Jeugdsentiment uit Hoogezand

Aanstaande dinsdag gaat in het gemeentehuis van Hoogezand-Sappemeer het toernooi om het Europees kampioenschap 1999 van start. Dat belooft om twee redenen een bijzonder evenement te worden....

Het was immers dààr dat in de jaren zestig, onder de bezielende leiding van wijlen Siep Mensonides, de voorzitter van de plaatselijke vereniging Houdt Stand, een toernooitraditie ontstond die zijn weerga niet kende. Om de twee jaar (alleen in de beginperiode werd het Brinta-toernooi - want daar hebben we het hier over - jaarlijks gehouden) wisten Mensonides en de zijnen de wereldtop naar Hoogezand te halen.

'Hoogezand' had dan ook tot het 'Hastings' of - beter nog - het 'Wijk aan Zee' van de damwereld kunnen uitgroeien àls, in de tweede helft van de jaren zeventig, de neergang in de aardappelmeel-sector de sponsor (de Koninklijke Scholten-Honig) niet had genoopt de geldkraan dicht te draaien. Door echter de organisatie van het EK 1999 op zich te nemen hoopt de gemeente Hoogezand-Sappemeer, die vorig jaar ook al het toernooi om het Nederlands kampioenschap in huis had gehaald, een oude damtraditie nieuw leven in te blazen.

De tweede reden waarom met meer dan gewone belangstelling naar het op handen zijnde toernooi wordt uitgekeken, schuilt in de gelijktijdige deelname van Harm Wiersma en ondergetekende. Zoals elders in deze krant wordt opgemerkt, is het sinds het WK-toernooi van Toulon 1992 niet meer voorgekomen dat Wiersma en ik (nooit 'ik, zei de gek' zeggen) aan één en hetzelfde toernooi deelnamen. En voor een gezamenlijk optreden in een te onzent gehouden toernooi moeten we zelfs helemaal terug naar het NK 1973.

Er schuilt een zekere symboliek in het feit dat uitgerekend Hoogezand het decor vormt voor een nieuw - en mogelijk laatste - treffen Sijbrands-Wiersma (de 'S' komt in het alfabet nu eenmaal eerder dan de 'W'). Want ook de allereerste ontmoeting tussen Wiersma en mij vond in Hoogezand plaats. Rondom de jaarwisseling 1963/1964 speelden wij namelijk beiden mee in de jeugdgroep van het tweede Brinta-toernooi. Ik was toen net veertien, terwijl Wiersma zelfs nog elf(!) moest worden.

Toch hadden wij beiden al een zekere naam onder de junioren-dammers. Die reputatie (zelfs de term 'wonderkind' viel regelmatig te beluisteren) dankten we vooral aan incidentele, maar daarom niet minder opmerkelijke successen tegen wat toen nog senioren heette. Zo had ikzelf op 13-jarige leeftijd een partij gewonnen van mijn clubgenoot J.H. Beeke, destijds een vaste deelnemer aan de finale van het Nederlands kampioenschap.

Maar Wiersma deed daar nauwelijks voor onder door op 10-jarige leeftijd zijn provinciegenoot Auke Steensma, één van de Friese afgevaardigden naar het NK 1964, te verslaan. Althans, dat vertelde mijn leermeester R.C. Keller (de partij-in-kwestie is, meen ik, niet bewaard gebleven), en ik herinner mij nog goed dat die mededeling, in combinatie met de wel heel prille leeftijd van mijn aanstaande rivaal, grote indruk op mij maakte!

Hoe dan ook: op de derde speeldag - we schrijven 30 december 1963, de dag dus waarop in Moskou oud-wereldkampioen Sjtsjogoljev zijn 23e(!) verjaardag vierde - vochten Wiersma en ik ons eerste duel uit. Ofschoon die partij voor de lezers van 1999 bovenal curiositeitswaarde zal hebben, is onderstaande publicatie belist niet als grap bedoeld.

Om te beginnen betreft het hier een primeur: de partij komt niet in Turbo Dambase voor en is - bij mijn weten - ook elders nimmer gepubliceerd. Maar afgezien daarvan: de manier waarop Wiersma en ik het gesloten klassieke middenspel behandelen, lijkt zelfs bij een grondige inspectie de toets der kritiek te doorstaan. In elk geval telt deze allereerste Sijbrands-Wiersma heel wat minder misgrepen dan de opwindende maar van wederzijdse fouten vergeven partij die we in het WK 1972 speelden...

Misschien kunt u onderstaande partij nog het beste vergelijken met een film als Easy Rider (1969). Die werd in de Volkskrant van vorige week donderdag 'gedateerd' genoemd, maar kreeg van Peter van Bueren desondanks een * mee!

Sijbrands-Wiersma

(Jeugdgroep

Brinta-toernooi 1963/'64)

1.31-27 17-21 2.37-31 19-23 3.41-37 14-19 4.33-28 10-14 5.34-30 20-24 6.30-25 21-26 7.39-33 11-17 8.27-22 18x27 9.31x11 6x17 10.36-31 17-21 11.31-27 14-20 12.25x14 9x20 13.44-39 4-9 14.46-41 5-10 15.40-34 10-14 16.34-30 20-25 17.39-34

Gespeeld om het tempoverschil nog verder te accentueren.

17...12-18 18.34-29 25x34 19.29x40 7-12 20.50-44 1-6 21.44-39 2-7 22.41-36 14-20 23.40-34 7-11 24.34-30 20-25

Wit moet nu òf opnieuw terug met 39-34-29 enz., òf al zijn tempovoordeel (=achterstand-in-ontwikkeling!) in één keer retourneren: laten slaan met 25.49-44(?) 25x34 26.39x30 zou immers de kaatsingslag 26...24-29! en 27...26-31 enz. mogelijk maken. In de hoop het achtergebleven vijandelijke stuk op 15 te kunnen fixeren, kiest hij voor de tweede methode:

25.37-31 25x34 26.39x30 26x37 27.42x31 21-26 28.47-42 26x37 29.42x31 11-17(!)

Met kennis van zaken gespeeld. Na 29...12-17? 30.49-44! zou zwart in serieuze moeilijkheden hebben verkeerd.

30.27-22 18x27 31.31x11 16x7(!)

Slaat terecht naar achteren: zwart spaart 4 tempi uit en krijgt bovendien de beschikking over de Olympische formatie.

32.36-31 7-11 33.49-44 12-18

Eén van de weinige zetten in deze partij die voor discussie vatbaar zijn. Maar of een meer hedendaagse, flexibele(r) opstelling met 33...12-17 34.31-27 11-16 enz. dan wel 33...11-17 34.31-27 6-11 enz. daadwerkelijk de voorkeur verdiende, laat zich moeilijk vaststellen.

34.31-27 8-12 35.44-40

Nog steeds houdt wit de zwarte schijf 15 in het vizier. Maar Wiersma laat zich geen moment tot het zwakke 9-14 verleiden:

35...11-16(!) 36.48-42 6-11(!)

Zie diagram

37.30-25

Hiermee berust wit indirect in de afwikkeling naar een volstrekt gelijkwaardige puntendeling. Maar ook een scherpe winstpoging als eerst 37.43-39 11-17(!) en dan pas 38.30-25 had na het laconieke antwoord 38...17-21(!) niets positiefs opgeleverd.

37...15-20!

Alleen zo! Anders dan met 43 op 39 vormde 38.25-20! nu wèl een serieuze dreiging. Die kon zwart niet goed pareren met 37...9-14? wegens 38.43-39! (dwingt met behulp van de dreiging 39.27-22! + een nieuwe verzwakking af) 3-9 39.42-37 11-17 40.37-31! 17-21 41.31-26 12-17 en wit gaat positioneel dan wel combinatief winnen met hetzij 42.40-34, hetzij 42.39-34.

38.25x14 9x20 39.43-39! 20-25! 40.39-34!

De logische consequentie van wits 37e zet.

40...24-30! 41.35x24 19x39 42.28x6 39x48 43.6-1

Remise. Inderdaad kan zwart met 48-30-13! zelfs het geringste materiële nadeeltje wegwerken.

De puntendeling met Wiersma had overigens geen nadelige gevolgen voor mijn eindklassering: met 16 uit 9 zou ik de jeugdgroep van het tweede Brinta-toernooi op mijn naam schrijven, vóór Wiersma en Bert Holt, die beiden op 12 punten finishten. Deels om redenen van jeugdsentimentele aard, deels omdat er enkele heel opmerkelijke namen tussen zitten, noem ik de overige deelnemers in volgorde van aankomst: Andreas Kuyken, Henk de Witt, Govert Westerveld, Harry Kolk, Eef Braam, Benny Dekens en Nico Kerstholt.

Meer over