zwemmers omgegaan omdat de vijver aan talent niet zo groot is. De olympisch kampioene legde in haar jeugd al enorme afstanden bij de Franse coach Alexis Pannier. Ook hij heeft er – net als Lucas – een handje van om zijn sporters uit te schelden. ‘Ik denk dat ik me thuis voel bij dit soort coaches omdat ik iemand nodig heb die echt de baas is. Dat motiveert me. Als ik te veel zelf mag verzinnen, doe ik standaard 2 kilometer te weinig.’

Lucas is volgens Van Rouwendaal ‘een soort kopie’ van haar jeugdcoach Pannier. ‘Ze hebben dezelfde aanpak in het zwemmen. Blijkbaar vind ik dat prettig. Ze houden ook allebei van jonge vrouwen. Philippe kwam laatst met een 21-jarige aanzetten.’

Op haar dertiende woont Van Rouwendaal een tijd samen met een aantal andere zwemmers bij haar jeugdcoach Pannier in huis omdat het zwembad te ver van haar woonplaats ligt. Pannier heeft een relatie met zijn stiefdochter die daar ook woont. De moeder van het meisje is een paar jaar eerder overleden. Van Rouwendaal neemt hem die relatie niet kwalijk, ook al wordt Pannier later veroordeeld tot acht jaar cel voor verkrachting van zijn minderjarige stiefdochter. Hij komt na vier jaar vrij. ‘Dat meisje belde me toen op om te vertellen wat er gebeurd was en dat ze aangifte ging doen. Ik vond het maar een raar verhaal.’

Van Rouwendaal wist wat er in huis gebeurde. ‘Ik heb alleen maar gezien dat ze heel happy waren. Het gebeurde volgens mij niet tegen haar zin in. Hij is natuurlijk wel stom geweest omdat hij met het een minderjarige heeft gedaan. Het rare was wel dat hij voor zijn overleden vrouw en haar stiefdochter bijna hetzelfde koosnaampje gebruikte. Dan ben je niet goed wijs.’

Toch zegt de zwemster goede herinneringen te hebben aan de periode dat ze daar woonde. Ze trok op met de jongens waar ze veel mee pokerde en films keek. ‘Ik was voornamelijk bezig met zwemmen. Ik heb er geen last van gehad wat er verder allemaal gebeurde.’ Van Rouwendaal hield ook nog contact met haar oude coach toen hij in de gevangenis vastzat.

Sharon van Rouwendaal showt op twaalfjarige leeftijd haar prijzenkast.

De oogkleppen gingen wel vaker op. Het was haar manier om zich af te sluiten voor de realiteit. De voorbereiding op Rio was eenzaam. Soms dook de zwemster zaterdagochtend na de laatste training van de week haar bed in om er pas maandagochtend weer uit te komen. Konijn Valentijn bood een tijd gezelschap, maar die ging dood.

Toch leeft Van Rouwendaal het leven wat ze voor ogen had. Ze heeft de laatste maanden minder last van haar schouders en dat maakt haar missie beter vol te houden. ‘Door de jaren heen denk ik dat ik toch wel een mooi leven heb. Ik reis veel en ik kon van mijn hobby mijn werk maken. Ik train er hard voor, maar de tripjes zijn het waard. Ik ben eigenlijk heel gelukkig nu.’

Aan stoppen denkt ze nog niet. ‘Dat doe ik pas als ik denk dat ik niet meer mee kan komen. Ik heb natuurlijk het probleem met de schouders. Ik zeg ook niet dat ik altijd kan winnen. Als ik een hele goede dag heb, kan dat. Soms denk ik: ‘een medaille moet toch nog wel lukken?’ Het is gewoon nog niet helemaal klaar.’

CV Sharon van Rouwendaal

9 september 1993 geboren in Baarn

Verhuist op 8-jarige leeftijd naar de Dordogne in Frankrijk

2009 tot 2013 Traint bij Jacco Verhaeren in Nederland

2013 Keert terug naar Frankrijk om bij Philippe Lucas te trainen

2011 Brons op 200 meter rugslag WK langebaan 

2012 Olympische Spelen: 6de estafette 4x100 meter wisselslag en halve finale 200 meter rugslag

2014 EK langebaan: goud 10 km open water, zilver 5 km open water, goud landenwedstrijd 5 km, zilver 400 meter vrij

2015 WK langebaan: zilver 400 meter vrijeslag, zilver 10 km open water, zilver landenwedstrijd open water 5 km

2016 Olympische Spelen: goud 10 kilometer open water

2018 EK langebaan: goud 5 km open water, goud 10 km open water, goud landenwedstrijd 5 km, zilver 25 km open water

2019 WK langebaan: tiende 10 kilometer open water, kwalificeert zich daarmee voor Spelen van Tokio

Meer over