Kasparov of toch Bobby Fischer

Op de voorpagina van New in Chess wordt aangekondigd dat Gari Kasparov de speler van de eeuw is. Het is een prikkelende claim die helaas niet nader wordt toegelicht....

Bobby Fischer, volgens sommigen de enige echte wereldkampioen, staat nog altijd volop in de belangstelling. In de Internetnieuwsgroepen wordt dagelijks met grote passie over hem gediscussieerd. Over zijn claim op de wereldtitel, over zijn antisemitische uitlatingen en over de vraag hoe zijn zonder hulp van de computer opgebouwde speelkracht zich verhoudt tot die van Kasparov. De discussies zijn eindeloos en zullen tot ver na zijn dood voortduren.

Ook de schaakarcheologen gaan voort met hun pogingen alles op te graven dat verband houdt met Fischer. Onlangs verscheen bij ICE het boek The Unknown Fischer, geschreven door de Amerikanen John Donaldson en Eric Tangborn. Het is geïnspireerd door reacties op A legend on the road, een eerder boek van Donaldson waarin Fischers Amerikaanse simultaantoernee in 1964 werd beschreven. Lezers stuurden de auteur zo veel nieuw materiaal dat hij besloot een vervolg te schrijven.

Het resultaat is de moeite waard. De verzamelaars kunnen 37 nieuwe Fischer-partijen aan hun collectie toevoegen en de biografen kunnen de geschiedenis van Bobby's eerste jaren in de schaakwereld gedeeltelijk herschrijven. Wie wist bijvoorbeeld dat Fischer correspondentieschaak heeft gespeeld? Donaldson en Tranborn legden de hand op een merkwaardige partij uit 1955 die door de winnaar werd afgedrukt in het clubblad van de King of Prussia schaakclub.

Conger - Fischer

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 g7-g6 3. Pb1-c3 Lf8-g7 4. e2-e4 d7-d6 5. Lc1-g5 h7-h6 6. Lh5-h4 0-0 7. f2-f4 c7-c5 8. d4-d5 Dd8-a5 9. Dd1-d2 Da5-c7

Een rare zet in plaats van het gewone 9 ... e6.

10. Lf1-d3 e7-e6

Slechte timing.

11. Pc3-b5 Dc7-b6 12. Pb5xd6

Zwart geeft op. Waarom is mij onduidelijk, na 12 ... Dxd6 13. e5 Dd8 14. exf6 exd5 (15. fxg7 Dxh4+) doet zwart nog volop mee.

Het is een partij waaruit jeugdspelers hoop kunnen putten. Twee jaar na deze knoeipartij werd Fischer kampioen van de Verenigde Staten.

Het ziet ernaar uit dat Donaldson een taak voor het leven op zich heeft genomen. Met spijt beschrijft hij hoe alle pogingen mislukten om de verloren gegane partijen van een in 1958 in Belgrado gespeelde tweekamp Fischer - Matulovic (2,5-1,5) boven water te krijgen. Alleen de eerste, door Matulovic gewonnen partij is bewaard gebleven, de andere drie lijken voorgoed te zijn verdwenen. Een paar jaar geleden kreeg Matulovic duizend Duitse marken aangeboden voor de ontbrekende notatiebiljetten maar ook die wanhoopspoging van de historici had geen succes.

De nieuwe collectie simultaanpartijen bevat opvallend veel nederlagen van Fischer. Verrassend is dat niet, de winnaars waren trots op hun prestatie en koesterden hun notatiebiljet als een waardevolle schat. Een uitzondering is de volgende partij die Fischer wint vanuit volkomen verloren stand:

Buenos Aires 1970

1. e2-e4 c7-c6 2. Pb1-c3 d7-d5 3. Pg1-f3 d5xe4 4. Pc3xe4 Lc8-f5

Een bekende openingsfout. Wit krijgt nu snel een overweldigende stand.

5. Pe4-g3 Lf5-g6 6. h2-h4 h7-h6 7. Pf3-e5 Lg6-h7 8. Dd1-h5

Ook 8. Df3 Pf6 9. Db3 is bijzonder sterk.

8 ... g7-g6 9. Lf1-c4 e7-e6 10. Dh5-e2 Dd8-e7 11. d2-d4 Lf8-g7 12. c2-c3 Pb8-d7 13. Lc1-f4 Pg8-f6 14. 0-0-0 0-0 15. f2-f3 Pf6-d5 16. Lc4xd5 c6xd5 17. Pe5xd7 De7xd7 18. De2-d2 h6-h5 19. Lf4-h6 Tf8-c8 20. Lh6xg7 Kg8xg7

Zoals meestal heeft Fischers een kristalhelder plan uitgevoerd: drie stel lichte stukken zijn geruild en wit heeft een sterk paard overgehouden tegen een levend begraven zwarte loper op h7.

21. Kc1-b1 Tc8-c6 22. Dd2-g5 Kg7-f8 23. Th1-e1 Ta8-c8 24. Te1-e5

Even verliest hij de voorzichtigheid uit het oog. Een defensieve maatregel als Pg3-e2-c1 zou verstandig zijn geweest.

24 ... Tc6-b6 25. Dg5-f6? Tc8xc3 26. Df6-h8+ Lh7-g8 27. Dh8-h6+ Kf8-e8 28. Dh6-g7 Dd7-a4!

Nu staat zwart op winst. De dreiging 29 ... Dc2+ kan slechts op een manier worden gepareerd.

29. Dg7xg8+ Ke8-e7 30. Pg3-f5+ g6xf5 31. Dg8-g5+ Ke7-d7 32. Dg5-d2

Zie diagram 1

32 ... Tc3-a3! 33. Dd2-c2 Da4xc2+?

Goed genoeg om te winnen maar na 33 ... Txb2+ (34. Dxb2 Dxd1+ of 34. Kxb2 Txa2+) zou Fischer hebben opgegeven.

34. Kb1xc2 Ta3xa2 35. Td1-b1 Ta2-a4 36. g2-g4 f5xg4 37. f3xg4 Ta4xd4 38. Tb1-f1 Td4xg4 39. Tf1xf7+ Kd7-d6 40. Te5xh5 Tg4-g2+ 41. Kc2-c3 Tb6xb2 42. Th5-h7 Tg2-c2+ 43. Kc3-d3 Tc2-d2+ 44. Kd3-e3 d5-d4+

Opgejaagd door de steeds sneller langskomende simultaangever drijft hij de witte koning met een ondoordacht schaakje naar betere velden.

45. Ke3-e4 e6-e5?

Nu is zwart zijn voordeel kwijt. Hij kon nog steeds winnen met 45 ... b5 46. Txa7 Kc5 47. Thc7+ Kb4 48. h5 Te2+ 49. Kf4 e5+ 50. Kg4 d3 51. Td7 e4.

46. Th7-h6+ Kd6-c5 47. Tf7-c7+ Kc5-b4 48. Tc7xb7+ Kb4-c5 49. Tb7xa7

Correct was 49. Tc7+ Kb5 50. Tb7+ met remise. Zwart mag niet op winst spelen, na 50 ... Kc5 51. Tc7+ Kb4 52. Tb7+ Kc3?? 53. Tc6 loopt hij mat.

49 ... Kc5-b5

Mist zijn kans. Hij had wits koning weg kunnen jagen met 49 ... Te2+ 50. Kf5 Tf2+ 51. Kg4 Tf4+ 52. Kg3 Tb3+ 53. Kg2 d3 met groot voordeel voor zwart.

50. Ke4-d5 Tb2-c2

Misschien was 50 ... Te2 nog genoeg voor remise.

51. Ta7-b7+ Kb5-a5 52. Th6-h8 Ka5-a6

Zie diagram 2

53. Tb7-b4

'Het was niet Bobby's avond', schrijft Donaldson. Inderdaad wint 53. Thh7 op slag. Zwart verliest een toren of gaat mat na 53 ... Ka5 54. Ta7+ Kb4 55. Thb7+ Kc3 56. Ta3.

53 ... Ka6-a5??

De laatste fout. De enige zet was 53 ... Ka7 54. Th7+ Ka8 55. Kxe5 Tc5+ 56. Ke4 Tc8 en zwart moet de steling kunnen houden

54. Tb4-b3 Ka5-a4 55. Tb3-b7 ...

Zwart geeft op

Een jaar later verloor Fischer in een simultaan in Argentinië van een speler die in 1982 als eenvoudig internationaal meester wereldkampioen Karpov in een toernooipartij zou verslaan:

Fischer - Garcia Palermo

Cordoba 1971

1. e2-e4 e7-e5 2. f2-f4 d7-d5 3. e4xd5 e5-e4 4. Lf1-b5+ c7-c6 5. d5xc6 Pb8xc6 6. d2-d3 Pg8-f6 7. d3xe4 Dd8-a5+ 8. Pb1-c3 Lc8-g4 9. Dd1-d4 Lf8-e7 10. Dd4-a4 Da5-b6 11. h2-h3 0-0-0

Zie diagram 3

12. Lb5xc6?

Ziet een bijzonder verraderlijke antwoord over het hoofd. Na 12. hxg4 (12 ... Pxg4 13. Ph3 of 12 ... Lb4 13. Ld3 heeft zwart onvoldoende compensatie voor het geofferde stuk.

12 ... Pf6xe4!

Afgelopen. Er dreigt naast 13 ... Df2 mat ook 13 ... Lh4+.

13. Lc6-d7+ Td8xd7 14. Da4xd7+ Lg4xd7 15. Pc3xe4 Ld7-e6. Wit geeft op.

Meer over