Sport

Juist nu voetbal de weg kwijt lijkt, is daar de principiële Van Gaal

De man van principes keert terug in de wereld die veel van zijn principes verliest. Alleen al daarom is de rentree van Louis van Gaal (70) als bondscoach interessant en spannend.

WK in Brazilië, 2014: Nederland - Mexico. Bondscoach Louis van Gaal praat in op Wesley Sneijder tijdens een drinkpauze. Beeld
WK in Brazilië, 2014: Nederland - Mexico. Bondscoach Louis van Gaal praat in op Wesley Sneijder tijdens een drinkpauze.

Principes zijn niet te koop, maar voor Louis van Gaal wel. Het is echt gebeurd, het belegen, deze week opgerakelde verhaal dat Van Gaal op een veiling van Spieren voor Spieren, waarvan hij ambassadeur is, 30 duizend euro bood om niet in het praatprogramma Veronica Inside te hoeven zitten.

Je kunt zeggen: Louis van Gaal heeft geld zat. Wat kan hem het schelen. Je kunt ook denken: 30 duizend euro om zijn principe overeind te houden, door tijdens een wat onverwachte ontwikkeling op een veiling op te bieden tegen een ander om maar niet in een programma op te treden dat hem jarenlang stelselmatig beledigt; het is nogal wat.

Van Gaal, deze week gepresenteerd als bondscoach van Oranje, is een trainer van principes, in woord en gebaar. Daarbij gelooft hij in het principe van de totale mens. Deze principiële man, zoals hij zichzelf meermaals heeft geafficheerd, keert vijf jaar na zijn pensioen terug in het voetbal. Dat drijft juist weg van principes, onder meer door de steeds inniger aanbidding van de heilige graal van het geld. Die paradox is spannend.

Messi huilt, Messi lacht

Het voetbal beleeft in zekere zin een existentiële crisis, al oogt de buitenkant opgepoetst en vrolijk. De sport is populair, de kijkcijfers zijn goed. Maar Barcelona, een van Van Gaals voormalige werkgevers, is bijna failliet, vooral door het betalen van megalomane salarissen en transfersommen. Sterspeler Lionel Messi vertrok vorige week in tranen bij zijn jeugdliefde, om twee dagen later met blij gemoed op te duiken bij de ondertekening van zijn volgende miljoenencontract, bij Paris Saint-Germain, geldfabriek bij uitstek.

Barcelona staat model voor de precaire financiële situatie van veel clubs, zeker in Italië en Spanje. Jarenlang op de tenen lopen. Overvallen zijn door corona ook. Bij Engelse clubs lijkt de verrijking vooralsnog eeuwigdurend, zeker bij clubs die ook nog oliegeld tot hun beschikking hebben. De Champions League, al halverwege de jaren negentig een ‘commercieel gedrocht’ genoemd door Van Gaal, is sindsdien fors uitgedijd, maar het is de topclubs nog steeds niet genoeg. De komst van de zogenoemde Super League is afgelopen seizoen ternauwernood afgewend, maar lijkt een kwestie van tijd.

De eeuwige honger naar geld maakt principes vloeibaar. Menig club betaalt meer aan salarissen dan aan inkomsten binnenkomt. Zelfs de Uefa denkt aan de invoering van een salarisplafond. Bijna alle trainers klagen over te veel wedstrijden en te grote fysieke belasting, maar die wedstrijden zijn nodig om de dure huishouding te handhaven. Het voetbal zit gevangen in het web van het grootkapitaal en Louis van Gaal kan slechts oude klachten en waarschuwingen herhalen: ‘Mijn voorspellingen zijn allemaal uitgekomen.’ Hadden ze maar naar hem moeten luisteren, naar de man met principes.

Alle dagen voetbal

Nu keert hij terug in een wereld die op veel gebieden de zijne niet meer is. Er is nauwelijks tijd voor overdenking of rust. Er is geen lange voorbereiding mogelijk. Hij dient spelers op te roepen voor het Nederlands elftal die vrijwel geen ritme hebben, hetgeen tegen zijn principes is. Overal en altijd is er voetbal. Eindeloze voorronden van Europese toernooien. Feyenoord; drie voorronden om aan de hagelnieuwe Conference League te mogen meedoen. PSV, al wekenlang cruciale duels om de Champions League te bereiken en minimaal 35 miljoen euro op te strijken. Al die wedstrijden zijn belangrijk gemaakt, terwijl de selecties niet eens compleet zijn en de training oneigenlijk vroeg is begonnen.

Met topsport volgens de principes van topsport heeft het weinig te maken, terwijl het gevaar loert van verzadiging, mentale leegte en fysieke uitputting. In dat overspannen circus, op die helverlichte kermis, zoekt Van Gaal naar een rustige plek op de draaimolen, met overzicht. Terwijl in de hoofden van veel spelers onrust woekert. Ze willen nu hun transfer maken. Het kan nog, tot 1 september. Eén goed seizoen en Oussama Tannane en Riechedly Bazoer willen eigenlijk weg bij Vitesse. Teun Koopmeiners, de ogenschijnlijk ideale prof van AZ, denker en doener ineen, zat bij de ouverture van de competitie op de bank omdat hij met zijn hoofd bij een transfer is. Volgens de trainer dan. Al die hoofden op hol, in de belangrijke maand waarin de geldmachine voortdurend en overal hoorbaar ratelt.

Louis van Gaal eist de  aandacht van de Nederlandse internationals bij een training tijdens het WK in Brazilië in 2014. Beeld
Louis van Gaal eist de aandacht van de Nederlandse internationals bij een training tijdens het WK in Brazilië in 2014.

Equal game is een sprookje

Van Gaal vindt, als man van principes, dat alleen kampioenen zouden mogen meedoen aan de Champions League. Hij is allang ingehaald door de realiteit. Bij Young Boys in Zwitserland hing deze week een spandoek, in de voorronde van de Champions League tegen Ferencváros. ‘Sodemieter op met je equal game’, luidde de veroordeling van het mantra van de Uefa. Engelse clubs spelen geen enkele voorronde in de Champions league. De vier beste clubs van de Premier League zijn automatisch geplaatst. Is dat even lekker. Heerlijk, rustige voorbereiding, met pakweg 200 miljoen televisiegeld op voorhand in de achterzak. Is dat een verschil met de stress van PSV-trainer Roger Schmidt, die al die voorronden moet doorkomen. Hoezo equal game?

Dat verschil verscheurt ook Nederland intern. Weekblad VI publiceerde deze week de begrotingen. Ajax 165 miljoen, clubs als Go Ahead, RKC of Fortuna zitten rond de 8 miljoen. Groter is het verschil nooit geweest. Equal game is een sprookje.

Spelers kussen het clubembleem op hun shirt, maar kunnen elk moment zijn vertrokken. Het voetbal is een wereld van vluchtigheid, weet ook Van Gaal, zeker in de WK-kwalificatie, als hij na twee dagen voorbereiding tegen Noorwegen moet spelen, op 1 september in Oslo. De hele operatie is een gok, gaf hij dinsdag toe, met het risico hard te vallen. De man wiens principe is om alles te controleren, spreekt openlijk over een gok en laat het toeval toe. Voetballen tegen Haaland, spits van Noorwegen, is sowieso een gok. Want Haaland kan vanuit het niets ongrijpbaar zijn.

WK in Qatar

Van Gaal wil iets teruggeven aan het Nederlandse voetbal. Noem ook dat een principe. Hoewel? Misschien is de gok iets kleiner dan gedacht, want Van Gaal is ook niet gek. Hij heeft de stand bestudeerd, na drie speelronden onder Frank de Boer. Zelfs bij een nederlaag in Noorwegen behoudt Oranje vooralsnog alle kans op het WK in Qatar. Naarmate hij langer zit, kan hij de ‘gokfactor’ verkleinen. Al zal ook na eventuele plaatsing de voorbereidingstijd kort zijn, want elke wedstrijd moet doorgaan in het voetbal, en door corona heeft de agenda een achterstand in te lopen, en is het WK tussen de competities geflanst. Voor geld gaat nu eenmaal elk principe overboord. Een WK in Qatar is bovendien de sublimatie van de principeloosheid van het voetbal. Dat moet een gruwel zijn voor Van Gaal. Alleen: zijn wil om nog één keer te gloriëren is blijkbaar groter dan het principe. ‘Heel erg’, vindt hij de arbeidsomstandigheden in Qatar, maar dat is een zaak voor de bonden.

Nog zo’n principe: Van Gaal gelooft heilig in het team, dat altijd groter is dan het individu, zelfs als dat individu Messi of Haaland heet. En dan ziet hij, ondanks de overweldigende aandacht voor het individu in de media, toch een lichtpunt. Vergeet even geld en gekkigheid. Van Gaal zei onlangs: ‘Ik zie een kentering in de sport. Er wordt veel aan het teambelang gedacht. Presentaties van spelers zijn veel beter dan in mijn tijd. Het is aangenaam om naar Frenkie de Jong, Matthijs de Ligt of Virgil van Dijk te luisteren. Dat was in mijn tijd niet zo.’

Dat is zijn houvast. De man van 70 jaar voelt een klik met de jonge voetbalprof. Hij ziet spelers die leven voor hun vak, die niet drinken of roken. Ze trainen extra en verzorgen zich tot in de puntjes, juist omdat ze dan veel kunnen verdienen en weten dat ze jarenlang meekunnen.

Vergeet dan ook even de zaakwaarnemers, heersers in het huidige landschap. Van Gaal is een felle tegenstander van makelaars, omdat ze individualisme en de zucht naar geld aanwakkeren. Hij stelde ruim twintig jaar geleden al voor om de hele laag zaakwaarnemers uit het circuit te lichten, om clubs en spelers gewoon met elkaar te laten onderhandelen. Dat lukt alleen niet, mede omdat de speler zich prettig voelt met een zaakwaarnemer, die weer beter is ingevoerd in het wereldje dan menig directeur.

Vertrouwen in moderne speler

Ondanks al die verdwenen principes houdt Van Gaal van de huidige speler. Hij vindt de voetballer als international gemotiveerder dan als clubspeler, hoe vreemd dat ook klinkt, want de club betaalt het salaris. Hij ziet mogelijkheden met Oranje, met de ervaren kern rond Virgil van Dijk en aanstormend talent als Jurriën Timber, Ryan Gravenberch of Cody Gakpo. Kijk hoe Gakpo tegen Benfica met dat lange lijf van 1,87 meter dribbelt, hoe hij met de week beter wordt. Hij vindt Frenkie de Jong de beste, als hij centraal speelt tenminste. Hij weet dat Memphis Depay kneedbaarder is dan destijds bij Manchester United.

Van Gaal ziet natuurlijk ook de problemen, ondanks de goede prestaties in Europa de afgelopen weken. PSV speelde met twee Nederlanders in de basis tegen Benfica, Vitesse met eentje tegen Anderlecht. Voor Oranje schiet dat weinig op. Hij sprak onlangs tot de vrouwenploeg, toen hij bondscoach Sarina Wiegman eerde, over een ‘veredeld stelletje sterren’. Maar nee, legde hij deze week uit bij zijn presentatie, dat ging niet per se over Oranje. Dat ging in feite over het hele voetbal. Dat is zijn metafoor voor hoe het voetbal in zijn algemeenheid is weggedreven van de basis, hoe individuen vaak belangrijker zijn geworden dan teams. En dat is nu eenmaal tegen zijn principes.